Hoe Sean Lennon met de heruitgave van zijn vaders Mind Games-album zowel lof als kritiek oogstte

Afgelopen zomer stond de wereld van The Beatles niet stil. Op 12 juli 2024 presenteerden The John Lennon Estate en Universal Music diverse prachtige heruitgaven van het album Mind Games. Veel Beatles- en Lennon-liefhebbers hebben er de afgelopen weken ongetwijfeld al van genoten. De box scoorde mooie reviews, maar de heruitgave oogstte ook wel enige kritiek. Waarom? Lees snel verder.

Persoonlijke problemen
John Lennon bracht zijn oorspronkelijke Mind Games-album uit in de herfst van 1973, nadat hij er in de zomermaanden van dat jaar in de New Yorkse Record Plant-studio's intensief aan gewerkt had. Het was een tijd waarin Lennon geplaagd werd door de nodige persoonlijke problemen. Zo was het hem nog niet gelukt een verblijfsvergunning te krijgen én stond zijn huwelijk met Yoko Ono onder druk. Ook was zijn meest recente, sterk politiek gekleurde album Some Time In New York City een creatieve en commerciële flop gebleken. Terwijl hij zich in toenemende mate opgejaagd voelde door de FBI, die hem vanwege zijn recente politieke activisme nauwlettend in de gaten hield, begon hij songs te schrijven voor zijn volgende album. Een album waarbij hij voor het eerst zelf de rol van producer op zich zou nemen.

Zelfgemaakte albumhoes|
Tegen de tijd dat John in juni 1973 gestart was met de studiosessies voor Mind Games, deed Yoko een grote stap terug. Ze koppelde persoonlijk assistent May Pang aan John en koos voor een adempauze in de relatie, die later de boeken in zou gaan als Lennons 'Lost Weekend'. In May Pang vond John niet alleen een productie-assistent, maar ook een romantisch partner. Toch bleef Yoko op de achtergrond aanwezig. Het zorgde ervoor dat de Mind Games-sessies weliswaar voorspoedig verliepen, maar voor Lennon ook emotioneel sterk gekleurd werden door de turbulente periode waarin hij zich bevond. Dat resulteerde in een album waarop een paar zeer persoonlijke nummers terechtkwamen. In Aisumasen (I'm Sorry), Out The Blue, Only People en One Day At A Time reflecteerde John op zijn wankele relatie met Yoko. Ondanks zijn nieuwe relatie met May Pang, lukte het John nauwelijks los te komen van zijn vrouw. Hij verbeeldde dat gevoel op de zelfontworpen album-hoes, waarop hij wegloopt van een enorme afbeelding van Ono.

Matige kritieken, ondergewaardeerde nummers
Hoewel het Mind Games-album in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië een top 20-notering behaalde, en daarmee aanzienlijk beter scoorde dan voorganger Sometime in New York City, waren de kritieken op de plaat zeer matig. Je leest er meer over in mijn column 'Hoe John Lennon met Mind Games in kringetjes bleef draaien' van 7 oktober vorig jaar. Ook schreef ik die maand een aparte column over het in mijn ogen ondergewaardeerde Out The Blue, waarmee ik oktober tot Mind Games-maand bombardeerde, 50 jaar na de release van het album. Want ondanks die matige kritieken, vond en vind ik dat er veel moois gebeurt op Mind Games. Het album is wat mij betreft beslist de moeite waard.

