Hoe een gestolen koffer van Brian Epstein The Beatles in de problemen bracht

Beatlesmanager Brian Epstein was een man met geheimen. Vaak noodgedwongen vanwege zijn seksuele geaardheid in het Engeland van midden vorige eeuw. Triest, maar waar. Achter zijn Samsonite-koffer, die onlangs door het Liverpoolse museum The Beatles Story via Juliens Auctions werd aangekocht, kwam een opmerkelijk verhaal vandaan.

Een lijntje tussen Liverpool en Los Angeles
Het Liverpoolse museum, pittoresk gelegen aan de Albert Dock verwerft of leent regelmatig nieuwe Beatles-items om ten toon te stellen. Afgelopen zomer was dat dus de koffer van Brian Epstein, die voor een bedrag van bijna 3500 pond aan de collectie van het museum kon worden toegevoegd. "We hebben een goed lijntje met Juliens Auctions in Los Angeles," vertelde één van de museummedewerkers in de podcast Beatles City. Zo rinkelt regelmatig de telefoon in Liverpool, wanneer het Amerikaanse veilinghuis iets nieuws aangeboden krijgt: of er in Engeland interesse is om ook mee te bieden.

Gestolen uit de hotelkamer
De telefoon rinkelde ook vorig jaar, toen de zwarte Samsonite-koffer van Brian Epstein geveild zou worden. Op de foto zien we Brian op 8 juli 1966 met de koffer in zijn handen staan. The Beatles waren geland op Londen Heathrow, na hun onfortuinlijk verlopen tour door het Midden Oosten. Een maand later zou Brian alweer met de jongens in de Verenigde Staten zitten. De band zou tijdens deze laatste tour ook optreden in het Dodger Stadium in Los Angeles. Terwijl Brian en The Beatles in die stad verbleven, werd Brians Samsonite uit zijn hotelkamer gestolen. De dief was een bekende van de Beatlesmanager: Dizz Gillespie. 

Vernoemd naar de jazztrompettist
Deze Dizz heette eigenlijk John, maar zijn vrienden vernoemden hem naar de beroemde jazztrompettist. De Amerikaan verhuurde zich regelmatig als escort aan Brian. De twee kenden elkaar al van een ontmoeting in Los Angeles. The Beatles tourden in augustus 1964 voor de tweede keer door de VS, waarbij Brian en Dizz elkaar op een feestje tegen het lijf liepen. Epstein vroeg Dizz naar Londen te verhuizen, zodat hij zich over hem kon ontfermen. Gillespie had aspiraties als acteur en zanger en Epstein was bijzonder van hem gecharmeerd: begin 20, donker haar en een uitdagende blik.

Een bezoek aan Kenwood
Zodoende voegde Brian Dizz toe aan zijn verzameling artiesten, stak hem in het nieuw en stuurde een persbericht naar de media dat Dizz zijn nieuwe ontdekking was. Gillespie viel met de neus in de boter: Epstein loste zijn schulden af en voorzag hem van drugs. Ook vergezelde hij Brian regelmatig naar feestjes. Tijdens een gezamenlijk bezoek aan John Lennons woning Kenwood in Weybridge, ontving Dizzy een gesigneerd exemplaar van Johns boek In His Own Write. "To Diz, You’re a great TURN, good God, from, John Lennon," schreef John in het boek dat hij Dizz gaf. Daarbij gebruikte Lennon het woord "Turn" dubbelzinnig: hij noemde Dizz een showman, maar ook iemand die een ander een hak kon zetten. Die woorden bleken profetisch.

Een keukenmes op de keel
Brian en Dizz brachten vele avonden door in Epsteins Londense flat aan Williams Mews (Whaddon House, appartement 15). Deze avonden liepen, door grote hoeveelheden pillen en cognac, vaak uit op gewelddadige confrontaties. Regelmatig kwam het tot vechten en het vernielen van huisraad. Toen Dizz op een zekere avond zijn zin niet kreeg, bedreigde hij Brian met een keukenmes, eiste hij meer contanten uit diens portemonnee en maakte hij zich uit de voeten. Hoewel Epstein vaker gewelddadig behandeld was tijdens zijn geheime ontmoetingen met mannen, hakte deze beroving er stevig bij hem in. Na een periode waarin hij mentaal moest herstellen, besloot hij zijn flat en de bijbehorende nare herinnering achter zich te laten. Epstein verhuisde naar 24, Chapel Street.

