De Kerstblog: in Denemarken op zoek naar de plek waar John en Yoko in 1969 Kerst en Nieuwjaar vierden

Wat zal John Lennon gedacht hebben, terwijl hij op maandag 29 december 1969 door het desolate Deense landschap reed? Hij was die dag, met Yoko, van Londen naar Aalborg gevlogen, waarna het stel per auto koers zette naar het platteland bij het dorpje Vust. Noord-Jutland. Kou, kale vlakten, het duister viel vroeg in op één van de laatste dagen van het decennium. De sixties waren voorbij, The Beatles waren uit elkaar gevallen, al wist het grote publiek dat nog niet. John en Yoko reden door Noord-Denemarken, een streek die moet hebben gevoeld als het einde van de wereld. Wat kon ik me dat goed voorstellen, toen ik er begin september zelf reed. Op onderzoek, naar één van de meest onwaarschijnlijke plekken waar ooit een Beatle neerstreek. Het werd een bijzondere ervaring.

Een landschap dat nergens begon of ophield

Van Aalborg ging de tocht van John en Yoko vermoedelijk via één van de weinig doorgaande wegen langs dorpjes met Deense namen als Vado, Aabybro, Brovst en Fjerritslev. Lintbebouwing langs smalle wegen, door een landschap dat nergens begon of ophield. Voorbij het laatste dorp ging het noordwaarts naar Vust, waarna het stel rechtsaf sloeg, een onverhard karrespoor volgend, dat naar een eenzame boerderij leidde. Aan de Ellidsbølvej 37 stond het woonhuis waar Yoko's voormalige echtgenoot Tony Cox zich met zijn nieuwe vrouw Melinde had gevestigd. Bij hen woonde Kyoko, de zesjarige dochter van Yoko en Tony. Zij was de reden dat John en Yoko hun koffers pakten en in de laatste dagen van 1969 naar Denemarken reisden.

Tony Cox zou met Kyoko onderduiken bij een sekte

Yoko had de Amerikaanse filmproducer Cox in 1961 ontmoet. Het stel trouwde en kreeg in 1963 een dochter. Hoewel John en Yoko elkaar in 1966 ontmoetten en in mei 1968 hun relatie publiekelijk maakten, bleven Yoko en Tony aanvankelijk getrouwd. Het stel scheidde in februari 1969, waarna Yoko de volledige voogdij over kleine Kyoko kreeg toegewezen. Toch verliepen de afspraken tussen Yoko en Tony moeizaam. Een jaar later zou Cox zelfs, met Kyoko, van de aardbodem verdwijnen door zich aan te sluiten bij een religieuze sekte. Zover was het eind 1969 nog niet. John en Yoko bezochten Kyoko, die in die periode in Noord-Denemarken verbleef, met als doel om afspraken te maken rond de opvoeding van het meisje. Ze waren welkom bij Tony en Melinde en aanvankelijk had geen mens in de wijde omtrek in de gaten dat het wereldberoemde stel in de kleine boerderij logeerde.

Een brievenbus met huisnummer 37 bevestigt dat we goed zijn

Ook wij draaiden onze auto rechtsaf het karrespoor van de lange oprit aan de Ellidsbølvej op. Het pad kronkelde de weilanden in, tot het zich splitste. Links leidde het naar nummer 37, rechts naar nog een paar huizen die als klein buurtschap bij elkaar stonden. Een brievenbus met het huisnummer bevestigde ons dat we goed zaten. Een bord gaf aan dat hier inmiddels een kleine wellness-praktijk gevestigd was. Place of Beauty, heette het. Eigenaresse Trine Jensen stond met haar naam op het bord vermeld. Het huis is nog bewoond, dacht ik hoopvol. Na de bocht zagen we een witgepleisterde boerderij liggen. Op de grote parkeerplaats stond een auto in het grind. Er zou zomaar iemand thuis kunnen zijn, dacht ik verheugd. Misschien was er wel een mogelijkheid om even binnen te kijken. Ik dacht aan Jan Cees ter Brugge die vorig jaar april in Hamburg zomaar op de bel van het voormalig appartement van Astrid Kirchherr had geduwd. Ik besloot met dezelfde journalistieke voortvarendheid te werk te gaan. 