John Lennon tijdens de Mind Games-sessies

Spectaculaire uitgave
Dat vond ook Sean Lennon, Johns jongste zoon. Hij beheert tegenwoordig de creatieve nalatenschap van zijn vader en is de drijvende kracht achter de enorme heruitgave van het Mind Games-album, die op 12 juli van dit jaar online en offline beschikbaar kwam. Online natuurlijk op de streamingsdiensten en offline in een aantal verschillende edities. Van redelijk eenvoudig tot zeer exclusief. Zo verscheen de Collector's Edition Super Deluxe Box Set in een oplage van 1100 stuks. De set bevat een duizelingwekkende hoeveelheid aan muziek en aanverwante items, waaronder 9 lp's, 6 cd's, 2 Blu-Rays, 2 boeken, maar ook posters, ansichtkaarten, plattegronden van Londen en Tokyo, een certificaat, puzzel, badges en een vlag. Ben je nieuwsgierig? Kijk dan bijvoorbeeld deze unboxing-video, om te zien hoeveel zorg er onder de supervisie van Sean aan de luxe uitgave is besteed. Wat zoiets mag kosten? Zo'n 1550 euro, zag ik op platenzaak.nl.

Evolution documentary: het creatieve proces in kaart
Wie iets minder diep in de buidel wil tasten, heeft keuze uit de 'gewone' deluxe set of een dubbelcd danwel dubbel-lp. Ook is de heruitgave op de streamingsdiensten te vinden. Hoe dan ook, Sean laat ons opnieuw kennismaken met het album dat zijn vader ruim 50 jaar geleden uitbracht. Dat doet hij onder andere met de inmiddels beproefde en geliefde methode van elemental mixes, elements mixes en evolution documentaries per nummer. Zo horen we, naast een ultimate remix, (met breder stereo-spectrum) de nummers in verschillende hoedanigheden én laat een evolution documentary ons per liedje horen hoe het ontstond: van demo naar eindresultaat. Zelf vind ik die laatste categorie mixes erg interessant. We horen premature versies, vaak nog met incomplete tekst, langzaam evolueren in de nummers die we zo goed kennen. Langzaam veranderen tempi, teksten en arrangementen, waarmee je luisteraar nauwgezet wordt meegenomen in het creatieve proces van Lennon, inclusief outtakes en muzikale verwijzingen naar andere nummers die Lennon er grappend ingooit. Bovendien zit de analoge box vol easter eggs en grapjes. 

Een overzicht van de verschillende edities en onderdelen van de Mind Games-box

De geschiedenis herschrijven
Ondanks al deze nieuwe mixen en mooie heruitgaves van het album, oogstte Sean ook wel enige kritiek op het project. Namelijk dat hij zijn moeder een vrij prominente rol (haast een Double Fantasy-narratief) toedicht in het totstandkomingsproces van het oorspronkelijke werk. Yoko is nadrukkelijk vertegenwoordigd in het artwork en enkele studio-opnamen, terwijl zij tijdens de sessies nadrukkelijk naar de achtergrond verdween en juist May Pang als stille maar drijvende kracht aan Johns zijde stond. Zij speelt geen rol in de heruitgave. Daarmee herschrijft Sean Lennon de geschiedenis, zeggen critici. Iets dat misschien te begrijpen is, vanuit zijn positie zal 'zoon van', maar het kleurt ook de manier waarop deze heruitgave zelf de geschiedenis in zal gaan. Het laat zien dat de intensieve betrokkenheid door kinderen (of andere naasten) bij dit soort releases weliswaar liefdevol vormgegeven, maar niet altijd historisch correct gedocumenteerde heruitgaven opleveren. Hoe dan ook, muzikaal valt er genoeg te smullen én te ontdekken over de totstandkoming van dit Lennon-album. En misschien is dat uiteindelijk het belangrijkst.

De opgedoken tape: draaiden Maxwell's Silver Hammer en Cold Turkey The Beatles uiteindelijk de nek om?

In de aanloop naar de jubileumrelease van het album Abbey Road, wordt er steeds meer duidelijk over de laatste weken waarin The Beatles als band bestonden. We beschikten al over de nodige puzzelstukjes, maar langzaam komt er meer lijn in het verhaal en de manier waarop gebeurtenissen elkaar in september 1969, terwijl Abbey Road geperst werd, beïnvloedden.


