Hoe Another Girl door Paul McCartney in een Tunesische badkamer het levenslicht zag

Inspiratie komt vaak op de meest bijzondere plekken. Bij Paul McCartney was dat begin februari 1965 in een badkamer in Tunesië. Genietend van de goede akoestiek schreef hij er het nummer Another Girl, dat we later dat jaar terug zouden vinden op het album Help! En in de gelijknamige film die The Beatles zouden gaan nemen. Maar wat deed McCartney in een Tunesische badkamer en wat gebeurde er verder die periode in de levens van de Fab Four?

Bijkomen van een reeks kerstshows
In de laatste week van januari 1965 en de eerste twee weken van februari hielden The Beatles een soort verlate kerstvakantie. Die was er rond de kerstdagen en jaarwisseling bij ingeschoten vanwege contractuele verplichtingen. Brian Epstein had zijn jongens van 24 december tot en met 16 januari laten vastleggen voor een reeks kertshows in het Londense Hammersmith Odeon Theatre. Onder de noemer Another Beatles Christmas Show trad de band tweemaal op één avond op, in een lange reeks van data. Na een aantal gastoptredens van comedians en andere acts, sloten The Beatles deze avonden af met een set van 11 nummers. Zelf verschenen ze eerder die avond ook in twee humoristische acts. Hoe zou dat gevoeld hebben, avond aan avond, een maand lang? Ik kan me voorstellen dat een mens daarna een keer aan vakantie toe is of tenmninste andere plannen maakt.

Uit het programmaboekje van de kerstshow

John ging skiën, Ringo ging trouwen
Zo vlogen John en Cynthia Lennon samen met George Martin en zijn aanstaande vrouw Judy naar het Zwitserse St. Moritz voor een skivakantie. Die verliep trouwens niet helemaal zonder kleerscheuren. Ringo Starr had hele andere zaken aan zijn hoofd. Zijn 18-jarige vriendin Maureen Cox, met wie hij al enkele jaren omging, bleek zwanger. En als een echte Northern Boy wilde Ringo zijn plicht vervullen door met haar te trouwen. De bruiloft werd razendsnel gearrangeerd door Brian Epstein. Waarschijnlijk ook met het oog op verdere verplichtingen die maand. In de vroege ochtend van 11 februari 1965 bezegelden Ritch en Mo, zoals Ringo en Maureen in de inner circle genoemd werden, hun huwelijk in het Londense Caxton Hall Register Office. John en Cynthia stonden met bruinverbrande gezichten op de huwelijksfoto. Naast een breed lachende George Harrison, die op de fiets arriveerde.

Paul was lost in translation
In de Tunesische badplaats Hammamet probeerde Paul McCartney die middag te verstaan wat een Tunesische telefoonoperator hem door wilde geven. Brian Epstein had hem die dag een telegram gestuurd met de tekst: RICH WED EARLY THIS MORNING. Maar Paul kon het slechte Engelse accent van de Tunesiër niet verstaan en zal waarschijnlijk zijn schouders hebben opgehaald. Toen hij later de krantenkoppen zag, begreep hij balend dat hij de plotselinge bruiloft van Ringo en Maureen gemist had. Samen met zijn verloofde Jane Asher was Paul op 4 februari naar Tunesië gevlogen, voor een tiendaagse vakantie in de Noord-Afrikaanse zon.

Russische delegatie
Het stel mocht kostenloos verblijven in een villa van de Britse ambassade. Het luxe huis lag op een onopvallende plek in de plaats Hammamet en was goed beveiligd. De villa was daarmee een ideale uitvalsbasis voor Paul en Jane om de kust ten zuiden van Tunis te ontdekken. Anoniem voor de pers. Toch pakte het verblijf wat minder prettig uit dan Paul en Jane verwacht hadden. In zijn biografie Many Years From Now vertelde Paul aan schrijver Barry Miles dat de officiële ontvangsten in de ambassade-villa tijdens hun verblijf gewoon doorgingen. Zat hij net met een kop thee op de bank, kwam er een Russische delegatie binnen voor een rondleiding. "This is one of our cultural guests," klonk het vervolgens, terwijl Paul netjes ging opzitten en antwoordde met een obligaat "Oh hello, how are you?"

Amfitheater
Bijzonder was de villa wel. Op het terrein bevond zich een klein amfitheater, waar één van de weinige foto's van Paul en Jane tijdens hun vakantie werden gemaakt. Ik besloot via Google Maps eens te kijken of ik het theater in Hammamet nog kon traceren en stuitte op onderstaande foto van een klein amfitheater dat inderdaad in het oude gedeelte van de kustplaats ligt. In vervallen toestand. Zou dat de plek zijn waar Paul en Jane in februari 1965 werden gefotografeerd? Hoe dan ook, het was de luxe badkamer met verzonken bad, waar Paul tussen de officiële bezoekjes van delegaties de rust en inspiratie vond om nog een nummer te schrijven. Dat werd Another Girl.