Matrassen op de vloer

Het enige geluid dat we hoorden was dat van onze eigen voetstappen in het grind en de wind die over de sombere Deense vlakte joeg. Verder was het stil. In het huis, rond het huis. Ik meldde me bij de voordeur, maar al snel werd duidelijk dat er niemand was. Nieuwsgierig, maar uiteraard ook wat omzichtig liep ik een stukje om het vrijstaande huis. Aan de achterkant was het wellness-centrum gesitueerd. Aan de voorzijde bevonden zich de woonvertrekken. Uiteindelijk waagde ik het er op om even naar binnen te kijken. Zou dit de plek zijn waar John en Yoko, zittend op een met matrassen bedekte vloer, rond de jaarwisseling van 1969-1970 een beetje rondhingen? Ik probeerde de ruimte te vergelijken met de foto die ik kende. De ruimte leek anders. Zouden er kamers zijn opengebroken? Was er verbouwd? Hoe zat het met de raampartij? Was die nog hetzelfde? Ik wist het niet en kwam er niet goed achter.

Wandelen door het besneeuwde landschap

Ik kon me goed voorstellen dat John en Yoko hier aanvankelijk in anonimiteit hadden kunnen verblijven. Wie zou er verzinnen dat het stel hier zou neerstrijken? Toch lekte hun aanwezigheid uit en al snel kreeg de pers lucht van de aanwezigheid van de twee kunstenaars. Men vroeg zich af wat John en Yoko in Denemarken deden. Op 5 januari 1970 hield het stel een persconferentie om uitleg te geven. Er bestaan beelden waarop John en Yoko bij de boerderij, in de sneeuw, poseren voor foto's. In gesprek met de pers ontkrachtte Lennon het gerucht dat hij een stuk land in Denemarken zou hebben gekocht. Hij boog het gesprek al snel om naar de vredescampagne die hij nog volop met Yoko voerde. John gaf aan dat hij een fijne vakantie had in Denemarken, prees het landschap en vertelde dat hij genoot van het wandelen in het sneeuw. Zittend met een gitaar op schoot zong John bovendien het Deense volksliedje O Kirstelighed, dat vrij vertaald 'Oh Kerkelijkheid' betekent. Zou het een kerstliedje geweest zijn? Of de Lennons de pers, later, ook nog te woord stonden in het dorpshuis is me nog niet duidelijk. [filmpje]

Een anischtkaart van de Lennons aan de McCartneys:
"Hi! It's snowing now in Denmark."

Rondkijken bij het huis

Het woonhuis zag er best nieuw uit. Hier moest stevig verbouwd zijn. Het keurige interieur dat ik kon zien, leek zo op een makelaarswebsite te passen. Rond het huis zag ik enkele camera's hangen. Hoewel ik hier met een goede en zuivere reden was, voelde ik me toch ook wel een beetje een indringer. Wat zou men op afstand kunnen zien? Een Nederlandse auto, mensen rond het huis die foto's en een filmpje maakten, bijna 50 jaar nadat de Deense pers hier de Lennons in de sneeuw had ontmoet. Zittend in de auto vond ik de website van het wellness-centrum en belde ik naar het telefoonnummer dat er vermeld stond. Misschien was het goed om even uit te leggen met welke intentie ik bij het huis was gearriveerd. Kon ik direct informeren of de bewoners in de buurt waren. Er werd niet opgenomen. Met nog een fiks aantal kilometers voor de boeg, besloten we de boerderij te verlaten. Terwijl we zuidwaarts richting Arhus reden, dacht ik weer aan John en Yoko in de boerderij.

Cassettetapes en een kappersbeurt

Lennon had tijdens zijn verblijf vermoedelijk een taperecorder en cassettes bij zich. Van het bezoek is bekend dat hij Tony Cox een cassette gaf met een demo van het nummer She Said She Said, dat hij enkele jaren eerder schreef. Ook gaf John Tony Cox een cassette waarop hij met Kyoko zingend en pratend te horen was. De tapes werden jaren later voor enorme bedragen geveild. Op dinsdag 20 januari lieten John en Yoko hun haren afknippen. Ze bewaarden hun lange lokken om ze later mee terug te nemen naar Engeland. Daar zouden ze hun haren begin februari ruilen tegen de bebloede box-shorts van Mohammed Ali, met het idee het kledingstuk te verkopen en de opbrengst aan een goed doel te schenken. Aparte actie wel. 

