Deze week 50 jaar geleden: over de laatste chaotische studio-opname van John Lennon en Paul McCartney uit maart 1974

Deze week is het vijftig jaar geleden dat John Lennon en Paul McCartney voor het laatst samen in een opnamestudio te vinden waren. Op 28 maart 1974 in de Burbank Studios in Los Angeles, om precies te zijn. Het is een gebeurtenis die even belangrijk als onbekend is. Belangrijk omdat hun muzikale wegen zich na die donderdagavond in maart voorgoed scheidden. Onbekend omdat de sessie altijd wat onderbelicht is gebleven in de geschiedschrijving van de ex-Beatles en hun beider carrières. 

De laatst bekende foto die van John Lennon en Paul McCartney
werd gemaakt, in het voorjaar van 1974.

Een chaotische studiojam
Als ik het heb over "A Toot And A Snore in '74" (spreek het even hardop uit) dan weten veel ingewijden genoeg. Dat is namelijk de naam waaronder de bewuste sessie op een bootleg zijn weg naar de oren van een select publiek vond. Die oren moeten behoorlijk geklapperd hebben, want de laatste opnames waarop Lennon en McCartney samen te horen zijn, doen in niets denken aan hun hoogtijdagen als muzikale partners. De bootleg, met amper 30 minuten muziek, bestaat uit een chaotische studiojam waarin gesprekken en een aantal oude rock 'n' roll-krakers elkaar afwisselen. 

"You want a snore Steve?"
Maar allereerst even die wonderlijke titel: "A Toot And A Snore in '74". Die laat zich verklaren door een opmerking van John Lennon tegen Stevie Wonder, die ook aanwezig was: "You want a snore Steve? A toot? It's going round," refererend aan de cocaïne die volop in de studio beschikbaar was. Een passende titel is het ook, want onder invloed van ongetwijfeld ook nog eens de nodige drank kwamen de aanwezige muzikanten nauwelijks tot een fatsoenlijke jam. Er wordt gegrapt, gelald en slap gespeeld. Maar goed, wie waren er nog meer bij, naast Lennon, McCartney en Wonder? En wat bracht dit gezelschap op deze specifieke plek in maart 1974 bijeen?

Muzikaal actief
Daarvoor moeten we terug naar de periode die later bekend is geworden als John Lennons Lost Weekend: de periode tussen medio 1973 en februari 1975, waarin hij gescheiden leefde van Yoko Ono en een relatie had met May Pang. Het was een tijd waarin Lennon met name veel dronk, maar toch ook muzikaal actief wist te blijven. Niet alleen door te werken aan solo-albums, maar ook als producer voor zijn vriend Harry Nilsson, de Amerikaanse singer-songwriter die hij mateloos bewonderde. Het waren de sessies voor Nilssons album Pussy Cats, die Lennon en McCartney bijeen brachten in de Burbank Studios. Niet omdat ze daar samen een rol bij speelden, maar omdat de opnamedagen regelmatig werden afgesloten met "een uurtje jammen" en Paul en Linda nu eenmaal in de buurt waren en de studio binnenstapten.

John Lennon en Harry Nilsson

Paul ging op de drumkruk van Ringo zitten
Wie er nog meer waren: bassist Ed Freeman, saxofonist Bobby Keyes, gitarist Jesse Ed Davis, Harry Nilsson zelf, net als May Pang, en oud-Beatlesroadmanager Mal Evans. Ook Ringo Starr was in de buurt, omdat hij meespeelde op Nilssons album. De betreffende avond was hij niet aanwezig. Wel stonden zijn drums in de studio opgesteld. McCartney bedacht zich geen seconde en nam plaats op de drumkruk van zijn oude bandmaatje. Ringo zou de volgende dag geërgerd opmerken: "McCartney always messes up my drums!" Hij was het niet anders gewend vanuit zijn tijd als Beatle, wanneer Paul menig theepauze aangreep om op de kruk te gaan zitten en de drumstokken ter hand te nemen. In 1974 was er eigenlijk niet veel veranderd op dat gebied. "McCartney is doin' the harmony on the drums," horen we John roepen, terwijl hij tussendoor continu klaagt over de kwaliteit van het geluid. Voor Paul was het een aansporing om, al drummend, de achtergrondvocalen bij Stand By Me improviserend in te zetten.