Tunesische compositie
Op 14 februari vlogen Paul en Jane terug naar Londen. Ook Ringo en Maureen waren weer 'in town' na hun driedaagse huwelijksreis in Hove (Sussex), waar het stel mocht verblijven in de villa van David Jacobs. Een zakelijke relatie van Brian Epstein, die zich in juridische zin met het groeiende Beatlesimperium bezighield. Veel tijd om de koffers uit te pakken was er niet. Een dag later werden The Fab Four in Studio 2 aan Abbey Road verwacht. Voor de start van de opnames van hun volgende album Help! Daar kon Paul direct zijn nieuwe Tunesische compositie laten horen. George Martin hinkte ondertussen wat ongemakkelijk rond in de studio. Gebroken voet bij het skiën.

Bij het overlijden van Gerry Marsden en over zijn relatie met The Beatles

Afgelopen week overleed Gerry Marsden op 78-jarige leeftijd. Op 3 januari 2021 om precies te zijn. Gerry was al jaren hartpatiënt en recente complicaties werden hem fataal. Als inwoner van Liverpool en zanger van The Pacemakers, hoe ironisch die bandnaam nu ineens ook mag klinken, was zijn levensverhaal en carrière verbonden met The Beatles. Dat bleek ook afgelopen week uit de vele reacties die zijn verscheiden losmaakte in Beatlesland. Graag besteed ik deze week aandacht aan de aimabele zanger met zijn karakteristieke stem. En natuurlijk aan zijn relatie met The Beatles.

De hoge en heldere tenor
In 2015 was ik voor het eerst in Liverpool om de stad te zien en te voelen. Het moment dat me altijd bijbleef, was de overtocht met de ferry over de Mersey. Het was een grijze, mistige novemberdag. Koud ook. Toch moest dat tochtje écht gemaakt worden. Niet alleen vanwege het zicht op de skyline van Liverpool, maar vooral vanwege de romantiek. In Liverpool weet men wel hoe je toeristen vol in het hart kunt raken. Kort na vertrek van de ferry, nog geen twintig meter verwijderd van de kade, klonk Gerry's stem uit de luidsprekers van de ferry. Ik hoorde het ontroerende "Ferry Cross The Mersey". Marsdens hoge en heldere tenor schalde over het water, terwijl ik het Royal Liver Building achter me langzaam kleiner zag worden. Geen mens houdt het droog bij zo'n ervaring. Ook ik niet. Deze week hing de vlag half stok op de ferry.

Van Toxteth naar de Wirral
Gerry Marsden maakte zelf zijn oversteek definitief. Hij werd op 24 september 1942, enkele maanden later dan Paul McCartney, geboren in de ruige Liverpoolse wijk Toxteth, maar stierf aan de overzijde van de Mersey, in de zogeheten Wirral Area. De plek waar veelal de beter gesitueerden neerstrijken. Waar The Beatles medio 1963 Liverpool voor Londen verruilden, bleef Gerry vooral een man van zijn geboortestad. Of hij er zijn hele leven woonde, kon ik niet achterhalen. Wel was en bleef zijn band met Liverpool sterk. Net als die van leeftijdgenoot Paul McCartney. 

In de voetsporen van The Beatles
De paden van The Beatles en Gerry and the Pacemakers kruisten elkaar vele malen. Beide groepen maakten in hun prille bestaan een soortgelijke ontwikkeling door en wedijverden aanvankelijk als 'vriendelijke rivalen' en ambassadeurs van de Mersey Beat om de hoogste posities in de hitlijsten. Gerry richtte zijn band samen met broer Fred op. De bandnaam Gerry and the Mars Bars werd op last van snoepfabrikant Mars veranderd. Zo ontstonden The Pacemakers. Beatlesmanager Brian Epstein zag het talent dat Marsden in huis had en voegde de zanger en zijn band na The Beatles, als tweede act, aan zijn management toe. Ook George Martin wilde met Gerry and the Pacemakers werken en schoof de door The Beatles afgekeurde single How Do You Do It naar de muzikanten door. Het resultaat? Een nummer 1-hit in april 1963, gevolgd door het succes van I Like It, You'll Never Walk Alone (uit de Rodgers and Hammerstein-musical Carousel) en het door Marsden zelf geschreven Don't Let The Sun Catch You Crying.

Brian Epstein en Gerry Marsden

Samen met The Beatles op één podium
Veel eerder waren Gerry en zijn band de (pré)Beatles elkaar volop tegengekomen in Hamburg, waar ze in dezelfde clubs speelden. Beide bands deelden zelfs ooit het podium van de Litherland Townhall in Liverpool. Dat was op 19 oktober 1961. Omdat The Beatles en The Pacemakers die avond na elkaar zouden optreden, werd in een opwelling besloten de groepen te fuseren. Als The Beatmakers stond er die avond een (naar de maatstaven van die tijd) superband op het podium, waarbij Paul McCartney nog slaggitaar speelde en John Lennon aan de piano plaatsnam. Drummers Pete Best en Freddy Marsden bespeelden samen één drumkit. Je had er bij willen zijn.

Latere projecten
Net als The Beatles stond ook Gerry met zijn Pacemakers in 1964 in de Ed Sullivan Show, al was het enkele maanden later, in mei. Marsden viel dezelfde verbazing ten deel als zijn voorgangers, want zei daarover: "We were wined and dined and treated like royalty and we were just four scallies from Toxteth." Na enkele zeer succesvolle jaren, waarbij The Pacemakers wereldwijd tourden, viel de band in 1966 uiteen. Ongeveer tegelijkertijd met het afnemen van de populariteit van de Mersey Sound. Waar The Beatles zich op een niet te evenaren wijze wisten te vernieuwen, verlegde Gerry zijn blik naar de wereld van televisie en theater. Later tourde hij met de opnieuw gevormde Pacemakers (waarin niet alle originele leden speelden) en bracht hij in 1989 zijn single Ferry Cross The Mersey na de Hillsboroughramp in het stadion van Sheffield opnieuw uit. Daarop was ook Paul McCartney te horen. Met een recente release van You'll Never Walk Alone wilde Gerry het Britse zorgpersoneel in de coronacrisis een hart onder de riem steken.