Een a-typische actie

De Lennons vlogen op 25 januari terug naar Engeland, nadat ze bijna een maand op het Deense platteland hadden doorgebracht. Terwijl wij enkele uren later het mooie Arhus naderden, dacht ik: wat was die hele Denemarken-trip eigenlijk een a-typische actie geweest. Hoe had de immer rusteloze John Lennon het bijna een maand in die omgeving volgehouden? Hopelijk genoot hij er van de kerstdagen en de jaarwisseling, op de meest afgelegen plek die hij zich had kunnen bedenken. Ik vind het bijzonder dat ik die plek heb kunnen ervaren. Twee weken later, toen ik zelf weer in Nederland was, ontving ik een antwoord op mijn e-mail aan de bewoners van het huis. Ja, ze waren zich bewust van de geschiedenis van hun woonplek. Nee, ze hadden verder geen details die niet al bekend waren. En het oorspronkelijke huis? Dat was ooit gesloopt en herbouwd. Oef.

Mooie Kerstdagen gewenst, allemaal!

Lennons laatste keer in Liverpool en zijn vakantie in Schotland die niet goed afliep

Reisverhalen blijven leuk om te schrijven. Daarom gaan we deze week weer eens op pad. Op 26 juni 1969 reed John Lennon met zijn Mini Cooper van Weybridge, dat onder de rook van Londen ligt, naar Liverpool. Yoko Ono naast hem. Op de achterbank zaten twee kleine kinderen: Kyoko Cox (5) en Julian Lennon (6). Het pasgetrouwde stel was onderweg naar Schotland. Het moest een vakantie met het nieuwe gezin worden. Alles draaide daarbij om nostalgie. Kyoko was overigens Yoko's dochter uit haar huwelijk met de Amerikaanse filmproducer Anthony Cox. Julian werd geboren uit Johns relatie met Cynthia Powell. Beide kinderen waren op bezoek bij hun moeder en vader, bij wie ze niet permanent woonden. Het zou een even hilarische als desastreuze trip worden en....de laatste keer dat John in Liverpool was.

Beep-beep-yeah!
Die donderdag zetten de Lennons vermoedelijk koers richting Oxford en Birmingham, in noordwestelijke richting. Ze kozen opvallend genoeg voor de betrekkelijk kleine Mini Cooper om de lange reis te maken. Naar Liverpool was het zo'n 350 kilometer rijden. Enkele dagen daarvoor had het stel al een kort bezoekje aan Wales gebracht. Johns geboorteplaats zou de eerste stop van de lange trip naar Schotland worden. Hij had het plan zijn geliefde Aunt Harriet te bezoeken, de jongere zus van zijn tante Mimi en moeder Julia. Ook wilde John tante Anne graag zien. De familie Stanley telde in totaal 5 dochters: Mary (Mimi), Elizabeth (Mater), Anne (Nanny), Julia (Judy) en Harriet (Harrie). John groeide op tussen een aantal sterke vrouwen. Hij noemde ze in een interview dan ook Five fantastic, strong, beautiful and intelligent women.

Drie van Johns tantes: Mater, Harrie en Mimi

Een bedankbriefje voor Aunt Harrie
John had een goede band met zijn Aunt Harrie. Een aantal jaren geleden dook een brief op uit 1951 waarin de 11-jarige John zijn tante bedankt voor de kerstcadeautjes die hij van haar kreeg. In de aanhef noemt hij haar Harrie. Het was deze lieve tante die John in de zomer van 1969 graag nog eens wilde bezoeken. Hij zette dus koers naar Liverpool.

Lamsbout en appeltaart
Nadat John met Yoko en de kinderen die donderdag door Liverpool gereden had, parkeerde hij de auto bij Aunt Harrie voor de deur, op Gateacre Park Drive. In haar boek John Lennon, mijn broer beschrijft Johns halfzusje Julia Baird het bezoek van het stel aan hun tante. Aunt Harrie schrok toen ze haar sterk vermagerde neef voor de deur zag staan. Ze besloot direct een enorm diner in elkaar te zetten, met gebraden lamsbout, jus, muntsaus met kruiden uit eigen tuin, gebakken aardappelen en groenten. Appeltaart met slagroom toe! Julia schrijft in haar boek dat het in huis heerlijk begon te ruiken, maar dat Yoko aankondigde dat zij en John dat soort dingen niet meer aten. Ze nam de keuken over. Volgens de familie Lennon hing ze als een heks met haar lange haren over de pannen. Yoko kookte voor John en zichzelf een macrobiotische maaltijd met gestoomde groenten in Tamarisaus en zette John een minieme portie met organische bruine rijst voor. Het commentaar van Aunt Harrie: Gehakte wortels? John heeft een goed warm maal nodig! Onder het eten zou Yoko oom Norman hebben doorgezaagd over Zen-filosofie. Wat moet dat een hilarische ontmoeting zijn geweest. Twee hippies op bezoek in een degelijk Noord-Engels gezin.

