Een prachtige liefdesverklaring in amper twee minuten en dertig seconden. Wanneer ik dit schrijf, heb ik het over het Beatlesnummer And I Love Her. Hoewel ik over een groot deel van het repertoire van The Fab Four in superlatieven zou kunnen schrijven, heeft And I Love Her altijd een bijzonder plekje in m'n hart. Is het 't arrangement, de melodielijn, het less-is-more-gevoel of juist de modulatie bij die mooie gitaarsolo? Ik weet het niet, soms klopt gewoon alles aan een liedje. Dit weekend zette ik And I Love Her weer eens op en raakte ik aan het schrijven.
EMI Studio Two, 27 februari 1964
In een lege stadsbus Een paar jaar geleden zat ik 's avonds laat in Lijn 5 te wachten tot de bus me van de binnenstad van Deventer naar vinexwijk De Vijfhoek zou brengen. Dat was de plek waar we toen woonden. Ik had een gezellig etentje met vrienden gehad en vond het niet te ver, maar wel te donker om op deze winteravond terug te fietsen langs het stille fietspad met hoog begroeide bermen, dat de oude stad met de nieuwbouwwijk verbindt. Dus zat ik, ruim op tijd, in de bus te wachten tot de chauffeur zijn late dienst zou starten. Terwijl hij zich installeerde, klonk door de lege stadsbus ineens kraakhelder de warme, akoestische sound van And I Love Her uit zijn radio. Een moment van geluk.
Addertjes onder het gras The Beatles namen And I Love Her ooit ook in de winter op: in de laatste dagen van februari 1964: rond de 21ste verjaardag van George Harrison en nog maar amper bekomen van hun eerste Amerikaanse avontuur. Ian MacDonald schrijft in 'Revolution In The Head' dat het best nog lastig was om het nummer goed op tape te krijgen. Ondanks de schijnbaar aanvoudige structuur, zaten er blijkbaar voldoende addertjes onder het gras om vele takes te zien stranden voor de eindstreep gehaald kon worden. Zou het te maken hebben met de mooie "leegte" die deze ballad in zich heeft? Less is more, maar zonder drukke gitaar- of drumpartijen is genadeloos elke slecht getimede noot of slag hoorbaar. Het is denk ik die leegte die me ook zo aanspreekt in And I Love Her, in combinatie met de rijkelijk toegevoegde galm die George Martin er bij in draaide. Een smaakvolle zet in dit geval, vind ik.
Gewoontjes Een kleine worsteling was het opnameproces dus. Dat hoor je ook terug in de versie die uiteindelijk in 1995 op Anthology 1 terechtkwam. Daar horen we The Beatles een hele andere versie spelen. Eentje vol fouten, in de bezetting die meestal gebruikt werd: met elektrische gitaren en drums. Je begrijpt waarom er nog even verder werd geëxperimenteerd, want ineens klinkt alles zo gewoontjes, banaal haast wanneer de hoge gitaarloopjes in de begeleiding opduiken. Ook het eind stond nog niet vast. Uiteindelijk was het een goede beslissing om de elektrische gitaren en de drums links te laten liggen en voor een volledig akoestische sound te gaan. Daarbij switchte Ringo naar conga's en voegde George nog claves toe.
In de kelder van de familie Asher
Paul McCartney zou And I Love Her geschreven hebben in de muziekkelder van de woning van de familie Asher aan Wimpole Street in Londen. Dat was de plek waar Macca een tijdje woonde, in de eerste periode van zijn relatie met actrice Jane, de dochter des huizes. Ook John was er vaak te vinden, om samen met Paul aan nieuwe nummers te schaven. Volgens Lennon hielp hij McCartney bij And I Love Her om de zogenaamde "middle eight" te schrijven ("A love like ours...."). Maar uitgever Dick James, die in februari 1964 bij één van de sessies aanwezig was, meende zich te herinneren dat die break zelfs nog in Studio Two tijdens de theepauze geschreven werd. Door John en Paul. Al twijfelde Paul of hij er hulp bij kreeg, in dit geval vormde het middenstuk een extra belangrijk onderdeel van het liedje, vanwege het ontbreken van de duidelijke couplet-refrein-structuur.
De solo als geheime wapen
The Beatles speelden And I Love her uiteindelijk één keer live. Dat was in de week waarin het album A Hard Day's Night verscheen: op 16 juli 1964 in het BBC-programma Top Gear. De opname laat horen dat de band het nummer inmiddels ook goed live beheerste. Uiteindelijk was er trouwens nóg een element dat het grote aantal herhalingen in And I Love Her doorbrak. Misschien wel het meest geniale aspect aan het geheel: de gitaarsolo van George Harrison, die direct ingezet wordt wanneer het nummer een halve toon moduleert. En al zingt McCartney "dark is the sky", dan is het toch ineens of de hemel openbreekt.
