Oh My Love: hoe John Lennon en George Harrison weer samenwerkten op het Imagine-album

Hij is alweer even uit, de immense Imagine-box die ter ere van John Lennons 78ste geboortedag verscheen. Wat dat betreft hebben we een boel te smullen dit najaar. Met McCartney's nieuwe album Egypt Station al in de achterzak én uitzicht op de Anniversary Edition van The Beatles'  White Album (november), zijn de echte verzamelaars nog vóór Sint en Kerst platzak. Ik niet trouwens, want ik kan de verleiding goed weerstaan deze, zij het prachtige, boxen aan te schaffen. Ik ben vooral een verzamelaar van Beatlesboeken en toch eerder te verleiden voor een spectaculair naslagwerk, dan voor zo'n cd-box. De nieuwe Lewisohn (al moeten we daar tot na 2020 geduld voor hebben) koop ik direct, blind, instant, ongezien. Dat neemt niet weg dat ik wel enorm geniet van al deze releases én de bijzondere tracks die ze bevatten. Ze online beluisteren gaat dus zeker gebeuren. Deze week sta ik stil bij één van de mooiste tracks van het album Imagine.

John Lennon tijdens de Imagine-sessies

De Imagine-box zoals 'ie inmiddels te koop is.

Een thuisdemo die eigenlijk een heel ander lied laat horen

In de tweede helft van 1968 (preciezer weet ik het niet, iemand van jullie wel?) nam John een thuisdemo op van Oh My Love, een nummer dat hij geschreven had voor zijn nieuwe liefde Yoko Ono. Op deze vroege versie van wat een heel teder nummer zou worden, horen we John op gitaar een nog wat recht-toe-recht-aan ritme slaan. Ook de tekst wijkt nog wat af: Oh my love, for the first time in my life, my heart was wide open. Na deze beginmelodie, die we later herkenbaar op het Imagine-album terug zullen horen, volgt een geheel ander thema. Jazzy, een beetje latin qua akkoordkeuze en melodie. Een passage die zou sneuvelen, net als de tekst: ....and it shivered each time, and I shiver, felt my baby shivering too. And I felt that shiver all the time. Althans dat is het enige dat ik denk te verstaan. Er is vast iemand die Lennons zinnen beter kan ontcijferen. Het gaat namelijk nog wel even door, onder andere over a strong heartbeat. Wie hoort er meer? Aan het eind van de demo horen we John nog zeggen: It's just a bit hard you know, to go through it all. [video]

Zong Lennon ook voor zijn ongeboren kind?

Toen kreeg ik een ingeving. In november 1968 kreeg Yoko een miskraam van het eerste kind dat ze van John verwachtte. Kort daarvoor nam het stel nog het geluid op van het hartje van het ongeboren jochie, dat in februari ter wereld had moeten komen. Die hartslag kwam overigens terecht op het experimentele album Life With The Lions dat Lennon en Ono in 1969 uitbrachten. Zou Lennon met zijn uitgebreide tekst over a strong heartbeat en zijn opmerking aan het eind van demo inderdaad aan deze verdrietige gebeurtenis gerefereerd hebben? Verbeter me gerust als dit een onzinnige theorie is. Feit is wel dat praktisch het hele nummer, minus de eerste twee regels, overboord ging en Lennon, met hulp van Ono (die officieel als coauteur genoemd wordt) opnieuw aan Oh My Love begon.

John met George, thuis op Tittenhurst Park

Fly on the wall

Oh My Love dook in de zomer van 1971 weer op, toen John druk doende was zijn album Imagine op te nemen. De plaat werd in twee periodes opgenomen. Lennon legde in februari It's So Hard en I Don't Want To Be A Soldier vast in de Londense Abbey Road Studio's. De sessies kregen een vervolg op 23 juni, in Lennons eigen Ascot Studio's op zijn landgoed Tittenhurst Park. De plek die we ook kennen van de videoclip die er van Imagine geschoten werd. Ik kan je trouwens aanraden om deze podcast van Fab4Cast te luisteren. Daarin vertellen Wibo Dijksma, Michiel Tjepkema en Jan Cees ter Brugge je precies hoe deze lp ontstond. Als een fly on the wall luister je mee.