De Stem van Liverpool
Paul McCartney, Ringo Starr en Yoko Ono deelden afgelopen week hun herinneringen en condoleances rond het overlijden van Gerry Marsden. Zo schreef McCartney: 

Gerry was a mate from our early days in Liverpool. He and his group were our biggest rivals on the local scene. His unforgettable performances of 'You’ll Never Walk Alone' and 'Ferry Cross the Mersey' remain in many people’s hearts as reminders of a joyful time in British music. My sympathies go to his wife Pauline and family. See ya, Gerry. I’ll always remember you with a smile. - Paul.

Het meest veelzeggend vond ik dit filmpje waarin Gerry met de Liverpoolse voetbalfans uit volle borst het tot clublied verworden You'll Never Walk Alone zingt. Het werd het lied dat Gerry rechtstreeks ieders hart in zong en dat hem tot de Stem van Liverpool maakte. Die stem blijft ongetwijfeld over de Mersey schallen. Voor altijd.

Gerry Cross The Mersey

Hoe The Quarry Men op Nieuwjaarsdag 1959 een personeelsfeest verprutsten

Gelukkig nieuwjaar, lieve lezers! Let's hope it's a good one, without any fear. Dat kunnen we wel gebruiken na het onstuimige begin van deze Roaring Twenties. Op dit soort dagen vraag ik me af: wat deden onze jongens op een willekeurige nieuwjaarsdag? Daarbij kwam ik uit in het jaar 1959. The Beatles, of beter gezegd, The Quarry Men begonnen hun jaar, hoe kon het ook anders, met muziek. Op 1 januari 1959 waren de jongens geboekt in Wilson Hall voor een optreden tijdens een personeelsfeest. Die avond liep wat anders dan gewenst. "Een leermoment," zou George Harrison daar later over zeggen.

Een verlaat kerstfeest van de personeelsvereniging
Wilson Hall stond niet bepaald bekend als een rustige uitgaansplek. De accommodatie lag in Zuid-Liverpool, in het district Garston, waartoe ook de wijk Speke behoorde. Dicht bij het tegenwoordige John Lennon Airport. Dit is het gebied waar George Harrison een deel van zijn jeugdjaren doorbracht. The Quarry Men hadden hun nieuwjaarsoptreden dan ook aan hun jongste bandlid te danken. De jongens mochten optreden tijdens een verlaat kerstfeestje van de personeelsvereniging van het Speke Bus Depot. Dat was het bedrijf waar Harry Harrison, de vader van George, als buschauffeur voor werkte. Harry was zelfs de voorzitter van deze Speke Bus Depot Social Club. Het feestje was bedoeld voor de gezinnen van zijn collega's.

George Harrison keek vanuit het publiek toe
Niets aan de hand die avond dus, op een personeelsfeest met een besloten karakter. Dat was wel anders tijdens de eerste optredens van The Quarry Men in diezelfde Wilson Hall. Op 7 november 1957 speelde de band er voor het eerst, gevolgd door een optreden op 6 februari in 1958. George Harrison, die nog vijftien moest worden, zag The Quarry Men die avond vermoedelijk vanuit het publiek optreden, al kende hij de band inmiddels al wel. Een maand later werd hij met John en Paul gefotografeerd door Pauls broer Mike McCartney tijdens de bruiloft van Pauls neef. Een nieuwe foto van de jonge Beatles, die onlangs uitlekte, als voorbode van het nieuwe fotoboek dat Mike uitbrengt.

8 maart 1958

Charlie Mac en zijn Rhythm Nights
De eerste optredens van The Quarry Men in Wilson Hall vonden plaats op de reguliere Rhythm Nights die concerpromotor Charlie McBain ("zeg maar Charlie Mac") op donderdagavonden organiseerde. Op die openbare avonden was Wilson Hall het toneel van Teddy Boys en bendeleden uit Garston en de even beruchte Dingle. Ze kwamen er niet alleen om te dansen en achter de meiden aan te gaan, maar ook om met elkaar op de vuist te gaan. Daarbij werd ook wel eens mes getrokken. 

De Wilson Hall anno 2017:
de tapijt-gigant

Lennie, Macca en Hazza
Maar niet op nieuwjaarsdag 1959 dus, toen George Harrison inmiddels zelf was toegetreden tot de band van John Lennon, en zijn maatje Paul McCartney en er gespeeld werd voor een keurig publiek. Tussen de jongens was een hechte vriendschap ontstaan. Zij hielden zich niet zozeer bezig met wat de bendes in Liverpool uitvraten, maar noemden elkaar Lennie, Macca en Hazza en vermaakten zich met bioscoopbezoek, afspraakjes met meisjes, gitaarspelen en lol trappen. Tijdens bezoekjes aan de verschillende huisfeesten in de stad ("Bring your own records with you") vertrokken de drie vaak voortijdig via de achterdeur met een aantal achterovergedrukte singles. "We hadden geen geld en zo breidden we onze muziekcollectie uit," vertelde Paul McCartney daar later over.