Net als de Get Back-sessies
De sfeer van de sessie doet een beetje denken aan de Get Back-sessies, inmiddels een stuk bekender geworden door de film van Peter Jackson. Daarin zien en horen we The Beatles ook kletsen, improviseren en veelal teruggrijpen op oude rock 'n' roll-nummers en 'standards'. Ook Take This Hammer komt namelijk weer kort langs. Het is dezelfde losse, chaotische sfeer, al zijn de deelnemers aan A Toot And A Snore heel wat verder heen dan The Beatles in januari 1969 waren. Hoewel...ook toen was Lennon behoorlijk verslaafd, aan heroïne, die hij ten tijde van 1974 dus verruild had voor cocaïne en sterke drank. Als ik dan toch één highlight uit de sessie mag benoemen, is het misschien Stevie Wonder, die vanuit het niets het nummer Chain Gang inzet, met zijn prachtige soul-stem. Hoe erg Stevie onder invloed was, weet ik niet, maar zijn bijdrage maakt dan toch nog de meeste indruk.

May vertelde Wibo dat Jesse Ed de tape ontvreemdde
Dat we vijftig jaar na dato als een "fly on the wall" aanwezig kunnen zijn bij de sessies, hebben we te danken aan gitarist Jesse Ed Davis. Die smokkelde de tape naar buiten en verkocht hem vermoedelijk. Of dat algemeen bekend is, weet ik niet, maar het was May Pang die het een paar jaar geleden toevertrouwde aan Wibo Dijksma van Fab4Cast, tijdens een erg goed en inhoudelijk interview dat hij met haar had over (onder andere) die bijzondere sessie. Wil je hun interessante gesprek, en Mays herinneringen aan die bewuste studiojam horen, luister dan naar deze nieuwe aflevering van Fab4Cast, die een aantal interessante invalshoeken rond Lennons Lost Weekend oplevert.

Lennon en McCartney in de jaren zeventig: deel 1 (1970-1975)

Na het uiteengaan van The Beatles restte John Lennon en Paul McCartney nog ruim tien jaar. Een periode waarin ze opnieuw een weg met elkaar moesten zien te vinden. De vanzelfsprekendheid van hun contact was, met het uiteenvallen van The Beatles, volledig verdwenen. Na vijftien jaar vriendschap, geboren uit een gezamenlijke liefde voor rock 'n' roll, een gedeeld verdriet om het verlies van hun moeders en een gemeenschappelijke droom om beroemd te worden, moesten John Lennon en Paul McCartney zich een weg banen door het decennium dat voor hen lag. Hoe verhield het tweetal zich in de jaren zeventig tot elkaar?

John en Paul eind maart/begin april 1974 in Santa Monica:
 de laatste foto die van hen samen bekend is.

Verwijdering en achterdocht

Aan het begin van de jaren '70 was er vooral sprake van verwijdering en achterdocht tussen John en Paul. In de hele financiële en juridische nasleep van het Beatles-imperium stond John met George en Ringo aan zijn zijde lijnrecht tegenover Paul. De drie lieten hun zaken behartigen door Allen Klein, terwijl Paul ervoor koos zich juridisch te laten vertegenwoordigen door zijn schoonfamilie, de Eastmans. Hoewel de meeste kwesties door accountants en juristen boven de hoofden van The Beatles uitgevochten werden, was er in die periode geen sprake van een erg warme band tussen John en Paul. Communiceren deden de twee via de pers (die hen uiteraard graag opjutte), hun liedjes en brieven.

Een pittige brief (circa 1971) van John en Yoko aan Paul en Linda: Don't give
me that Auntie Gin shit about 'in five years I'll look back as a different person.'