Het nieuws is geen echt nieuws
Deze week publiceerde The Guardian een interview met Beatles-autoriteit Mark Lewisohn. Daarin stond de cassette centraal waarop John, Paul en George hun vergadering over een mogelijke opvolger voor Abbey Road vastlegden. Dat deden ze voor Ringo, die in het ziekenhuis lag. Het bestaan van de opname, zo blijkt nu uit allerlei bronnen, zou al sinds 1976 bekend zijn. In twee publicaties wordt over de tape geschreven: in The Beatles Forever van Nicholas Shaffner en in One Day At A Time van Anthony Fawcett. Jullie konden er deze week al een Facebook-post van Fab4Cast over lezen.

Maxwell kon volgens Lennon wel naar Mary Hopkin
Zelf wist ik sinds eind maart dit jaar van het bestaan van deze tape, toen ik aanwezig was bij het interview dat Gijs Groenteman met Mark Lewisohn had. Lewisohn was in Amsterdam vanwege het jubilieum van Lennons Bed In in het Hilton Hotel en trad die week diverse malen op. Nieuw voor mij zijn de datering van de cassette (8 september 1969), de reden van Ringo's afwezigheid (ziekenhuis) en de inhoud van een aantal gesprekken die tijdens de betreffende vergadering zijn gevoerd. Zo zou John Lennon nog eens duidelijk hebben laten merken dat hij McCartney-nummers als Maxwell's Silver Hammer echt niet meer op een eventueel volgend Beatlesalbum wilde hebben. Die mopjes kon Paul beter weggeven aan iemand als Mary Hopkin. McCartney verdedigde Maxwell en haalde op zijn beurt uit naar Harrison, door te zeggen dat hij diens nummers tot aan het album Abbey Road niet zo sterk had gevonden. Daarop schoot George in de verdediging door te zeggen dat dát een kwestie van smaak was en dat het publiek zijn liedjes juist wel kon waarderen. De mannen konden elkaar de waarheid zeggen, maar dat zorgde in september 1969 eerder voor verwijdering dan voor verbinding.


8, 12 en 20 september 1969 waren cruciale data
Het zijn de details in het opgenomen gesprek die ons misschien een beter begrip geven van de vergadering die The Beatles twaalf dagen later hielden. Op 20 september kwam de band, opnieuw incompleet, bijeen. George Harrison was afwezig en John Lennon opperde om van Cold Turkey de eerstvolgende Beatlessingle te maken. McCartney, ongetwijfeld in zijn wiek geschoten door de kritiek op Maxwell's Silver Hammer, ging daar niet mee akkoord. Dat zou het moment zijn geweest waarop John Lennon de zin 'I Want a Divorce' uitsprak. In werkelijkheid zou Lennon op 12 september al hebben besloten de groep te verlaten, dat nieuws gedeeld hebben met zaakwaarnemer Allen Klein, maar op verzoek van laatstgenoemde zijn besluit nog even stilgehouden hebben. En zo kwam het dat John Lennon Maxwell's Silver Hammer als gezamenlijk band-product afkamde en dat Paul McCartney Cold Turkey niet zag zitten als een Beatles-release. Je zou kunnen zeggen dat het gebrek aan waardering voor elkaar verschillen, die sterk door beide nummers gesymboliseerd worden, uiteindelijk de basis onder een vervolg van het Abbey Road-album, wegsloegen.

We kunnen het verleden niet veranderen, alleen maar steeds beter proberen te begrijpen. Het recente 'nieuws' leek me daarom een goede aanleiding om de komende twee weken juist die twee sleutelnummers centraal te zetten!

Ging Cold Turkey over heroïne of een slecht gevallen kerstdiner?

Volgens Peter Brown ging Cold Turkey over het afkicken van heroïne, terwijl Fred Seaman ooit vertelde dat het nummer over voedselvergiftiging na het eten van de restjes van het kerstdiner ging. Althans, zo zou John Lennon hem hebben toevertrouwd. In het laatste geval vond Lennon dat een minder cool verhaal en bedacht hij later de heroïnevariant. Beide persoonlijke assistenten schreven over hun avonturen met The Beatles, maar werden in het algemeen niet als een bijzonder betrouwbare bron beschouwd. Hoe dan ook, waar het Cold Turkey betreft, kan het bijna niet anders dat John Lennon schreef over hoe het gebruik van harddrugs zijn lichamelijke gesteldheid beïnvloedde.