George Harrison deed ook mee
Tijdens een jamsessie in New York, eerder dat jaar, had Lennon trouwens zijn voormalige bandmaatje Harrison weer eens gesproken en hem uitgenodigd mee te spelen op de nieuwe plaat. Harrison stemde in en regelde telefonisch dat Klaus Voormann zich zou aansluiten om de baspartijen op zich te nemen. Met Alan White en Jim Keltner (drums) en toetsenvirtuoos Nicky Hopkins in de gelederen ontstond er een droombezetting. Harrison speelde uiteindelijk zelfs op de helft van de plaat mee.

vlnr: Klaus Voormann, John Lennon, Nicky Hopkins en ....?

Een vanzelsprekend muzikaal contact
Er is prachtig [filmmateriaal] waarop we zien hoe John George helpt zijn gitaar te stemmen en hem Oh My Love voor het eerst voorspeelt. Harrison heeft snel de structuur van het nummer in de gaten. Er worden niet al te veel woorden aan vuil gemaakt. Er gaat een grote vanzelfsprekendheid uit van hun muzikale contact. Mooi en toch ook wel ontroerend om te zien. Het filmpje met 10 minuten wat van je geduld, maar is elke seconde van het kijken waard. Nadat Lennon en Harrison Oh My Love hebben doorgespeeld, verschijnt producer Phil Spector in beeld. We zien Mal Evans, die meekijkt, en er volgt overleg over de manier waarop het nummer het mooist tot zijn recht komt bij een opname. Nicky Hopkins is ook aanwezig en vanaf 7 minuut 43 horen we hem ineens ook meespelen, waarbij het arrangement direct naar een hoger plan getild wordt.

Moment van verstilling
In latere opnames heeft George inmiddels een Gibson Les Paul om, waarmee het intro speelt. Uit de beelden blijkt hoe subtiel zijn gitaarspel is. Precies passend bij de compositie. Hoewel Oh My Love bij het grote publiek niet één van Lennons bekendste nummers is, was het in muziekkringen een gewilde song om te coveren. Onder andere Cilla Black en Jackson Browne zetten het nummer op de plaat. Op Imagine dat, ondanks wat de titel doet vermoeden, beslist geen album vol ballads is, vormt Oh My Love een moment van verstilling tussen het uitgesproken Gimme Some Truth en How Do You Sleep. Dat laatste nummer schreef Lennon om McCartney eens stevig mee op de vingers te tikken. Een groter contrast met Oh My Love is eigenlijk niet denkbaar. Veel plezier met de Imagine-box, als je hem gaat aanschaffen of al in de kast hebt staan. Laat me weten hoe je hem vindt.

Hoe Nicky Hopkins een deel van het solowerk van The Beatles naar een hoger plan tilde

Nu de film Imagine in de bioscopen draait, zien we hem her en der in actie. Vooral in het bonusmateriaal na de aftiteling. En dat is genieten. Zittend aan de toetsen voorzag hij de nummers voor John Lennons gelijknamige album van haast hemelse pianoklanken. Dat deed hij ook veelvuldig voor soloprojecten van George Harrison, Ringo Starr en een enkele keer voor Paul McCartney. Tevens leverde hij een bijdrage aan The White Album. Wie is, of beter gezegd: wie was deze virtuoze pianist? Deze week staat Nicky Hopkins centraal. Aan de hand van een aantal fragmenten, laat ik je graag horen hoe hij zijn stempel op het werk van de (solo)Beatles drukte. Lees en luister mee.