Op de deluxe versie van de jubileumbox van The White Album die vorige week verscheen, vinden we een bijna vier minuten durende knotsgekke studio-jam met de titel Los Paranoias. De improvisatie gaat nergens over (en gaat ook nergens heen), maar amusant is 'ie wel. Hebben jullie 'm al beluisterd? Deze melige hint naar latinmuziek, riep bij mij de vraag op of de genoemde muziekstijl eigenlijk invloed heeft gehad op het repertoire dat The Beatles schreven. Eerder dit jaar had ik het al over John Lennons No Reply, dat ritmisch behoorlijk wat latin-trekjes vertoont. Er moet meer zijn.
Latin was best populair in de early sixties
Deze week leek het me dus aardig om eens een aantal songs uit het oeuvre van The Beatles op een rij te zetten die duidelijke latin-trekjes hebben. Nummers die The Fab Four in hun jonge jaren coverden en composities van hun eigen hand. Terwijl we dit weekend de temperaturen 's nachts richting het vriespunt zien gaan en we onze kachels wat hoger opstoken, is het best aantrekkelijk om op zoek te gaan naar het latingevoel in de muziek van The Beatles. Latin was best populair eind jaren '50 en begin jaren '60. Evenals de daar aan verwante calypsomuziek, trouwens. Menig exotisch ritme vond zijn weg in een popnummer: There is a rose in Spanish Harlem schalde uit de transistorradio's.
Met Lord Woodbine hadden The Beatles een exotische link
Tijdens de latin- en calypso-rage, die zeker niet aan Liverpool voorbij ging, moeten The Beatles de nodige exotische ritmes hebben gehoord. Was het niet via de radio, dan was het in de Liverpoolse clubs waar ene Harold Philips met zijn band speelde. Deze Lord Woodbine, zoals de beste man beter bekend was, werkte samen met Allan Williams, die op zijn beurt als een soort 'eerste manager' van The Beatles gezien kan worden. Philips vergezelde The Beatles op hun eerste reis naar Hamburg en het schijnt dat hij incidenteel wel eens percussie speelde tijdens de sets van de Fab Four. Kortom: exotische ritmes waren The Beatles niet vreemd. Een kleine zoektocht leidde me naar de volgende voorbeelden.
Lord Woodbine (links zittend) op de fameuze foto die op 16 augustus 1960 in Oosterbeek werd gemaakt. The Beatles waren onderweg naar Hamburg.
Three Cool Cats
Op 1 januari 1962 meldden zich vier piepjonge muzikanten uit Liverpool zich bij de Decca-studio's in West-Hampstead, Londen. Een beetje brak en vast ook wel nerveus. Manager Brian Epstein had het eindelijk voor elkaar dat zijn groep een heuse auditie voor Decca Records mocht doen. Brian bemoeide zich in die tijd met alle aspecten van het Beatles-imago. Dus ook met de setlijst van die dag. Hij zag er persoonlijk op toe dat Three Cool Cats gespeeld werd. Een nummer dat al enige tijd op het repertoire stond dat The Beatles, toen nog met drummer Pete Best, in The Cavern en allerlei zaaltjes in en rond Liverpool speelde. George Harrison zong dit latin-nummer dat in '58 door Leiber en Stoller werd geschreven en door The Coasters op de plaat werd gezet. Welke versie heb ik hier te pakken? Jullie kunnen het me vast vertellen:
Bésame Mucho
In tegenstelling tot Three Cool Cats kende Bésame Mucho wel een echte latin oorsprong. De Mexicaan Consuelo Velasquez schreef het in 1940. Het werd uiteindelijk het meest gezongen en gecoverde Mexicaanse popnummer aller tijden. Toen The Beatles dit zoete liedje aan het begin van hun bestaan op het repertoire zetten, was het al een echte klassieker. Bésame Mucho was in 1944 in twee films te horen en moet een aantal jaren de aandacht van Paul McCartney, die nogal van het klassieke big band- en Hollywoodrepertoire hield, hebben getrokken. McCartney kon de prachtige melodie dan ook als een ware 'crooner' zingen:
Till There Was You
In diezelfde categorie valt het al even zoetsappige Till There Was You dat in 1957 opdook in de musical The Music Man. Het nummer was eind jaren '50 en begin jaren '60 een aantal keren een hit en vond haast als vanzelfsprekend zijn weg op de setlist van The Beatles. Misschien inspireerde het de band qua feel uiteindelijk wel tot And I Love Her. Die connectie schiet me ineens te binnen.