Het doek viel niet meer
Voor drummer Colin Hanton was het op die nieuwjaarsdag in 1959 zijn laatste optreden bij The Quarry Men. In Shout! beschrijft Philip Norman hoe Hanton vol goede moed aan zijn optreden met de band begon. De jongens waren verguld dat ze op een echt podium mochten optreden en maakten grappen over George's vader ("Where's his bus?"). Halverwege de avond bleef het doek op het toneel, dat aanvankelijk opgetrokken en neergelaten kon worden, defect hangen. Omdat het niet meer dicht kon, speelden The Quarry Men een extra nummer in hun eerste set, waarbij ze het enthousiaste applaus van de buschauffeurs en hun families in ontvangst namen.

Harold (Harry) Harrison

Vijf biertjes in een half uur
Tijdens de pauze kantelde de avond. De jonge bandleden mochten een gratis biertje bij de bar gaan halen, maar grepen hun kans en sloegen in een half uur tijd zo'n vijf glazen bier achterover. Strompelend betraden The Quarry Men het podium opnieuw, voor het spelen van hun tweede set. Beschaamd stond Harry Harrison toe te kijken hoe de band van zijn zoon zich dronken door nummers als To Know Her Is To Love Her (The Teddy Bears) en I Got Stung (Elvis Presley) ploeterde. In nuchtere toestand had het vast beter geklonken, want juist op dat Elvis-nummer hadden Lennie, Macca en Hazza hun goede zangstemmen in het driestemmig zingen geoefend, daarbij geholpen door Pauls muzikale vader. Waren ze van het bier afgebleven, dan had de boeker van The Pavillion-bioscoop, die nieuwsgierig naar een mogelijke nieuwe act kwam kijken, vast niet hoofdschuddend de zaal verlaten.

Colin stapte uit
Die teleurstelling zorgde bij de hoopvolle bandleden voor onderlinge discussie en ruzie, 's avonds in de bus op weg naar huis. Colin Hanton had het wel gehad met The Quarry Men en dacht: "Ik heb er genoeg van. Ik kap er mee." Zodoende stapte hij, met drumstel en al, voortijdig uit. Achteraf bezien een symbolisch moment in zijn leven. Maar hoe had Hanton kunnen vermoeden wat de toekomst in petto had? Je vraagt je af hoe zo'n jongen destijds thuis is gekomen.

Wat de kerstsingles van The Beatles ons tussen de regels door vertellen

Tussen 1963 en 1969 brachten The Beatles ieder jaar een kerstsingle uit. Zeven stuks verschenen er, bestemd voor de leden van hun officiële fanclubs in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. De Amerikaanse fans kregen er trouwens niet elk jaar eentje. Hoe dan ook, de kerstsingles waren een exclusieve vorm van klantenbinding voor de trouwe fans, in een tijd waarin de mogelijkheden nog beperkt waren. Het concept van een videoboodschap via social media-kanalen zou in die tijd hebben geklonken als pure science fiction. Misschien wel als een hersenspinsel van hun inner circle-fantast Magic Alex. De kerststingles van The Beatles zijn interessant. Omdat ze ons tussen de regels door iets vertellen.

Geïnspireerd op The Goon Show

Op het maken van compleet kerstalbum hebben we The Beatles nooit kunnen betrappen. Ze waren niet de band van de platgetreden paden. Hoewel de kersttraditie tot de dag van vandaag een zeer prominente plek in de Engelse cultuur inneemt, lieten The Fab Four zich niet verleiden tot een plaat met kerstcovers. In tegenstelling tot The Beach Boys, Elvis Presley, Stevie Wonder, The Supremes en vele andere tijdgenoten. The Beatles deden het anders. En eigenlijk op een manier die met hun eigen traditie en voorliefde voor comedy te maken had. Zo waren ze zelf fervente luisteraars van The Goon Show, die in de jaren vijftig op de Britse radio te horen was. 

Een flexidisc die in december op de mat lag

De kerstsingles van The Beatles bevatten dan ook een vergelijkbare mix van gesproken boodschappen, spontaan gezang en, naarmate de jaren vorderden, collages van geluidseffecten en surrealistische verhaallijnen. De kerstboodschap werd ieder jaar op een dunne en lichte flexidisc tussen 6 en 20 december meegestuurd met de post. Het schijfje was minder gevoelig om te breken dan een gewone single. De kerstboodschappen hadden een lengte die varieerde van een minuut of vier (1964) tot bijna acht minuten (1968). Waar The Beatles tot en met 1965 nog met hun portret of op een gezamenlijke bandfoto de hoes sierden, bevatten de singles vanaf 1966 een collage, tekening of een neutrale kerstfoto als artwork. Het uiterlijk van de singles veranderde, maar ook de inhoud van de kerstboodschap. Een ontwikkeling die parallel leek te lopen aan hoe The Beatles zelf als band veranderden.