Lennon voelde zich zeer aangesproken door een liedje van McCartney

Op zijn album Ram, dat in mei 1971 verscheen, opende McCartney met het nummer Too Many People. We horen Paul zinnen zingen als: Too many hungry people losing weight en Too many people preaching practices. Hoewel Paul nooit heeft bevestigd of ontkend dat hij zich in het nummer rechtstreeks tot John richtte, was Lennon furieus en voelde hij zich zeer aangesproken. Op zijn eetstoornis en op zijn politieke campagnes. Lees de tekst mee en oordeel zelf: [filmpje]

Giftige tegenaanval op het album Imagine

John dook die zomer de studio in en schreef een furieuze tekst over McCartney, die niets aan de verbeelding overliet. In het bijzijn van George Harrison (die als medeplichtige de gitaarpartijen inspeelde), Yoko Ono die steeds fellere tekstregels aandroeg en Ringo Starr, die op een gegeven moment zei Jongens, zo is het genoeg, werd How Do You Sleep geboren. Hier was geen enkele twijfel over de intenties van Lennon om McCartney keihard te raken. In de clip zien we John Lennon, George Harrison en de overige bandleden terwijl ze het nummer inspelen. Een stevig stuk venijn, dat in schril contrast staat met de idealistische titeltrack Imagine van het album waarop het verscheen: [filmpje]

So Sgt. Pepper took you by surprise

You better see right through that mother's eyes

Those freaks was right when they said you was dead

The one mistake you made was in your head

Ah, how do you sleep

Ah, how do you sleep at night?

You live with straights who tell you, you was king

Jump when your momma tell you anything

The only thing you done was yesterday

And since you're gone you're just another day

Ah, how do you sleep

Ah, how do you sleep at night?

McCartney vond het allemaal ontzettend naar
In de pers grapte Paul McCartney dat hij juist prima sliep, sinds hij op het platteland woonde. Toch was hij wel degelijk geraakt door de precisieaanval van Lennon: Het was echt ontzettend naar. Ik vond het vooral heel triest. We waren echt heel hechte vrienden geweest sinds we een jaar of zestien waren, vertelde Paul, die ook moest toezien hoe John hem op de achterzijde van zijn Imagine-album parodieerde:

Een zacht antwoord
Pauls zachte poging tot verzoening volgde krap twee maanden later met het nummer Dear Friend op het Wings-album Wild Life. [filmpje]

Dear friend, what's the time?

Is this really the borderline?

Does it really mean so much to you?

Are you afraid or is it true?

Dear friend, throw the wine

I'm in love with a friend of mine

Really truly, young and newly wed

Are you a fool or is it true?

Are you afraid or is it true?

Een etentje en een wapenstilstand
Begin 1972 gebruikte John, inmiddels verhuisd naar New York, journalist Ray Connolly om een persoonlijke brief af te leveren bij de voordeur van 7 Cavendish Avenue. Jim McCartney, die op dat moment bij zoon Paul in Londen logeerde, pakte de brief aan. Laat je hier niet in meezuigen, jongen, zou vader McCartney de journalist hebben gezegd. Eind januari vlogen Paul en Linda naar New York en waren ze op uitnodiging van de Lennons te gast in hun toenmalige appartement aan Bank Street. Er werd gegeten en bijgepraat. Lennon en McCartney spraken af dat ze elkaar niet meer zouden bekritiseren in de pers en via liedjes. Hun wegen scheidden zich weer. Paul werkte intensief aan zijn carrière met Wings en John stortte zich in New York in het politieke activisme.


