McCartney I: het solodebuut waarmee Paul McCartney zich bevrijdde van The Beatles is 50 jaar. En actueler dan ooit

Back to basic. We zitten in een moeilijke periode, waarop die uitdrukking zeer van toepassing is. Nu en straks zullen velen van ons zichzelf een beetje opnieuw moeten uitvinden. Alles is anders geworden. Uitgerekend deze week is het vijftig jaar geleden dat Paul McCartney met zijn eerste soloalbum na het uiteenvallen van The Beatles op de proppen kwam. Op 17 april 1970 verscheen de plaat "McCartney". Zoals de titel doet vermoeden: ook hier ging een grote wereldster, die in theorie de beste faciliteiten en sessiemusici tot zijn beschikking had, terug naar de basis.

McCartney I was eigenlijk Pauls tweede soloalbum

We noemen het album "McCartney" (of "McCartney I") de eerste soloplaat van Paul, maar feitelijk ging daar nog één andere langspeler aan vooraf. Dat hoor ik de goed ingevoerde lezer al denken. Toch weet niet iedereen het misschien. Al begin 1967, toen The Beatles startten met de opnamen van hun Sgt. Pepper-album, verscheen er een soloplaat van Paul McCartney. Het betrof de soundtrack van de film The Family Way. McCartney schreef de muziek, die door George Martin werd gearrangeerd en opgenomen met diens George Martin Orchestra. Toch is dit album zo atypisch dat we het in 1970 verschenen "McCartney" met goed fatsoen de start van Pauls solocarrière kunnen beschouwen. 

McCartney I en RAM zijn mijn favorieten

Die solocarrière van Paul McCartney zou tientallen albums en losse tracks voortbrengen, in de meest uiteenlopende genres: van mainstream pop tot klassiek, van ambient tot....de musical waar hij nu aan schrijft. Binnen dat oeuvre van tientallen albums heeft het nu jubilerende "McCartney" een speciale plek in mijn hart. Het is één van de albums die ik, naast opvolger RAM, het vaakst draai. Ik ben er nog steeds niet achter waar 'm dat nu precies in zit. Is het de charme van de eenvoud? De voor die tijd onconventionele manier waarop hij het album opnam? Zijn het de paar pareltjes van nummers die er op staan? Of speelt die prachtige hoes ook mee?

In het geheim opnemen

Paul McCartney werkte in krap drie maanden aan zijn soloalbum. In het geheim, rond de decenniumwisseling van 1969/1970. Voor de buitenwereld waren The Beatles nog niet officieel uit elkaar, maar binnen de inner circle wist iedereen wel hoe ver het was. Al in september 1969 had John Lennon aangegeven uit The Beatles te stappen, al werd hem gevraagd die beslissing nog even stil te houden. Het Beatlesalbum Abbey Road was opgenomen. Daarnaast werd door producers, arrangeurs en (incidenteel) door Paul, George en Ringo nog de losse muzikale eindjes voor het te verschijnen Let It Be aan elkaar geknoopt. McCartney zag Harrison en Starr nog begin januari 1970 in de EMI Studio's, onder andere voor de opname van I Me Mine, waarvan nog geen goede versie voor de elpee bestond. Ondertussen werkte Paul in die periode al, privé, aan zijn soloplaat.

Huisvlijt: Paul McCartney in actie

McCartney wilde onder de radar van Apple blijven

Daarvoor putte hij deels uit een voorraadje composities waar hij al jaren aan sleutelde. Een ander deel van het album bestond uit het improviserend componeren tijdens het opnameproces. Omdat Paul onder de radar van Apple en Allen Klein wilde blijven, liet hij in december 1969 een Studer Four Track taperecorder in zijn Londense woning aan Cavendish Avenue neerzetten. Hij gebruikte geen mengtafel, maar plugde zijn instrumenten en microfoons rechtstreeks in en gebruikte de VU-meters op de Studer om op te varen. In die tijd was hij de eerste gevestigde artiest die thuis, op zo'n basale manier aan een nieuw album werkte. En wat vormde deze werkwijze een enorm contrast met de manier waarop het rijk georchestreerde Abbey Road-album was opgenomen.