Bewaakt in een hotelkamer
Dizz verdween uit Brians leven, maar dook weer op in augustus 1965. Op dat moment was Brian in New York, waar The Beatles in Shea Stadium zouden spelen. Het kwam opnieuw tot een ontmoeting tussen de twee. Kort daarop eiste Dizz eiste via Nat Weiss, die voor Epstein in Amerika betrokken was bij het beheer van het Beatlesimperium, een bedrag van 3000 dollar. Gillespie wilde er een auto van kopen om zich uit de voeten te maken. Weiss kwam met Dizz overeen dat hij zich schuil zou houden in de hotelkamer van het Warwick Hotel, tot The Beatles en Epstein weer vertrokken waren. Terwijl The Beatles hun persconferentie in het hotel gaven, moet Gillespie zich er (bewaakt) hebben schuilgehouden in een hotelkamer. Niemand wilde dat de gevaarlijke en onberekenbare Dizz publiekelijk voor gedoe zou zorgen.

20.000 dollar en een grote verzameling pillen
Je zou zeggen Epstein inmiddels goed geleerd had van het risico dat hij nam door met Gillespie om te blijven gaan. Blijkbaar was dat niet het geval. Want tijdens de laatste tour van The Beatles in de Verenigde Staten (augustus 1966) kwam het opnieuw tot een ontmoeting met de Amerikaan. Gillespie meldde zich bij Brian en wist hem te verleiden tot een intiem rendez-vous in het Beverly Hills Hotel in Los Angeles. De volgende ochtend stal Dizz de bewuste Samsonite-koffer. En toen brak er paniek uit. De inhoud van de koffer zou Brian en The Beatles enorm in de problemen kunnen brengen: behalve een papieren zak met 20.000 dollar aan verdiende gage, bevatte de Samsonite een grote hoeveelheid pillen, persoonlijke notities en foto's van mannen uit Brian's amoureuze netwerk.

Brian miste Candlestick Park
Enkele dagen na de diefstal ontving Nat Weiss een brief waarin losgeld voor de koffer werd geëist. 10.000 dollar om precies te zijn. Of het tot die deal kwam, heb ik niet kunnen vinden. Wel kwam de koffer dankzij de inzet van een privédetective weer terug. De volledige inhoud was verdwenen. Paniek en chaos rond deze kwestie zorgden er uiteindelijk voor dat Brian Epstein en Nat Weiss het legendarische concert van The Beatles in Candlestick Park misten. Na dit incident verdween Dizz definitief uit het leven van Epstein.

Dizz Gillespie kreeg een kleine rol in de graphic novel
"The Fifth Beatle: The Brian Epstein Story" (Robinson, Baker, Vivak).

Eight Days A Week: The Touring Years - nog even geduld

Voor iedereen die The Beatles volgt, was het een bijzondere week. Terwijl ik dit schrijf, zitten wereldwijd de bioscopen vol met mensen die de gloednieuwe documentaire Eight Days A Week: The Touring Years bekijken. In Nederland helaas niet. Ik had de datum maanden geleden al hoopvol in mijn agenda gezet. Het filmhuis in Deventer had de documentaire al aangekondigd, maar een week of drie geleden werd het duidelijk dat er in Nederland een kink in de kabel was gekomen in de onderhandelingen met de distributeur van de film. Wie de langverwachte documentaire wil zien, moet dus de grens over. In ons land wordt de film begin oktober vertoond tijdens het Parool Film Fest (PAFF) in Amsterdam. We schijnen de documentaire in ons land in december in een groter aantal bioscopen te kunnen zien.