Een groot talent met een zwakke gezondheid

Nicky Hopkins werd geboren op 24 februari 1944 in Perivale, niet ver ten westen van Londen. Als kind volgde hij pianolessen, tot zijn talent zo opviel dat hij een studiebeurs kreeg voor de Royal Academy of Music in Londen. Daar haakte hij echter op zijn 16e alweer af om piano en mondharmonica in diverse bluesbandjes te gaan spelen. Zijn gezondheid zat hem danig in de weg. Al sinds jonge leeftijd leed Nicky aan de Ziekte van Crohn en een operatie op 21-jarige leeftijd kostte hem bijna z'n leven. Nicky's zwakke gezondheid dwong hem om als sessiemuzikant te werken. Toetreden tot een band en daarmee uitgebreid op tournee gaan, bleek in deze periode onmogelijk voor de toetsenvirtuoos. Wel werd hij zo'n beetje de meest gevraagde sessiemuzikant in Londen en omstreken. We horen Hopkins (ook in latere jaren) terug op platen van onder andere The Easybeats, The Kinks, The Rolling Stones, The Who, Jeff Beck en Harry Nilsson.

Nicky met zijn ouders

Nicky kwam in beeld bij The Beatles

Nicky's talent bleef niet onopgemerkt bij The Beatles. Op 11 juli 1968 was hij te gast in de studio om een electrische pianosolo in te spelen, als overdub bij de snelle (single)versie van Revolution. Ook vroeg George Harrison Hopkins' assistentie bij de opname van het nummer Sour Milk Sea. Een Harrisong die uiteindelijk door Jackie Lomax op de plaat werd gezet. In de periode 1970-1975 was Hopkins vaak in de studio te vinden bij albumprojecten van zowel Lennon als Harrison als Starr. Met John Lennon werkte hij, zoals gezegd, aan het Imagine-album, een plaat waarop Hopkins' toetsenwerk prominent te horen is. Denk daarbij aan het titelnummer, maar ook aan Jealous Guy, dat volledig op het spel van Nicky Hopkins leunt. Ook op Crippled Inside en Oh Yoko speelt de toetsenist een hoofdrol met zijn smaakvolle pianospel [video's]:

Harrison en Hopkins moeten haast wel een klik gehad hebben

Tijdens het opnameproces van Imagine moeten Nicky Hopkins en George Harrison, die ook aan de plaat meewerkte, elkaar beter hebben leren kennen. Een jaar later meldde Hopkins zich namelijk bij Harrison in de studio om mee te werken aan diens album Living In The Material World. De bescheiden Hopkins en Harrison zullen vast goed persoonlijk geklikt hebben. Muzikaal deden ze dat zeker. Op Give Me Love horen we een prachtig samenspel tussen Harrisons slide-gitaar en Hopkins' pianospel. [video]

Ook Ringo wilde Nicky op zijn plaat

Tijdens de Material World-sessies moet de daar regelmatig aanwezige Ringo Starr hebben gedacht: 'Die Hopkins wil ik ook wel op mijn volgende plaat.' En zo zette Nicky op Ringo's volgende soloalbum het intro in van één van diens grootste solohits, Photograph [video]:

Uiteindelijk klopte McCartney ook aan

Tussen zijn vele sessies door wist Nicky vervolgens in de zomer van 1974 weer tijd te maken om op John Lennons Walls and Bridges mee te spelen, zelf een aantal soloalbums op te nemen en her en der toch te touren. Alleen wanneer zijn gezondheid het toeliet. Pas vele jaren later klopte uiteindelijk ook Paul McCartney ook bij Hopkins aan. Voor een bijdrage aan zijn album Flowers In The Dirt dat in 1989 verscheen. Hopkins verzorgde voor That Day Is Done het toetsenwerk.

Nicky werd slechts 50 jaar oud

Het leven van Nicky Hopkins mag kort maar zeer productief genoemd worden. Op zijn officiële website vind je een lijst met alle albums waar hij een bijdrage aan leverde. Je slaat er van achterover als je bedenkt op hoeveel grote hits zijn pianospel te horen is. Peter van Cappelle zette voor Classic Rock Mag de tien bekendste solo's die Hopkins bijdroeg aan de popmuziek op een rij. Beslist even bekijken! Op 6 september 1994 stierf de getalenteerde pianist, slechts 50 jaar oud, aan complicaties bij een ingreep die opnieuw te maken had met zijn ziekte. Op dat moment werkte hij samen met Ray Coleman aan zijn autobiografie. Het boek zou uiteindelijk, met veel omwegen, in 2010 in het Duits en in 2011 in het Engels verschijnen.