Drie locaties

Uiteindelijk werd "McCartney" op drie plekken opgenomen: bij Paul thuis, in de Morgan Studio's aan Willesden High Road (Noord-West Londen) en uiteindelijk ook bij EMI aan Abbey Road, in de laatste fase van het opnameproces, eind februari 1970. Onder de schuilnaam Billy Martin liet Paul of Linda de geboekte studiotijd vastleggen. "I think there's a big character in American baseball called Billy Martin, so that's where te name came from," las ik in een aangehaalde quote in het interessante boek "Lennon and McCartney together alone: a critical discography of their solo work" (John Blaney, 2007).

De Morgan Studios zoals ze er in latere
jaren bij lagen, Noord-West Londen.

Yorick van Norden doet prachtige research naar het album
Gisteren las ik op Facebook dat de Haarlemse singer-songwriter én groot McCartney-kenner Yorick van Norden vrijdagochtend contact heeft gehad met Robin Black. Black kwam in 1969 in dienst bij de Morgan Studios. In februari 1970 werkte hij als technicus in het geheim samen met Paul en Linda aan het album. Yorick interviewde deze Robin Black voor het boek over alle solo-releases van Paul McCartney waar hij al een tijd hard aan werkt. "Hoewel vijftig jaar een lange periode is, wist hij al mijn vragen te beantwoorden en toch een aantal mooie herinneringen met mij te delen. Ik heb tijdens de research voor mijn boek sowieso een aantal interessante ontdekkingen over het album gedaan welke nog niet eerder in boekvorm zijn gepubliceerd, maar daarover binnenkort meer," schrijft Yorick op Facebook. We kunnen natuurlijk niet wachten om méér over McCartney I te leren. De diepgravende research van Yorick is enorm waardevol en moet een indrukwekkend standaardwerk over Paul McCartney gaan opleveren.

Met Yorick van Norden tijdens de Fab4Cast thema-avond
rond The White Album in november 2018 (foto: Ramón Dorenbos)

Ruziën over releasedata

Nog even terug naar april 1970. Paul gebruikte de persaankondiging voor zijn album, op 9 april 1970 (met een embargo tot de 10e) om de wereld te laten weten dat hij niet van plan was nog platen met The Beatles op te nemen. Die aankondiging markeerde het officiële einde van The Beatles, al was de band feitelijk al maanden uit elkaar. Het waren onrustige weken. Vorige week had ik het er al over: de vier Beatles worstelden met de timing van alle releases die op stapel stonden (Let It Be, Sentimental Journey en McCartney I). Paul negeerde verzoeken om zijn eigen release op te schuiven en op 17 april lag zijn plaat in de schappen. Het artwork was opvallend en smaakvol. Op de albumhoes prijkte een foto die Linda McCartney maakte van een schaal, omringd door kersen, op een witte muur. Op de achterzijde was een liefdevol portret te zien van Paul die de jonge Mary in zijn jas warm houdt. Misschien is het wel de allermooiste albumcover uit de solocarrière van McCartney.

What you hear is what you get

Tenslotte is "McCartney" wat het is: what you see (hear) is what you get. Van het luchtige, incomplete openingsnummer The Lovely Linda (dat hij alleen maar opnam om zijn apparatuur te testen), via experimentele songs (Hot As Sun/Glasses, Kreen Akrore) naar de pareltjes die de ruggengraat van het album vormen: That Would Be Something, Every Night, Junk, Man We Was Lonely, Oo You, Maybe I'm Amazed (waarvan gisteravond de gerestaureerde jubileumclip door McCartney op YouTube werd gelanceerd!). In mijn McCartney top-10 allertijden vind je dan ook altijd Every Night, Junk en Maybe I'm Amazed terug. Steady.

Opnieuw beginnen

Met "McCartney" liet Paul in één van de meest moeilijke periodes van zijn leven zien dat hij bereid was helemaal opnieuw te beginnen. Een dappere stap na het gepolijste en rijk georkestreerde Abbey Road: klein, huiselijk, eenvoudig, geïmproviseerd, niet perfect, maar doorspekt met experimenteerdrift en veerkracht. Na een aantal zeer zware en depressieve weken in zijn boerderij in Schotland, na het uiteengaan van The Beatles, plugde McCartney tóch weer in. Misschien is dit jubilerende album na 50 jaar qua spirit wel actueler dan ooit. Laten we de scherven van de afgelopen weken bij elkaar vegen en voorzichtig nieuwe moed verzamelen. Ik ga "McCartney" direct weer opzetten.


Verder luisteren
Het McCartney-album (1970)
Podcast door Fab4Cast, 10 april 2020
Onder andere met een uitleg en geluidsfragmenten over hoe Paul de inspiratie vond voor het experimentele Kreen Akrore én een prachtige uitgeklede versie van Maybe I'm Amazed waarop de verschillende multitracks te horen zijn.