Paul en Ringo waren deze week in de Abbey Road Studio's

Maar toch was er volop moois te zien, te lezen en te horen deze week. Paul McCartney en Ringo Starr streken een dag neer in de hen vertrouwde Londense Abbey Road studio's en stonden de pers te woord (zie bijvoorbeeld het filmpje hierboven). Ze spraken over de documentaire die hét verhaal vertelt over de periode 1962-1966 waarin The Beatles volop tourden. Eerst in Engeland en daarna wereldwijd. De documentaire laat daarbij van binnenuit zien hoe vier jongens in de leeftijd van 20 tot 23 jaar totale gekte veroorzaakten. Wereldwijd. Door hun maatpakken leken John, Paul, George en Ringo vele jaren ouder dan ze feitelijk waren. We were kids, aldus Paul. Hun impact was en is nauwelijks te bevatten.

Paul (74) en Ringo (76) poseerden op 14 september 2016 in de Abbey Road Studio's

Keerzijde

Succes is mooi, maar roem heeft ook een keerzijde. Het succes van The Beatles had niet alleen een enorme impact op de wereld, maar ook op henzelf. In de periode 1962-1966 gaf de band 815 optredens. Niet meegerekend zijn de elpee-opnames, films, persconferenties en andere verplichtingen waaraan moest worden voldaan. Een kleine vier jaar lang muziek maken, eten, slapen en weer muziek maken in een moordend schema, waar we tegenwoordig minstens een burn-out van zouden krijgen. George Harrison vertelde ooit dat het hem bijna zijn 'nervous system' kostte. Hij heeft er jaren van moeten herstellen, keerde zich naar binnen, verdiepte zich in spiritualiteit en tuinieren en werd langzaam weer mens.

George Harrison op de vlucht

Een 8 millimeter-film onder het bed van een oude dame

Hoe kwam deze bijzondere documentaire tot stand? Eigenlijk deels ook door crowdsourcing. Een aantal jaren geleden vroeg Apple Music iedereen die nog live geluid- of beeldmateriaal thuis had liggen, opgenomen tijdens één van de concerten van The Fab 4, de opnames in te sturen. Doel was om het ultieme overzicht te creëren van de eerste jaren van The Beatles, waarin de Beatlemania ongekende proporties aannam. De oproep werkte. Zo was er een oude dame, ergens in de VS, die zich herinnerde dat ze nog een 8 millimeter-film onder haar bed had liggen. Dat privéfilmpje bleek de Holy Grail, want was opgenomen in Candlestick Park in San Francisco, tijdens het allerlaatste concert dat The Beatles gaven (het concert op het dak in 1969 niet meegerekend). Ze zocht contact met regisseur Ron Howard en stuurde hem de zeldzame opnamen toe, gemaakt op 29 augustus 1966. De show werd destijds, op verzoek van Paul McCartney, op een bandje opgenomen. Die audiotape hield er halverwege het laatste nummer, Long Tall Sally, mee op. Een abrupt eind van een (achteraf bezien) legendarisch moment. En dan zijn er nu ineens toch bewegende filmbeelden.

George Harrison: 'Wij waren normaal, de rest van de wereld werd gek.'

Schuddende achterwerken, stampende voeten

Eerder deze week verscheen alvast de soundtrack van de film (op CD en via streaming-diensten als Spotify). Dat was het compleet opgepoetste album The Beatles Live At The Hollywood Bowl. Opnames van de beroemde concerten, die al in de jaren '70 met zeer matige geluidskwaliteit op elpee waren verschenen. Je hoorde bijna niets, alleen het hysterische geschreeuw van de fans. Ik las ergens dat er na de nummers ook niet werd geapplaudiseerd. Er werd alleen continu gegild. Nu de technologische mogelijkheden fors verbeterd zijn, kon Giles Martin (de zoon van de eerder dit jaar overleden Beatles-producer George Martin) wonderen verrichten. De opnames kregen een geweldige make-over. Het geschreeuw van het publiek kon eindelijk vakkundig naar de achtergrond gemixed worden, waardoor dan toch het band-geluid te beluisteren is. We horen iets, dat eigenlijk niemand in die jaren kon horen. Ook The Beatles zelf niet. In de periode waarin de carrière van de band explodeerde (1963-1966) werd het onmogelijk om een goed concert te geven én te horen. Uit interviews met The Fab 4 weten we dat John, Paul, George en Ringo zichzelf en elkaar vaak niet konden verstaan. Wie zelf in een band speelt, weet hoe dat moet voelen. Spelen op goed geluk. Ringo vertelt in interviews dat hij aan de hand van de lichaamstaal (onder andere het schudden van de achterwerken en het stampen van de voeten) van zijn maatjes moest gokken op welke plek ze in het nummer waren aanbeland. Als je dat in ogenschouw neemt, is het verbazingwekkend hoe goed de liedjes nog gespeeld werden.