Vermoedelijk de dag van vertrek uit Liverpool. De familie neemt afscheid.

Een raadselachtig bezoek aan Holmbrook Special School
Eenmaal in Liverpool realiseerde John zich dat hij wel een erg kleine auto had meegenomen voor de trip die het gezin mét bagage nog naar Schotland zou voeren. Hij belde daarom zijn vaste chauffeur Les Anthony met het verzoek om de British Leyland Austin Maxi van Weybridge naar Liverpool te rijden. Daar stapten de Lennons over, waarna Anthony de Mini terugreed naar huis. Opmerkelijk genoeg bezochten John, Yoko, Kyoko en Julian ook nog de Holmbrook Special School, aan 1, Blomfield Road. Ze werden er verwelkomd door het personeel en de leerlingen. Wat was de reden voor hun bezoek aan deze instelling voor speciaal onderwijs? Was het omdat de school zo dicht bij Strawberry Field lag? Wilde John rondkijken bij zijn favoriete speelplekken van vroeger? De foto's tonen een vrolijk en ontspannen bezoek, waarbij de leerlingen allemaal een wit petje dragen waar Daily Mirror op lijkt te staan.

Johns Trip-down-memory-lane
Vanuit Liverpool reden de Lennons door naar Schotland. Daar verbleven ze in het dorpje Durness. Een behoorlijk stuk nog, via Edingburgh. Durness was de plek waar John vanaf 9-jarige leeftijd menig vakantie doorbracht met Aunt Mater en haar gezin. Maters tweede man, Bertie Sutherland, bezat een huisje in het dorp dat in het uiterste Noord-Westen van Schotland ligt. Johns trip-down-memory lane kon dus niet compleet zijn zonder een verblijf in het dorp van zijn jeugd. Dit was de plek waar hij als kind wandelde, speelde, viste en kattekwaad uithaalde. Inwoonster Iris MacKay herinnert zich hoe de jonge John enorme hoeveelheden zeewier van het strand meenam en aan de buitenkant van de deuren van de dorpswinkel bevestigde, zodat deze niet meer open konden, zo vertelde ze enkele jaren geleden aan The Guardian.

John (links) trekt een gekke bek op een vakantiefoto met het gezin van zijn tante Mater in Schotland.

John met Yoko, Kyoko en Julian in Schotland

17 hechtingen
De idyllische vakantie kwam op 1 juli vroegtijdig tot een eind toen John een auto-ongeluk veroorzaakte. Tijdens een rit in slecht weer raakte de bijziende Beatle in paniek toen hij een tegenligger op de smalle weg op zich af zag komen. Hij stuurde de auto de weg af en crashte bij het dorp Golspie in een greppel. In het plaatselijke ziekenhuis kreeg hij 17 hechtingen in zijn gezicht. Yoko kwam er met 14 hechtingen in haar voorhoofd iets beter af, Kyoko kreeg er 4 en Julian bleef ongedeerd, hoewel hij in shock was. Julian werd teruggebracht naar Aunt Mater in Durness en daar opgehaald door zijn moeder. Cynthia was zich wild geschrokken dat haar zoon bij een ongeluk betrokken was. Ze bleek niet op de hoogte te zijn dat John Julian mee op vakantie had genomen. Cynthia vloog naar Schotland, legde het laatste gedeelte van de reis per auto af en nam Julian mee naar huis, zo schrijft ze in haar biografie John. Ze vroeg John om uitleg, maar hij weigerde haar in het ziekenhuis onder ogen te komen.

Ik vond deze foto, die ik nog niet eerder gezien had.
Vermoedelijk verlaten John en Yoko hier het Schotse ziekenhuis.

John speelde geen noot mee op Here Comes The Sun
Op diezelfde eerste juli startten de overige drie Beatles in Londen met de opnames van het album Abbey Road. Na enkele dagen keerden de Lennons vanuit Schotland terug naar Weybridge, waar John nog drie dagen rust nam, om zich op 9 juli weer in de studio te vertonen. Toen stond Here Comes The Sun al grotendeels op tape. John Lennon zou zodoende geen noot bijdragen aan het nummer van George Harrison. Dat was hij vermoedelijk sowieso al niet van plan. De gecrashte auto werd trouwens later naar Weybridge getransporteerd. Het wrak kreeg later die zomer een ereplekje in de tuin van Johns nieuwe woning in Tittenhurst Park. Never a dull moment with the Lennons, zullen we maar zeggen.