I Feel Fine
De latin sloop ook af en toe in eigen composties van Lennon en McCartney. Dat zat hem bij I Feel Fine natuurlijk helemaal in het inventieve ritme dat Ringo Starr drumde. Toch was de groep vaak ook eerlijk over inspiratiebronnen. Paul McCartney zei ooit dat het ritme van What'd I Say van Ray Charles de feel van I Feel Fine stevig beïnvloed had. Het valt ook bijna niet te ontkennen. Zo inventief waren The Beatles hierin dus ook weer niet.
And I Love Her
1964 leek voor The Beatles wel het jaar van de latin. Ook in deze Lennon-McCartney original zit een duidelijke Zuid-Amerikaanse feel. Niet alleen door de percussie. Ook in de gitaarpartij die George Harrison componeerde en inspeelde. Hij leverde daarmee één van zijn eerste grote bijdragen aan een liedje van het songschrijversduo waartegen hij in die tijd nog maar nauwelijks op kon boksen. De melodie is even eenvoudig als effectief.
No Reply & Mr. Moonlight
Hoewel John dit nummer in 1964 in Tahiti schreef, is er aan de tekst en het arrangement weinig exotisch te beleven. Aan het ritme des te meer. We horen in het grootste deel van No Reply toch wel een latin groove. Ringo varieert daarhij fijn met de afterbeat op de snaredrum. Wie trouwens weet welk ritme we hier horen, mag het zeggen. Dat geldt ook voor de klassieker Mr. Moonlight, die naast No Reply een plekje kreeg op het Beatles For Sale-album.
Fantasie-Spaans op Sun King
Met het fantasie-Spaans op Abbey Road's Sun King in mijn achterhoofd, ben ik weer terug bij de gein die The Beatles op 16 september 1968 met Los Paranoias uithaalden. Niet alle vier de Beatles trouwens. Ringo Starr had een shaker in zijn hand, John Lennon tikte op een ander percussie-instrument en Paul was verantwoordelijk voor het gitaarspel en de bijbehorende vocale onzin. George Harrison hing elders uit. Gone Troppo, waarschijnlijk.
Ergens dit weekend landt het privévliegtuig van Paul McCartney op Maastricht-Aachen airport. Paul is dan een paar uur op Nederlandse bodem om, met zijn vaste begeleidingsband, op zondag 12 juni Pinkpop af te sluiten. Hij treft op Pinkpop een gemeleerd publiek. Zo is er de festivalganger die zich een heel weekend vermaakt met alles dat Landgraaf te bieden heeft. Natuurlijk laat hij daarbij de kans niet schieten de levende legende, die McCartney toch is, al dan niet voor het eerst in z'n leven live te zien optreden. We zijn er nu toch! Maar natuurlijk is daar ook de McCartney-fan die een zondag-kaart kocht en zijn of haar idool nog eens komt bekijken en beluisteren. Al weet juist die fan eigenlijk al wel wat hem voorgeschoteld wordt. Namelijk grotendeels hetzelfde repertoire als de afgelopen 15 jaar.
Waarom altijd weer die setlist?
Gisteren vertelden McCartney-fans Stijn Fens en Jan Cees ter Brugge in de Radio 1-uitzending van De Nieuws BV (bekijk hier het gesprek), rechtstreeks vanaf het Pinkpop-terrein, dat Paul McCartney de laatste jaren zo'n beetje dezelfde setlijst hanteert tijdens zijn concerten. Geen misselijke lijst overigens. Wie zijn concerten bezoekt, krijgt 2,5 uur hits en/of hoogwaardige popsongs voorgeschoteld. Menig bandje zou wensen dat het slechts een tiende van de hits zou hebben gescoord die McCartney op zo'n avond speelt. Tegelijkertijd roept het ook de vraag op waarom iemand met zo'n enorme voorraad succesvolle en interessante muziek altijd weer op diezelfde setlist teruggrijpt. Dat kan toch een stuk afwisselender, zou je denken?
Een zee van iPhone-lichtjes
Er is de afgelopen weken veel over geschreven. Op social media delen fans hún ideale concert- of festivallijst. En ook McCartney zelf zei er heel recent wat over. Dat deed hij in een gesprek met de BBC. 'Als ik naar de Stones ga, vind ik het zelf ook leuk als ik de grote hits hoor, de herkenbare nummers,' was ongeveer de strekking van zijn betoog. Paul vertelde dat hij en zijn bandleden vooral een repertoire willen spelen waar ze zelf ook plezier aan beleven. Daar horen soms ook recente nummers bij. Bijvoorbeeld van het meest recente studioalbum, NEW. Paul vertelde de BBC hoe groot echter het contrast is tussen het spelen van nieuwer onbekender werk en het inzetten van een oud Beatles-nummer. Bij een recent liedje blijft de zaal donker, maar wanneer hij bijvoorbeeld And I Love Her inzet, pakt vrijwel iedereen zijn iPhone en ontstaat er een zee van lichtjes. Dat moment wil praktisch elke concertbezoeker wel even filmen. Paul is er wat gelaten onder. Wat kan hij er aan veranderen?