Shea Stadium, New York, 1965: een enorme afstand tot het publiek

Rennen voor je leven

Stel je voor, vier jongens met Vox-versterkertjes, op een podium midden in een gigantisch football stadion in Amerika. Niemand hoorde iets. De firma Vox had al snel grotere, op maat gemaakte, versterkers beschikbaar gesteld. Ook deze zwaardere gitaarversterkers konden onmogelijk op tegen de muur van gegil. Zelfs niet na het doorlussen van de boxen over de stadion-installatie. Op het live-album horen we John Lennon tussen twee nummers aan het publiek vragen 'Can you hear me?!!' Het had eigenijk geen zin. Beangstigend was het ook. De bandleden moesten vaak rennen voor hun leven om niet verscheurd te worden, werden hardhandig en in paniek in lege laadbakken van vrachtauto's geduwd en met grote vaart weggereden, terwijl ze als vee heen en weer gesmeten werden. John Lennon schreef in die tijd het nummer Help! en legde later uit dat het een oprechte schreeuw om hulp was, vanuit de orkaan waarin hij beland was. Paul McCartney vertelt in de documentaire dat ze echt nog maar jongens waren en best bang voor al het geweld om hen heen. De trailer van de film geeft al een duidelijk beeld van dit alles. Van de gekte én van de onderlinge vriendschap van de bandleden. Een vriendschap die hen overeind hield. Evenals de humor. De pers smulde van de ad remme antwoorden tijdens interviews. Ook daarvan is al wat in de trailer te zien: 

De maat was vol

In 1966 werd het allemaal te heftig. Er gebeurde veel dat jaar. Te veel om hier te beschrijven. John Lennons opmerkingen waarin hij The Beatles vergeleek met Jezus Christus werden in Amerika totaal verkeerd begrepen, met openbare boek- en plaatverbrandingen als gevolg. Op de Philippijnen werd de band onbedoeld onderdeel van een politieke rel en als gevolg daarvan letterlijk het land uitgeschopt. De maat was vol, de koek was op. Het touren was voorbij. In de aanloop naar dat laatste legendarische concert in Candlestick Park, besloot de band om te stoppen met tournees. Op het moment waarop de Fab 4 het stadion betraden, wisten alleen zij en hun management dat de verlossing nabij was. Onderstaande foto spreekt boekdelen. Je ziet de opluchting op de gezichten. Paul vroeg, zoals gezegd, persofficier Tony Barrow om een geluidsopname te maken. John draagt een fotocamera waarmee hij dat laatste live-moment vastlegt. Het is voorbij.

29 augustus 1966: Candlestick Park, San Francisco - nog één keer!

I'm not a Beatle anymore

Na het concert vlogen The Beatles van San Francisco naar Los Angeles. In het vliegtuig was het George Harrison die het bijzondere moment benoemde: 'That's it then, I'm not a Beatle anymore.'

Natuurlijk weten we dat het een wat voorbarige conclusie was. De weg lag open voor nieuwe gezamenlijke projecten. Sergeant Pepper's Lonely Hearts Club Band was het volgende album waar aan gewerkt werd. Maar dan alleen in de studio. Daarna zou er nog meer moois volgen. De woorden van George in het vliegtuig markeerden echter het omslagpunt in het bestaan van de band. Het was het einde van een turbulente, bijna niet te bevatten periode. Die periode is nu prachtig gedocumenteerd in Eight Days A Week: The Touring Years. De film komt er aan, ook in Nederland. Gaat - Dat - Zien!