Een strak geregisseerde start

Het was Tony Barrow die, als PR-man voor The Beatles werd ingehuurd door Brian Epstein om de teksten voor de eerste drie kerstsingles te schrijven. Al werd er genoeg gegeind met en rond de gescripte teksten van Barrow, er was een soort van plan. Epstein zag er niet alleen op toe dat zijn band zich publiekelijk in onberispelijke tenues presenteerde. Ook de kerstboodschap werd strak geregisseerd, al saboteerden The Beatles die regie direct, staand rond een microfoon in EMI Studio nummer 2, op 17 oktober 1963. Vanaf 1965 bemoeiden The Beatles zich zelf met hun teksten en verdween Barrow naar de achtergrond. 

Brian Epstein en Tony Barrow

Vermoeid en verveeld

Dat was ook het jaar waarin de klad er een beetje in kwam qua enthousiasme. De kerstplaten uit '63 en '64 lieten vier vrolijke en baldadige jongens horen. In 1965 klonken de Beatlesstemmen mat en stukgezongen. Het moordende tempo waarin Brian Epstein zijn Fab Four liet opnemen, touren en filmen, eiste zijn tol. Op de kerststingle van 1965 was dan ook een doodvermoeide band te horen, die zich zuchtend, plichtmatig en haast wat cynisch door de kerstboodschap heen worstelde. De kerstboodschap van 1966 werd tijdens de sessies voor Strawberry Fields Forever opgenomen en de single uit 1967 bevat fragmenten van de enige kerstplaat die The Beatles ooit maakten, het slepende Christmastime (Is Here Again). Dat nummer bestond eigenlijk maar uit vier regels, die steeds herhaald werden. Het werd jaren later, tijdens het Anthology-project, uitgebracht als B-kantje van de Free As A Bird-single.

Uiteindelijk verscheen toch de box met kerstsingles

De laatste twee kerstsingles, uit 1968 en 1969 waren geen gemeenschappelijk project meer. Ze bestonden uit knotsgekke collages, samengesteld uit losse opnames en fragmenten van de laatste Beatlesalbums. Ook Yoko speelde een prominente rol. Eind 1970, toen The Beatles al lang en breed uit elkaar waren, verscheen dan nog een compilatie-album met de kerstsingles van alle voorgaande jaren. Outtakes en ongebruikte fragmenten vonden aansluitend hun weg naar de fans via bootlegs, of als bonusmateriaal in het LOVE- en Rockband-project. Uiteindelijk verscheen in 2017 een aantrekkelijk boxje met alle kerstsingles en een bijbehorend boekwerkje. Leuk voor onder de kerstboom natuurlijk. Wie kocht 'm destijds?

Welke is favoriet?

De kerstsingles van The Beatles, ze blijven een grappig en interessant fenomeen. Ze laten ons een band horen waarvan het jeugdig enthousiasme, via cynische vermoeidheid, uiteindelijke strandde in vervreemdende chaos. Zo'n beetje de weg die The Beatles zelf aflegden. Toch luisterde ik deze week met een glimlach naar die knotsgekke kerstsingles en selecteerde ik twee favorieten: die uit 1963 en uit 1968. Welke kerstsingle doet jullie glimlachen? 

Merry Crimble, Beatle People 

and a Very New Year.

McCartney III is uit: het lockdown-album waarmee Paul McCartney zich een homo ludens pur sang toont

Stel je voor. Je vader, oom, opa, of buurman loopt al aardig tegen de 80. Een jaar of 78 is hij. Tijdens de lockdown zit hij elke dag in zijn muziekstudio om daar wat te rommelen en experimenteren met z'n gitaren, bassen, een drumstel en z'n oude en nieuwe toetseninstrumenten. Bij het diner laat hij je op zijn smartphone horen wat hij die dag in elkaar geknutseld heeft. Het overkwam Mary McCartney het afgelopen halfjaar, toen ze met haar gezin én haar vader in coronatijd op het familielandgoed in het Engelse Sussex verbleef. Onder haar neus maakte papa Paul het beste van de lockdown en draaide hij praktisch in z'n eentje een nieuw album in elkaar.

Onverwoestbaar arbeidsethos
Vandaag verschijnt het, met de titel McCartney III. Daarmee wordt de plaat de vermoedelijke hekkensluiter van een serie albums die Paul de afgelopen jaren in zijn eentje opnam. Los van zijn werk met Wings en los van de platen die hij in klein comité of in groter verband in elkaar zette. Met McCartney (I) maakte Paul zich in 1970 los van The Beatles, met McCartney II (1980) luidde hij de jaren '80 in. Een decennium dat hem, zeker in de eerste helft, zwaar op de maag zou liggen, met zijn Japanse gevangenschap, het overlijden van John Lennon en het gigantisch geflopte filmproject Give My Regards To Broad Street. Toch ging McCartney door, met een onverwoestbaar arbeidsethos en schijnbaar onuitputtelijke bron van creativiteit.

Deep Deep Feeling als meest bijzondere bijdrage aan McCartney III
Nu is er McCartney III, vormvast uitgebracht aan het begin van weer een nieuwe decennium, dat trouwens ook niet al te florissant begonnen is. Opnieuw een plaat vol huisvlijt, experimenteerdrift en vooral met een flinke dosis speelsheid. En juist dan, wanneer Paul de teugels van de perfectie wat laat vieren, maakt hij zijn meest interessante werk. Zo ook op McCartney III, waarop hij de luisteraar losjes meevoert langs mooie, kleine akoestische liedjes (The Kiss Of Venus, When Winter Comes), ambachtelijke, aanstekelijke popsongs (Find My Way, Women and Wives, Seize The Day), verrassende rockers (Lavatory Lil, Slidin') en ronduit originele en atypische McCartney-songs. Zo leunt Deep Down tegen de R&B en is Deep Deep Feeling toch wel zijn meest bijzondere bijdrage aan de plaat. Een lang, spannend en experimenteel nummer waarop McCartney zich een homo ludens pur sang toont. 