Drie demo's van Cold Turkey

Terwijl het album Abbey Road werd geperst en gedistribueerd, met 26 september als beoogde verschijningsdatum, legde John zijn ideeën voor Cold Turkey in een aantal demo's op akoestische gitaar vast. Eén van die premature versies kwam in 2004 terecht op het album Lennon Acoustic. We horen daarbij al een aanzet tot de zo herkenbare gitaarlick, die als rode draad door de coupletten van Cold Turkey loopt [video]:

De deur wagenwijd open

Uiteindelijk had Lennon drie versies van Cold Turkey. Op één daarvan is Yoko te horen, in het gedeelte waarop John letterlijk zijn Cold Turkey uitschreeuwt. Met die demo's onder de arm meldde John zich bij de overige Beatles, met het idee er de eerstvolgende single van te maken. Dat voorstel werd dus afgewezen door Paul McCartney. Voor John Lennon werd het definitief tijd om zijn eigen weg te gaan.

Halsoverkop naar Toronto

Op 13 september 1969 liet hij het publiek voor het eerst kennismaken met Cold Turkey. Na een telefoontje van festivalpromotors John Brower en Kenny Walker, met het verzoek om op te komen treden tijdens het Toronto Rock and Roll Revival Festival, kwam John Lennon razendsnel in actie. Een modus die zo kenmerkend voor hem was: snel enthousiast (maar ook snel verveeld). Voor het rockconcert in Toronto verzamelde Lennon in allerijl een aantal muzikanten. Samen met Eric Clapton, Alan White en Klaus Voormann reisden John en Yoko binnen 24 uur af naar Canada. Repeteren kon deze Plastic Ono Band wel onderweg, in het vliegtuig. Ook werd, na aankomst in Toronto, backstage nog even een en ander doorgenomen.

Op weg naar Toronto: Klaus Voormann, John Lennon, Eric Clapton

Doodziek op het podium

Cold Turkey stond met zeven andere nummers op de setlist, die vanzelfsprekend met een praktische insteek was samengesteld. Yer Blues kende Clapton nog van het Rock 'n' Roll Circus-project, Give Peace A Chance was niet onoverkomelijk moeilijk en krakers als Dizzy Miss Lizzy, Money (That's What I Want) en Blue Suede Shoes konden voor de vuist weg gespeeld worden. Yoko leverde haar bijdrage met Don't Worry Kyoko. Lennon vertelde journalist Jann Wenner later dat hij doodziek op het podium stond en letterlijk een Cold Turkey-achtige ervaring had. Hij las de tekst van een vel papier, dat Yoko onder zijn neus hield en legde het publiek uit dat hij het nummer nog nooit live had gespeeld. Het resultaat is een wat lauwe versie, waarin nog de snijdende gitaarlick ontreekt, die later op de single wel werd gespeeld. We zien Lennon zo'n beetje in zijn Abbey Road zebrapad-look in hevig zwetend op het podium staan [video]:

Trefzekere revanche in New York

Meer vuur én lijn zit er in de liveversie die John op 30 augustus 1972 in Madison Square Garden, New York, speelde. Opnieuw op uitnodiging, deze keer van vriend Geraldo Rivera, trad John die dag twee keer op tijdens het One on One-benefietconcert voor de Willowbrook State School. Met zijn inmiddels geformeerde Elephants Memory Band, die hem in de studio bijstond voor het album Some Time in New York City, speelde John een vrij trefzekere versie van Cold Turkey. Het was een enerverende tijd voor Lennon, die er zijn eerste jaar in zijn nieuwe woonplaats op had zitten. Samen met Yoko stond hij in contact met de activistische underground-scène en liet hij zich regelmatig strikken om voor allerlei goede doelen op te komen draven. [video]