Lachend en musicerend
In maart 1974 kwamen Lennon en McCartney elkaar in Los Angeles tegen. Ze werden lachend en vriendschappelijk kletsend backstage in het Hollywood Palladium gezien, tijdens de uitreiking van de Grammy Awards. John was duidelijker milder gestemd over Paul en zijn muzikale prestaties. Hij noemde Band On The Run een geweldig nummer én album. In het verlengde van die ontmoeting bezochten Paul en Linda John op 28 maart in Santa Monica. John leefde inmiddels gescheiden van Yoko en bewoonde met maitresse May Pang een huis dicht bij het strand. Op deze gedenkwaardige dag maakten Lennon en McCartney nog één keer samen muziek. Achter de gesloten deuren van een naburige studio vond een jamsessie plaats, die onder invloed van de nodige verdovende middelen, dramatisch klonk. In het bijzijn van artiesten als Stevie Wonder en Harry Nilsson speelden John en Paul krakkemikkige versies van klassiekers als Lucille en Stand By Me, waarbij McCartney achter de drums zat: [filmpje]

Paul bracht John een belangrijke boodschap van Yoko
Vier dagen later zocht Paul John opnieuw op in zijn strandhuis. Terwijl John nog sliep, wekte Paul hem met een medley van oude Beatles-hits op de piano die in de woonkamer stond. Ook nam Paul John apart, met een boodschap van Yoko. Ze was bereid John terug te nemen, maar hij zou haar hart opnieuw moeten veroveren en in ieder geval eerst weer (apart) in New York moeten komen wonen.

Ringo en Paul achter de piano in Johns strandhuis in Santa Monica, 1974

Paul kroop opnieuw achter Johns piano
John knoopte de woorden in zijn oren en verkaste later dat jaar, weliswaar nog samen met May Pang, naar een apartement in East 52nd Street, New York City. May Pang schreef daarover: We waren nog geen uur in ons nieuwe appartement toen de telefoon ging. Het eerste telefoontje was van Paul. We hadden Paul en Linda in Los Angeles verteld dat ze, na onze verhuizing, altijd naar de Dakota konden bellen om ons nieuwe nummer te achterhalen. Ook omschreef ze hoe Paul en Linda al snel op bezoek kwamen en er een kleine reünie met Johns oudste zoon Julian ontstond, die op dat moment even bij zijn vader logeerde. Bij die ontmoeting nam Paul plaats achter de piano en begon te spelen. Volgens Pang in de hoop dat John zich aan zou sluiten of dat er een muzikale samenwerking zou ontstaan. Maar John hield zijn mond en staarde neutraal voor zich uit, blijkbaar nog niet toe aan een nieuw Lennon-McCartney-moment.

In de jaren die volgden zouden nog een aantal opmerkelijke ontmoetingen tussen John en Paul plaatsvinden, ver buiten het zicht van de pers. Daarover lees je volgende week meer!

Volgende week deel 2: 1975-1980

All Together Now: waarom 1974 het ideale jaar was voor een reünie van The Beatles

Wat me altijd enorm interesseert is de manier waarop de vier ex-Beatles in de jaren '70 zich tot elkaar verhielden. Enerzijds waren er de ruzies en rechtzaken, de liedjes waarin over en weer naar elkaar gesneerd werd. Aan de andere kant was er ook vriendschap en samenwerking op albums en bij concerten. Maar alles verschoof en veranderde eigenlijk continu. Daarbij stonden nooit precies op hetzelfde moment alle neuzen in dezelfde richting. Iets dat nodig zou zijn geweest om nog eens met z'n vieren samen muziek te maken of alleen al te praten. Dat is, voor zover wij nu weten, nooit gebeurd. Toch is er één jaar aan te wijzen waarin de sterren het gunstigst stonden voor zo'n (informele) reünie. Dat is 1974.