Klinkend als de klassieker die je al jaren kende
Is er ook nog wat op aan te merken? Misschien alleen dat Macca's marketingteam de plaat in een ontelbaar aantal verschillende edities uitbrengt, variërend in artwork, bonustracks en oplages. Dat hoeft voor mij niet zo, al wens ik de verzamelaars er veel plezier mee. Het openingsnummer (Long Tailed Winter Bird), waarvan het thema aan het eind van de plaat ook weer even terugkomt, vind ik een lege huls en een wat zwakke schakel. Maar dat is dan ook alles. Bij het wegsterven van de laatste klanken van hekkensluiter When Winter Comes, dat nu al klinkt als de klassieker die je al jaren kende, denk je toch: verdorie, hij flikt het weer.

Verder kijken en luisteren:

Singer-songwriter en groot McCartney-liefhebber Bertolf was afgelopen week te gast in Met Het Oog Op Morgen. Hij vertelde daar over McCartney III en speelde het wonderschone 'Junk' van het album McCartney (I), zittend op de bank. Wanneer je de link aanklikt en scrollt tot je het filmpje ziet, kun je het optreden en gesprek bekijken. Aanrader.

Over Nutopia en Nixon: hoe John Lennon zijn vervolging door de Amerikaanse overheid aan de kaak stelde

Wanneer je afgelopen week naar onze podcast De Laatste Dagen Van... John Lennon luisterde, kon je in deel 4 horen hoe we John als communicator hebben willen neerzetten. Van de jongen die op zijn slaapkamer bij Aunt Mimi en Uncle George in Liverpool strips tekende en verhalen schreef in zijn schriftje The Daily Howl tot de man die de billboards in New York vol liet plakken met zijn War Is Over-boodschap. Bij het samenstellen van deze podcastaflevering, realiseerde ik me hoe goed John en Yoko in staat waren hun ideeën te verbinden met conceptuele kunst, humor én met de massamedia. Zo ook bij het concept Nutopia, waar we in aflevering 4 kort bij stilstaan. Het leek me een mooi onderwerp voor de column van vandaag. Want wat was Nutopia precies en wat wilde Lennon er mee zeggen?

Een volkslied van vier seconden stilte
Op 1 april 1973, de datum die ook in de Verenigde Staten voor April Fools Day staat, stichtten John en Yoko de staat Nutopia. Een "new utopia" als conceptueel land, waarvan je jezelf inwoner kon noemen als je de staat simpelweg erkende. Een imaginair land zonder leider of regering, een land met een onbekend aantal inwoners, die bovendien niet geregistreerd stonden. Het nieuwe utopia had een witte vlag en een volkslied dat bestond uit vier seconden stilte. Het zegel van het land liet, in de dubbele betekenis van het woord 'seal' een zeehond zien die een yin-yang globe op zijn neus liet balanceren.

Persverklaring
Een dag later stonden John en Yoko de pers te woord in de New York City Bar Association, een vrijwilligersinstelling voor zittende en toekomstige advocaten, gevestigd aan 44th Street. Daarbij lazen John en Yoko hun onderstaande verklaring voor [bekijk de video]. Vervolgens zwaaiden ze met een witte zakdoek, als symbool van de vlag, waarbij Lennon zei: "This is the flag of Nutopia. We surrender to peace and love." Daarna snoot hij zijn neus in de zakdoek

We announce the birth of a conceptual country, NUTOPIA.
Citizenship of the country can be obtained by declaration of your awareness of NUTOPIA.
NUTOPIA has no land, no boundaries, no passports, only people.
NUTOPIA has no laws other than cosmic.
All people of NUTOPIA are ambassadors of the country.
As two ambassadors of NUTOPIA, we ask for diplomatic immunity
and recognition in the United Nations of our country and its people.

Wat wilden John en Yoko zeggen met Nutopia?
Onder al die humor lag natuurlijk wel degelijk een serieuze boodschap. De Lennons zochten als ambassadeurs van het fictieve land diplomatieke immuniteit. Dat had alles te maken met de immigratieproblemen die John tijdens zijn eerste jaren als inwoner van de Verenigde Staten ondervond. Zijn vredescampagnes en anti-Nixon propaganda waren een doorn in het oog van de zittende president van de Verenigde Staten. Na de impact van Johns singles Give Peace A Chance en Happy Xmas (War Is Over) en het gerucht dat John ten tijde van een Republikeinse conventie plannen had om deel te nemen aan een muzikaal protest in San Diego, kwam de tegenaanval van de Amerikaanse overheid. Het plan ontstond om Lennon te laten deporteren.