Bevrijding van The Beatles

De versie van Cold Turkey die we allemaal het beste kennen, had tegen die tijd al op heel wat draaitafels gelegen. Ondanks 26 pogingen het nummer op 25 september 1969 in de EMI Studio's goed op de band te krijgen, startte John op 28 september in Trident opnieuw. Op beide dagen fungeerden Eric Clapton, Klaus Voormann en Ringo Starr als Lennons backing band. John voegde op 5 oktober nog extra vocalen en gitaarspel toe. Op respectievelijk 20 oktober (Verenigde Staten) en 24 oktober (Engeland) lag Cold Turkey in de schappen. Het nummer bereikte in Engeland de 14e positie in de hitlijst, maar zakte daarna snel weg, tot ontevredenheid van Lennon. Cold Turkey kon als single niet wedijveren met het succes van het pas verschenen Abbey Road, maar was voor John Lennon het gebaar waarmee hij zich van The Beatles wilde bevrijden. Cold Turkey was een volgende stap in zijn eigen creatieve proces.

New York City: John Lennon en zijn liefde voor The Big Apple

Op 31 augustus 1971 verlaat John Lennon Engeland om zich met Yoko Ono in New York te vestigen. Hij zou nooit meer terugkeren op Engelse bodem, al maakte hij daar wel plannen voor. Het lot besliste echter anders, maar die gebeurtenissen zijn in 1971 nog ver weg. De emigratie van de Lennons was een idee van Yoko, voor wie New York bekend terrein was. Ze woonde er (af en aan) in de jaren '50 en '60. Vanaf mei 1968, het moment waarop hun relatie begon, hadden Lennon en Ono het behoorlijk te stellen gehad met de Engelse pers. Men kon weinig begrip opbrengen voor bed-in's en performances waarbij het stel, al dan niet verstopt in een witte zak, persconferenties gaf. Te avant garde voor de behoudende britten. New York leek de perfecte plek voor een frisse start.

Bevrijd en opgelucht

Bij gebrek aan een vaste woonplek in The Big Apple, vestigen John en Yoko zich aanvankelijk in het St. Regis Hotel aan Fifth Avenue. Lennon voelt zich direct thuis in New York. Al is hij een beroemdheid, hij kan vrij eenvoudig over straat, zonder al te veel lastiggevallen te worden. En de stad aan het water doet hem denken aan zijn geboorteplaats Liverpool, met de havens en de grote schepen die af en aan varen. John bezingt zijn ervaringen in het nummer New York City op het album Some Time in New York City. Hij klinkt bevrijd en opgelucht:

Tried to shake our image

Just a cycling through the village

But found that we had left it back in London

Well nobody came to bug us

Hustle or shove us

So we decided to make it our home

New York City, New York City, New York City

Que pasa, New York? Que pasa, New York?

Lennon gaat politiek gezien helemaal los
Eind oktober verhuizen Lennon en Ono naar een appartement aan Bank Street in Greenwich Village. Ze huren de woning van Joe Butler, drummer van de Lovin' Spoonful. Het optrekje wordt hun uitvalsbasis om de artistieke wijk te verkennen. Zo wonen Bob Dylan en John Cage om de hoek. Ook Andy Warhol behoort tot hun vriendenkring. Het huis aan Bank Street fungeert tevens als studio voor de muziek-, film- en kunstprojecten van de Lennons. Onder invloed van activisten Jerry Rubin en Abbie Hoffman raken John en Yoko steeds meer betrokken bij politieke campagnes. Het eerder genoemde album Some Time in New York City staat bol van de protestliederen die gericht zijn tegen de Amerikaanse overheid.