Nog één keer compleet

De allerlaatste foto's waarop John, Paul, George en Ringo samen staan, worden gemaakt op 22 augustus 1969 op Tittenhurst Park, het huis waar John Lennon en Yoko Ono waren gaan wonen. Veel van jullie kennen die locatie vast van de Imagine-clip waarin we John achter zijn witte piano zien zitten. Over die laatste fotosessie wil ik graag in de toekomst nog eens wat schrijven. Maar...dat was het dan dus, die vrijdag in augustus op het landgoed ten zuidwesten van Londen. Een maand later, ergens tussen 15 en 19 september, zitten The Beatles nog tweemaal samen rond de tafel op het kantoor van hun platenmaatschappij Apple. Vol meningsverschillen over de toekomst van de band. Paul wil wel door, John schreeuwt Ik wil een scheiding, net als van Cynthia! En dan is het afgelopen. Het is de laatste keer ooit dat de Fab 4 in één ruimte aanwezig zijn. In de ruim 10 jaren die op die laatste bijeenkomst volgden, zouden John, Paul, George en Ringo elkaar nog heel regelmatig ontmoeten, onder allerlei omstandigheden, maar nooit meer met z'n vieren. Wat zou dat een moment geweest zijn en wat hadden we daar graag een foto van gezien. Met de moord op John Lennon, op 8 december 1980, kwam er een definitef eind aan alle mogelijkheiden.

22 augustus 1969: voor de laatste keer samen op de foto

Samenwerking over en weer

Maar hoe zit dat nu met 1974? Op dat moment ligt die laatste fotosessie een jaar of vier achter de bandleden. De vier ex-Beatles werken hard aan hun solocarrières. Ringo krijgt veel hulp van zijn drie maatjes bij het opnemen van zijn elpees. Op zijn beurt neemt hij deel aan het Concert For Bangladesh dat George organiseert en speelt hij een deel van de drumpartijen in op het album John Lennon & The Plastic Ono Band. Net als op All Things Must Pass, het monumentale driedubbelalbum van George. George draagt op zijn beurt weer bij aan Johns album Imagine. Eigenlijk is het Paul die vooral zijn eigen weg gaat. Niet gek ook, als je bedenkt dat het drie tegen één was in de juridische afwikkelingen rond het uiteengaan van de band.

John en George tijdens de opnames van het album Imagine

Bijpraten in de zon

Toch lijken John en Paul elkaar in 1974 weer een beetje te hebben teruggevonden. Daarvoor ontstaat ruimte tijdens het zogenaamde Lost Weekend van John. Hij is (tijdelijk, zo blijkt later) weg bij Yoko Ono en woont met zijn nieuwe vriendin May Pang een periode in Los Angeles en later nog in New York. Op beide plekken komt Paul, die regelmatig met Linda en de kinderen voor allerlei projecten in de VS is, geregeld op bezoek. Ook treft hij Ringo dan wel bij John. Laatstgenoemden wonen zelfs tijdelijk samen in een huis aan de Amerikaanse westkust. De Polaroid-foto's die van John en Paul geschoten worden op 1 april in Santa Monica, zijn de laatste waarop Lennon en McCartney samen te zien zijn. Een informeel onderonsje tussen twee oude vrienden. Het was trouwens niet hun finale ontmoeting, maar wel de laatste die (voor zover bekend) op de gevoelige plaat werd vastgelegd.

1 april 1974: Lennon en McCartney praten bij in het zonnige Californië

Ringo's drumkruk was nog warm

Een paar dagen voordat deze bijzondere foto genomen werd, hebben John en Paul zelfs even samen in de studio gejamd. John op gitaar, Paul op drums. Beiden zingend met onvaste stem. Pauls drumkruk is nog warm; Ringo was net vertrokken. Deze sessie, waarbij ook Harry Nilsson en Stevie Wonder aanwezig zijn, is in historisch opzicht bijzonder, maar muzikaal gezien allerminst. Laten we de drank en andere verdovende middelen de schuld geven.... De sessie gaat de geschiedenisboekjes in als A Toot and A Snore, met daarin de verwijzing naar verdovende middelen. Wanneer Ringo de volgende ochtend in de studio arriveert, vraagt hij wie zijn drumstel anders heeft ingesteld. Paul was er gisteravond, is het antwoord dat hij krijgt.