Yoko had betere papieren dan John
De Immigration and Nutarlization Service (INS) startte in maart 1972 een uitzettingsprocedure tegen John, verwijzend naar zijn veroordeling uit 1968 voor het bezit van cannabis in Londen. In werkelijkheid werd Lennon gezien als een gevaar voor de staat en een bedreiging voor de herverkiezing van Richard Nixon. Yoko had overigens betere papieren. Door haar eerdere huwelijk met de Amerikaanse filmregisseur Tony Cox was zij in het bezit van een Resident Alien Green Card. Tegen de pers verklaarde John dat hij zich de mond niet liet snoeren, laat staan het land uit liet zetten. Toch hadden de afluisterpraktijken van de FBI, om bewijs tegen hem te verzamelen, wel impact.

Dylan en Harrison deden een goed woordje voor Lennon
Op 23 maart 1973 ontving John bevel om de VS binnen 60 dagen te verlaten. Een week later kwam hij met zijn statement over Nutopia. Niet lang daarna raakte Nixon verzeild in het Watergate-schandaal, dat uiteindelijk leidde tot zijn aftreden. Opvolger Gerald Ford was niet geïnteresseerd in verdere vervolging van Lennon. Of het uiteindelijk hielp, weten we niet, maar George Harrison bezocht Ford in december 1974 en vroeg de president en passant om af te zien van verdere vervolging van zijn oud-bandmaatje. Net als Bob Dylan trouwens, die al in 1972 een brief aan de INS schreef, met het verzoek om John en Yoko gewoon met rust te laten. Uiteindelijk kwam op 8 oktober 1975, een dag voor de geboorte van zoon Sean, een eind aan Johns juridische strijd met de overheid.

George Harrison bij Gerald Ford:
zoete broodjes bakken

Historicus Jon Wiener hield vol

In 2000 wist historicus Jon Wiener na 14 jaar procederen tegen de FBI een deel van de geheime documenten over Lennon op tafel te krijgen. Het duurde tot in 2006 om ook de laatste vertrouwelijke stukken te openbaren. Daaruit bleek dat de Lennons inderdaad nauwlettend in de gaten werden gehouden. In zijn boek Gimme Some Truth: The John Lennon FBI Files doet Wiener het resultaat van zijn zoektocht uit de doeken.

 

Green Card

In de zomer van 1976 nam John Lennon triomfantelijk zijn Green Card in ontvangst. Videobeelden en foto's laten een blije en opgeluchte inwoner van New York zien. Iemand die zijn hart en ziel aan de stad verpand had. Die weigerde zijn mond te houden en zijn waarden te verloochenen voor zijn vrijheid. Uiteindelijk werd John Lennon toch een beetje zelf een Nutopian.

Imagine there's no countries

It isn't hard to do

Nothing to kill or die for

No religion too

Imagine all the people

Living live in peace

De Laatste Dagen Van John Lennon: hoe kwam de zesdelige podcastserie tot stand (met podcast!)

Na wekenlang vergaderen, onderzoek doen, schrijven, puzzelen, opnemen, monteren, schaven en schrappen, is het dan zover. Vanaf deze week verschijnt onze zesdelige podcast De Laatste Dagen Van... John Lennon. In het jaar waarin John 80 zou zijn geworden, maar waarin we helaas ook herdenken dat hij 40 jaar geleden werd doodgeschoten. 2020 is daarmee een bijzonder moment, dat vraagt om het vertellen van verhalen. Met gesprekken, geluidscollages en natuurlijk met de muziek die John de wereld heeft nagelaten.

De Laatste Dagen Van.... wordt een serie

Easy reading is hard writing, schreef Ernest Hermingway ooit. Dat geldt zeker ook voor het maken van deze zesdelige podcast. De vraag was dan ook: hoe gaan we als team de luisteraar op een mooie manier meenemen in het leven van een fenomeen als John Lennon? Dat vraagt om een strak concept, om structuur, om het maken van keuzes. Projectleider Wibo Dijksma, die hier een bijzondere vermelding verdient, kwam met het idee voor De Laatste Dagen Van... John Lennon, dat goed past in de lijn met podcasts van AVROTROS en NPO Radio 5. De Laatste Dagen Van... wordt dan ook een serie, waarin steeds iemand anders centraal zal staan. Voor het onderwerp "John Lennon" mochten wij als team Fab4Cast/BeatlesTalk gezamenlijk aan de slag.

We volgden John in het laatste jaar van zijn leven....

Vanaf 29 september startten we (Wibo Dijksma, Michiel Tjepkema, Jan Cees ter Brugge en ik) met een aantal videomeetings waarmee we de zes delen van de podcast invulden. Eerst op hoofdlijnen, door het kiezen van een verhaallijn en subthema's. Later door individueel en in duo's aan de scripts te werken. De klus was zo omvangrijk dat het werk tussen ons vieren verdeeld moest worden en dat we echt met strakke deadlines te maken kregen. Het idee was om Lennon te volgen in het laatste jaar van zijn leven. Voor die 1980-verhaallijn gaven we Hans Schiffers met zijn alom geliefde en kundige manier van spreken, het woord. Zijn teksten werden ondersteund door soundcollages van Alex van der Lugt, die ook voor de leaders zorgde. Zelf mocht ik als voice over de aan- en afkondigingen van de zes delen verzorgen. Mooi om daar als stemacteur ook een bijdrage aan te kunnen leveren.