Nicky's meest ontroerende pianopartij

Ik sluit deze blog af met één van de meest ontroerende Beatles-gerelateerde pianopartijen die Nicky Hopkins speelde [video]. Wat mij betret dan. Namelijk die van John Lennons Jealous Guy. Daarover zei drummer Jim Keltner:

Nobody in the world ever played piano like Nicky Hopkins – the way he played chords. A piano is a piano, and the keys are the keys, and the chords are chords, but one individual can make that same piano sound so different from another person and Nicky embodied that whole thing, man. Nicky played like nobody else. Nicky always sounded like he was in a cloud somewhere. His playing was astonishingly beautiful. He always elevated everybody. 

Imagine: kreeg Yoko Ono terecht erkenning voor haar bijdrage aan het nummer van John Lennon?

Er gaat werkelijk geen week voorbij waarin The Beatles niet in het nieuws zijn. Zo was er de afgelopen dagen aandacht voor de 75ste verjaardag van Paul McCartney, ontving hij van het Britse Koningshuis een bonus op zijn ridderschap met de zogenaamde Companion of Honour Award, hoorden we dat Dhani Harrison (de zoon ván) tekende voor een solo-deal met een platenmaatschappij en kreeg Yoko Ono een wel heel bijzonder bericht.

Yoko kreeg de credits voor Imagine

Yoko Ono en zoon Sean waren deze week te gast bij de jaarlijkse bijeenkomst van de National  Music Publishers Association. Gelukkig vond die plaats in New York, zodat de broze, inmiddels 84-jarige weduwe van John Lennon, niet al te ver hoefde te reizen om aanwezig te kunnen zijn. Tijdens het evenement werd Imagine uitgeroepen tot Song van de Eeuw en kreeg Yoko te horen dat zij, 46 jaar nadat Imagine werd uitgebracht, officieel als mede-auteur wordt aangemerkt. 

John vertelde zelf al eens over Yoko's bijdrage

In zijn speech haalde NMPA-voorzitter David Israelite een uitspraak van John Lennon uit 1980 aan. Tijdens een interview, in het jaar waarin hij werd neergeschoten, sprak Lennon al over Yoko's bijdrage aan het nummer: Imagine is een Lennon/Ono-nummer. Veel ervan, de teksten en het concept, kwam van Yoko. Maar in die dagen was ik wat egoïstischer, wat meer macho, en heb ik het nagelaten haar bijdrage te noemen. Die avond klonken de woorden van John door de zaal, toen het videofragment waarin hij over Imagine vertelde, werd afgespeeld. Ik ben nog op zoek naar dat filmpje. Het zou een BBC-opname moeten zijn. Heeft iemand 'm al gevonden op internet?

Het boekje Grapefruit als inspiratiebron

Wat droeg Yoko bij aan Imagine? Volgens John Lennon, kwamen zowel het idee als delen van de tekst van Imagine regelrecht uit Yoko's boekje Grapefruit, dat in 1964 verscheen. Terwijl The Beatles in hun A Hard Day's Night-periode zaten en de kleine Japanse kunstenares nog op geen enkele wijze in contact stond met de drukbezette band, verscheen dit bijzondere werkje. Het bevatte een aantal korte poëtische teksten, zogenaamde event scores, gebaseerd op het Japanse Boeddhisme. Deze event scores werden ontwikkeld door de kring van kunstenaars rond John Cage, waar Ono destijds mee in contact stond. De tekstjes zetten aan tot nadenken of mediteren, soms tot handelen. Een voorbeeld:

Go on transforming a square canvas

in your head until it becomes a

circle. Pick out any shape in the

process and pin up or place on the

canvas an object, a smell, a sound

or a colour that came to your mind

in association with the shape.