Geruchten rond de tournee van George

In de vroege lente van 1974 is het George Harrison die aankondigt dat najaar in de Verenigde Staten te gaan touren. Al snel duiken er geruchten op dat Ringo deel uit zal maken van zijn begeleidingsband. En dat gerucht slingert speculaties aan over een reünie van The Beatles. Zowel John als Paul verklaren op verschillende momenten in de pers dat het leuk zou zijn weer eens wat te doen met z'n vieren. Maar ze zijn voorzichtig en hebben het over een incidentele samenwerking. Ook zijn nog niet alle juridische zaken afgehandeld. Zo zijn de vier ex-Beatles nog steeds aan elkaar verbonden door het contract dat ze met Apple tekenden. De samenwerking komt er niet, wel bezoeken John en Paul, incognito en op verschillende momenten, concerten die George in de VS geeft. Je zou kunnen zeggen dat iedereen om elkaar heen draait.

Pruiken, een plaksnor en een zonnebril: Paul en Linda bij het concert van George

De soap die 1974 was

Wanneer, na een enorme juridische procedure het Apple-contract eind 1974 eindelijk ontbonden kan worden, breekt daar....tegenstrijdig en ironish genoeg eigenlijk hét moment aan waarop John, Paul, George en Ringo gezamenlijk in één ruimte zouden moeten verschijnen. Namelijk bij het tekenen van de ontbindingspapieren. Er wordt zelfs zo'n sessie gepland. En nét op het moment waarop je denkt....ja, het is zover....loopt het toch weer anders. Ringo tekent de contracten eerder, maar is telefonisch vanuit Engeland 'aanwezig' en wordt ter plekke vertegenwoordigd. John komt niet opdagen, hoewel hij op dat moment in New York is. Wanneer hij gebeld wordt, verklaart hij 'dat de stand van de sterren niet goed is om vandaag te tekenen'. Hij zet zijn krabbel enige tijd later, op 27 december, tijdens zijn verblijf in Disneyland met May Pang en zoon Julian. Veel later dan is afgesproken. George is woest. En dat terwijl hij op 14 december nog samen met John dineerde. 1974 is het jaar waarin de gebeurtenissen elkaar razendsnel, als in een soap opvolgen.

George en John, een zeldzaam onderonsje in december 1974

Een opgeluchte George, een verdrietige Paul

Onderstaand filmpje is even interessant als pijnlijk. Het toont George en Paul, de Beatles die op dat moment het meest van elkaar verwijderd zijn, in één ruimte in het Plaza Hotel in New York, al lijkt het door de montage van de beelden alsof de gebeurtenis op Savile Row in Londen plaatsvindt. George en Paul zetten op 19 december 1974 wél gezamenlijk hun handtekening. Het gaat er allemaal niet bijzonder hartelijk aan toe. Hun reacties hadden ook niet niet tegenstrijdiger kunnen zijn. George is opgelucht en prevelt Krishna Krishna Krishna, may the Lord help this to be done (finally?). Ook Paul zet zijn krabbel, met een gespannen gezicht waar het verdriet van af te lezen is. The Beatles zijn contractueel ontbonden. Het is allemaal de realiteit van 1974.

Samen liedjes schrijven

Of het alle vier The Beatles zou zijn gelukt als band nogmaals samen te werken in 1974, blijft de vraag. Wie weet was het in 1975 gelukt. Eén bijzonder feit mag namelijk niet onvermeld blijven. In januari 1975 strijkt Paul met zijn band Wings neer in New Orleans, om zijn album Venus and Mars op te gaan nemen. Paul nodigt John uit om langs te komen. Om samen te schrijven en muziek te maken. John heeft daar wel oren naar en is zelfs opgewonden over de op handen zijnde samenwerking. De trip is al gepland, als John even langs gaat bij Yoko in het Dakota-gebouw in New York. Want ook op dat vlak hangt een reünie in de lucht. Daar is hij niet meer weggegaan, May Pang verdwaasd achterlatend. Tot een samenwerking met Paul kwam het daarna ook niet meer.