...en we stonden stil bij zes thema's uit Johns leven

Naast die lijn van 1980, waarin we horen hoe John op reis gaat naar Bermuda, bijna verongelukt op zee, het songschrijven weer gedreven oppakt en terug in New York zijn Double Fantasy-album opneemt, zoomen we in op thema's die met Lennon te maken hebben. Zo kozen we ervoor om John in een aantal zogenaamde Fab4Talks te belichten. Bijvoorbeeld als muzikant, maar ook als communicator: Lennon, de man die nooit om een antwoord verlegen zat, die met Yoko massamedia en kunst combineerde om ideeën over de wereld te verspreiden. Ook is er een speciale aflevering gewijd aan de sterke vrouwen in zijn leven, en de manier waarop zij John beïnvloedden. Daarna komt zijn relatie met Paul McCartney aan bod. En natuurlijk kunnen we er niet omheen: we belichten ook de laatste dag van Johns leven, dat fatale moment en de nasleep. En hoe kijken we nu, 40 jaar later, terug op dat verlies?

Wibo Dijksma, Hans Schiffers,
Jan Cees ter Brugge en Michiel Tjepkema in
het AVROTROS-gebouw
(archieffoto)

Steeds terug naar de kern

Easy reading is hard writing. Veel feiten, voorbeelden, gesprekken en muziekfragmenten moesten sneuvelen, om te voorkomen dat elke aflevering uren zou gaan duren. Dus moesten we steeds terug naar de kern. Onze mooie uitdaging was om de podcast interessant te houden voor een breed luisterpubliek. Voor de minder ingevoerde Beatlesliefhebber, maar juist ook voor wie er meer van weet. Het zoeken van dat "midden", dat eigenlijk iets moet doorslaan naar "het algemene publiek" was een uitdaging. Regelmatig moesten we elkaar dan ook bij de les houden: "Stop! Dat verhaal gaan we niet vertellen. Dat gaat te ver." Wat was het een interessant proces.

Zittend onder een deken

Ondertussen naderde 1 december met rasse schreden. Iedereen leverde zijn research, teksten en gewenste geluidsfragmenten aan. We goten al schrijvend alle teksten en ideeën in een werkbaar script. Het waren lange avonden, wel eens bijna tot middernacht. In Hilversum sprak Hans zijn voice overs in, terwijl ik dat thuis in Deventer, zittend onder een deken deed. In datzelfde Deventer ontwierp Peter Kortleve het artwork voor de serie. Alex van der Lugt leverde vanuit zijn thuisstudio de ene na de andere fantastische geluidscollage aan. De heren van Fab4Cast structureerden hun Fab4Talks en doken de studio in voor gesprekken. Uit die gesprekken moesten, al monterend, de pareltjes geselecteerd worden. Ook dat was veel werk. Vervolgens werden al die puzzelstukken voor zes afleveringen in een goede en logische verhaallijn in elkaar gezet. Natuurlijk was er te veel materiaal, dus werd er ook weer het nodige geschrapt. Kill your darlings, soms met pijn in het hart. Wibo Dijksma bewaakte dat hele proces en zorgde dat alles op tijd bij elkaar kwam.

Lennon als mens

En nu staat de serie al deels online. Alle delen verschijnen in de loop van de komende weken: 1 en 2 zijn er, 3 en 4 verschijnen op 8 december, 5 en 6 op 15 december. Je vindt de link onder aan deze blog. Het was een voorrecht om samen met Wibo, Jan Cees, Michiel, Hans en Alex aan deze serie te mogen werken. We hebben John Lennon willen eren, rond zijn tachtigste geboortedag en veertigste sterfdag. Op een eerlijke manier. Door John vooral neer te zetten als mens. Met al zijn onzekerheden, uitdagingen en onhebbelijkheden. Maar ook met de uitzonderlijke talenten en eigenschappen die hij bezat en die hem maakten tot de mens en de artiest die wij nooit zullen vergeten. 

De Laatste Dagen Van... John Lennon is te beluisteren via

Website NPO Radio 5

https://www.nporadio5.nl/podcasts/45/de-laatste-dagen-van

Apple Podcasts

https://podcasts.apple.com/.../de-laatste.../id1541151795...

Spotify (hoewel deze om technische redenen (buiten onze macht) momenteel niet werkt):

https://open.spotify.com/show/6HUp8zIYvlWxwO87QlvQbO

Google Podcasts

https://www.google.com/podcasts...

In de media

Jan Cees ter Brugge op NPO Radio 1 met Toine van Peperstraten (Stax&Toine). Kijk het gesprek hier terug, want radio kun je tegenwoordig ook terugzien! Daarvoor moet je iets omlaag scrollen tot het videobeeld: https://www.nporadio1.nl/.../68708-2020-12-01-nieuwe...

Michiel Tjepkema in de AD Ochtendshow. Dat gesprek kun je hier terugzien:

https://www.ad.nl/.../podcast-de-laatste-dagen-van-john...

Wibo Dijksma hoor je op dinsdag 8 december om 8.20 uur op Radio 2 bij Jan-Willem Start Op en tussen 11.30 en 12.00 uur bij Hans Schiffers in zijn programma Arbeidsvitaminen op NPO Radio 5. Tussen 13.00 en 13.30 uur schuift Wibo bij Radio M (RTV Utrecht) aan als tafelgast (de livestream vind je hier).

Anne Hurenkamp vertelt op dinsdag 8 december op nu.nl over de podcast en deze bijzondere datum in de geschiedenis.