Indrukwekkende verzameling nummers
Om je een indruk te geven wat concertbezoekers in 2,5 uur non-stop over zich heen krijgen, volgt hier de setlist die Paul deze maanden hanteert. Zeg nu eerlijk, kun je hier heel erg geïrriteerd door raken?
A Hard Day's Night
Save Us
Can't Buy Me Love
Letting Go
Temporary Secretary
Let Me Roll It
I've Got A Feeling
My Valentine
Nineteen Hundred And Eighty-Five
Here, There And Everywhere
Maybe I'm Amazed
We Can Work It Out
In Spite Of All The Danger
You Won't See Me
Love Me Do
And I Love Her
Blackbird
Here Today
Queenie Eye
New
The Fool On The Hill
Lady Madonna
FourFiveSeconds
Eleanor Rigby
Being For The Benefit Of Mr. Kite
Something
Ob-la-di, Ob-la-da
Band On The Run
Back In The USSR
Let It Be
Live And Let Die
Hey Jude
Toegiften:
Yesterday
Hi, Hi, Hi
Birthday
Golden Slumbers
Carry That Weight
The End
En natuurlijk wordt er nog wel eens gevarieerd met nummers als Paperback Writer, Day Tripper, Lovely Rita, I Saw Her Standing There en Another Day.
Hoog meezinggehalte
Kortom, het blijft een beetje een dilemma voor de man. Wat wil hij zelf? Welk verwachtingspatroon heeft de concertganger voor wie dit een Once-in-a-lifetime-experience moet worden? Wat wil de kieskeurige die hard-fan die hem al tientallen keren live aan het werk zag? McCartney lijkt nu vooral op het spoor te zitten van 'laten we de mensen maar geven wat ze willen' waarbij hij heel goed lijkt aan te voelen wat daar voor nodig is. Dat zijn muziek veel, heel veel emoties oproept, zie en hoor je hier:
Krakers
Maar dan nog....er is ligt nog zoveel meer moois in zijn archief. Wat zou het leuk zijn als hij krakers als Silly Love Songs, Jet en Mrs. Vandebilt weer eens onder het stof vandaan haalt. Overigens is Jet nog wel eens gespeeld en staat me bij dat Paul Mrs. Vandebilt ergens de afgelopen jaren al eens op een festival speelde. Wellicht vanwege het Hó-hé-hóge meezing-gehalte. Prima keus natuurlijk. Maar wat zou je denken van Call Me Back Again, Coming Up, Getting Closer of Tug of War?
Het vroege solo-werk
De echte fans snakken ook naar live-versies van McCartneys zo geliefde vroege solowerk. Monkberry Moon Delight, Junk, Heart of The Country, Dear Boy....stuk voor pareltjes die echt niet onderdoen voor een deel van zijn huidige repertoire. Stijn Fens noemde in het radiogesprek ook heel terecht Take It Away, van het album Tug of War. Jan Cees ter Brugge verlangt ernaar om McCartney nog eens Oh Darling (afkomstig van Abbey Road) te horen zingen. Of de inmiddels bijna 74-jarige Paul dát kunststukje vocaal nog redt, is een vraag waar we eigenlijk het antwoord wel op weten. En misschien ligt daar ook wel een beetje het antwoord op die andere vraag.... waarom Paul het doet zoals hij het nu doet. Kan een 74-jarige man het repertoire dat hij tussen zijn 20ste en pak 'm beet 40ste schreef qua toonhoogte nog wel behappen? Eigenlijk niet, al gaat het hem bij veel liedjes nog verrassend goed af.
Emotionele reis
Los van alles dat er de afgelopen weken over Pauls setlist gezegd en geschreven is, gehoopt en verwacht wordt... Uit ervaring weet ik inmiddels dat die hele discussie naar de achtergrond verdwijnt wanneer de man het podium betreedt en je meeneemt op een 2,5 uur durende reis, hij zich volledig geeft, over het podium rent, continu van instrument wisselt en je de ervaring van je leven bezorgt. Thuis draai ik al jaren geen Yesterday of Let It Be meer, maar als Paul het live voor me speelt, luister ik, vol ontroering. En wanneer hij George Harrison eert met Something en het intieme ukelele-intro na 2 minuten ineens overgaat in half-tempo, waarbij de volledige band vlák voor de gitaarsolo inzet, stromen keer op keer de tranen van ontroering over mijn wangen.
Zelf ben ik er niet bij, maar ik wens iedereen op Pinkpop een fantastisch McCartney-concert toe! Koester deze man, zolang het nog kan.