1962 Spring

Imagine the clouds dripping...

John Lennon ontdekte Grapefruit in de periode waarin hij een relatie begon met Yoko. In de heruitgave van het boekje in 1970, verzorgde hij het voorwoord. Eén van de teksten uit Grapefruit luidt:

Imagine the clouds dripping.

Dig a hole in your garden to

put them in.

1963 Spring

De eerste editie van Grapefruit, 1964

Imagine rolde bijna in één keer uit Johns vingers

Dat moet de tekst zijn die John aanzette tot associëren op het concept Imagine. Wat kun je je allemaal voorstellen? Wat kun je als songschrijver je luisteraars meegeven in je eigen event score? Op een ochtend in 1971 ging John achter zijn Steinwaypiano in de slaapkamer van zijn landhuis Tittenhurst Park zitten en rolde Imagine bijna als compleet nummer uit zijn vingers. Yoko Ono was bij hem en keek toe. Als een muze, als inspirator voor het concept. Er is een mooi filmfragment waarin John Imagine voorspeelt aan zijn muzikanten, tijdens de studiosessies. In de studio op Lennons landgoed waren in die periode onder andere pianist Nicky Hopkins, bassist Klaus Voormann en Beatlesmaatje George Harrison aanwezig. Die laatste speelde op een aantal nummers van het album Imagine mee. Ik deel hier dat fragment, afkomstig uit een documentaire over de totstandkoming van de elpee [filmpje, vanaf 1:15]

Toen Imagine in 1971 op het gelijknamige album verscheen, liet John het tekstje van Yoko klein afdrukken op de hoes:

Extra credits door deze credits?
Heeft het toevoegen van Yoko als mede-componist van Imagine nog financiële consequenties? Volgens de (Amerikaanse) regels van het copyright komt een liedje 70 jaar na het overlijden van de laatste componist beschikbaar voor het publieke domein. Lennon stierf in 1980. Daarmee zou Imagine in 2050 rechtenvrij worden. Nu Yoko als mede-auteur wordt toegevoegd, schuift dat jaartal fors op. Misschien profiteren de (klein)kinderen van zoon Sean er in de verre toekomst van dat er nog steeds royalties voor Imagine blijven binnenstromen, al lijkt geld niet bepaald het probleem in de familie. Oudste zoon Julian grijpt sowieso naast de centen; die werd jaren geleden volgens mij afgekocht. Dus tsja, wat hebben de Lennons er financieel aan? Het gaat vooral om de eer en om het rechtzetten van de geschiedenis.

Sean begeleidde zijn moeder
Over dat rechtzetten van de geschiedenis deelde Sean Lennon afgelopen week een emotioneel bericht via social media. Daarin vertelde hij hoe geëmotioneerd zijn moeder reageerde tijdens de ceremonie en dat geduld een schone zaak is. Yoko nam de award, zittend in haar rolstoel, in ontvangst met de woorden: this is the best time of my life.

Terecht?
Rest ons de vraag: is de erkenning van Yoko als mede-auteur van Imagine terecht? Ben je mede-auteur als je iemand anders sterk inspireert tot het schrijven van een bepaald nummer? Of moet je daarvoor toch echt tekenen voor een substantieel deel van de tekst, de akkoorden, de melodie of de arrangementen? Zei Yoko, zittend naast John aan de piano: als je van de C naar de F gaat, stop er dan een Cmaj7 in, dat klinkt beter! Of: Speel eens een E7 en een Am in het refrein en ga nu maar met de melodie wat verder omhoog daar. Mooi, houden zo, John! 


Muze
Wat mij betreft bewijst Imagine dat Yoko wel degelijk Johns muze was en dat Lennon en Ono zij aan zij als kunstenaars optrokken, elkaar daarbij stevig beïnvloedend. De vraag of Yoko terecht de credits krijgt, lijkt eigenlijk niet zo belangrijk meer na al die tijd. Ik zou denken: laat deze broze dame een traantje wegpinken en nog een keertje in de schijnwerpers staan. De plek die ze haar leven lang zocht.