Vatbaar voor nieuwe ideeën
Ik heb me altijd verbaasd over de energie die John, relatief kort woonachtig in de VS, stak in dat politieke activisme. Zijn wortels lagen er niet, maar hij ging er tekeer als een bezetene. Dat John vatbaar was voor nieuwe ideeën en zich graag ergens op stortte was al vaker gebleken. De beïnvloedbare Lennon geloofde heilig in de Maharishi, in interim-Beatles-manager (c.q. oplichter) Allen Klein, in de primal scream-therapie van dr. Arthur Janov en nu in de politieke ideeën van zijn nieuwe Amerikaanse vrienden. Lennon, de zoeker. Als zijn interesse gewekt was, stortte hij zich vol op wat hem aangereikt werd. Hoe anders is op dat moment het leven van Paul McCartney, die net vader is geworden van kleine Stella, zich met zijn gezin terugtrekt op het Schotse platteland en werkt aan de formatie van zijn band Wings.


Problemen met de FBI
Terug naar New York. Al snel heeft John de FBI op zijn dak. Zijn aktiviteiten worden gezien als een bedreiging voor de positie van President Nixon. De Lennons worden afgeluisterd, gevolgd en een inbraak in hun appartement doet hen besluiten een veiliger heenkomen te zoeken. Dat wordt het bekende Dakota-gebouw aan 1 West 72nd Street, dicht bij Central Park. Deze periode markeert het begin van een jarenlang gevecht tegen uitzetting uit de VS. Een gevecht dat John overigens uiteindelijk in 1976 wint, door het krijgen van zijn Green Card. Maar voor het zover zou komen, moest er nog heel wat water door de Hudson-rivier stromen en nam het leven van zowel John als Yoko nog vele verrassende wendingen. Ondanks alle problemen die John zich aanhaalt, blijft hij zijn geliefde New York en de energie die de stad bezit, bezingen. In de clip van het nummer Meat City, dat uiteindelijk in 1973 op zijn album Mind Games terecht komt, zien we John die zich in een koets door downtown New York verplaatst, een mooi sfeerbeeld.

Iconische foto's en een UFO
De verbondenheid van John met zijn stad spreekt ook uit de inmiddels iconisch geworden foto's die de New Yorkse fotograaf Bob Gruen van hem maakt. Op hoeveel posters, t-shirts en billboards zullen deze afbeeldingen niet zijn verschenen in de afgelopen 40 jaar? De sessie vindt plaats op 29 augustus 1974, op het dak van een appartementengebouw aan East 52nd Street. Dit is het adres waar John een paar maanden woont met May Pang, tijdens zijn veelbesproken Lost Weekend-periode, waarin hij niet samen is met Yoko Ono. Zes dagen voordat Bob Gruen zijn beroemde foto's schiet, zien Lennon en Pang vanaf deze plek, zo beweren ze, een UFO boven de stad vliegen. Meer mensen zien die avond iets vreemds aan de New York skyline. Het verhaal is nooit opgehelderd. In dit korte clipje vertelt Lennon over zijn vreemde ervaring.

Strawberry Fields in Central Park

Hoe het afloopt met John in New York, weten we allemaal. Hij vindt zijn einde, amper 40 jaar oud, in de straten van de stad waar hij zich aanvankelijk zo veilig voelde. Maar zelfs na zijn dood in 1980 is en blijft John Lennon aanwezig in het straatbeeld van The Big Apple. Wie Central Park bezoekt, kan niet voorbij gaan aan de gedenkplaats die daar voor hem werd ingericht, Strawberry Fields. Dagelijks is het monument een plek waar mensen bloemen leggen en, op bijzondere dagen, samenkomen om Lennons liedjes te zingen. Imagine staat er in het midden van het mozaïek geschreven.

Strawberry Fields in New York City, tegenhanger van Strawberry Field in Liverpool

Wie John liever zelf nog een keer door het door hem zo geliefde Central Park ziet lopen, kan onderstaande video aanklikken. Mooi hoor, de hoopvolle tekst van Mind Games, en een beeld van een man in de stad waar hij van hield.

We're playing those Mind Games together

Pushing the barriers, planting seeds

Love is the answer

And you know that - for sure

Love is a flower

You got to let it grow

Keep on playing those Mind Games forever

Raising the spirit of peace and love