Deze week zijn The Beatles 50 jaar en 7 maanden uit elkaar

Deze week is er in de media slechts beperkte aandacht voor het feit dat The Beatles 50 jaar geleden uit elkaar gingen. De focus ligt op ander nieuws. Terecht, vind ik. De wereld heeft wel wat anders aan z'n hoofd. Toch wilde ik de datum van 10 april 1970 hier niet helemaal onopgemerkt voorbij laten gaan. Het voelt bijzonder dat we ook die 'soort van' laatste Beatlesdatum nu 50 jaar achter ons hebben liggen.

8, 12 en 20 september waren cruciale data

Zelf heb ik niet zoveel met de datum van 10 april 1970. Wie de geschiedenis van The Beatles als band goed bestudeert, weet dat The Fab Four op die tiende april al zo'n beetje zeven maanden uit elkaar waren. Op 8 september 1969 vergaderden John, Paul en George nog over een opvolger voor het Abbey Road-album. Ze namen hun vergadering op voor Ringo, die in het ziekenhuis lag. Dankzij die tape, weten we dat de mannen nog serieus over een nieuw album spraken. Ook weten we dat ze het niet eens konden worden over de insteek van dat album. Op 12 september zou John Lennon tegen manager Allen Klein hebben gezegd dat hij The Beatles wilde verlaten. Klein vroeg hem die boodschap nog even vóór zich te houden. Opnieuw werd er vergaderd, op 20 september. Nu zonder George Harrison, die bij zijn ernstig zieke moeder in Liverpool was. Tijdens die vergadering sprak John de woorden 'I want a divorce' en wisten Paul en Ringo dat het menens was.

De vergeten uitspraak van Paul
Enkele weken later sprak Paul met een journalist van het Amerikaanse magazine Life, die hem bezocht op zijn Schotse boerderij. De insteek van dat interview was om geruchten te ontzenuwen over zijn vermeende dood. In dat gesprek zei Paul: "We make good music and we want to go on making good music. But the Beatle thing is over." Het tijdschrift lag op 7 november 1969 in de schappen, maar niemand schonk aandacht aan die ene zin van McCartney.

Te veel releases in een te korte periode

De periode tussen 20 september 1969 en 10 april 1970 laat zich kenmerken door complexe zakelijke meningsverschillen, het afronden van het Get Back/Let It Be-project als slepend hoofdpijndossier en vooral door vier muzikanten die hun gezamenlijke agenda loslieten en nieuwe muzikale wegen zoeken. Het zoeken van die nieuwe wegen zorgde in het prille voorjaar van 1970 voor problemen in de release-agenda. Op 26 februari was in Amerika het Beatles-compilatiealbum Hey Jude verschenen. Sentimental Journey, Ringo's eerste soloalbum, zou op 27 maart uitkomen. De release van het Let It Be-album stond gepland voor 28 april (dat werd 8 mei), het moment waarop ook de film in première zou gaan (dat werd 13 mei in New York City, 20 mei in Engeland). Ondertussen had Paul zelf met Apple-directeur Neil Aspinall, de afspraak gemaakt dat zijn soloalbum McCartney half april in de schappen moest liggen.

Paul zette Ringo de deur uit

Kortom: de chaos was compleet. Het werd er niet gezelliger op toen Lennon en Harrison contact zochten met Apple's partnerlabel EMI, met het verzoek het soloalbum van McCartney op te laten schuiven naar 4 juni. Het Beatlesalbum Let It Be moest en zou voorrang krijgen. Blijkbaar mocht Ringo's plaat wel gewoon verschijnen. Kenmerkend wellicht voor de twee kampen die zich binnen de (ontbonden) band hadden gevormd: John, George en Ringo tegen Paul. Het was Ringo, die eind maart bij Paul voor de deur stond. In de brief die hij namens John en George bezorgde, moest Paul lezen dat het wenselijk was zijn soloalbum op te schuiven naar juni. Paul reageerde furieus, zette Ringo de deur uit en ging op volle kracht vooruit met de voorbereidingen voor zijn album.

"Dear Paul, We thought a lot about yours and the Beatles LPs – and decided it’s stupid for Apple to put out two big albums within 7 days of each other (also there’s Ringo’s and Hey Jude) – so we sent a letter to EMI telling them to hold your release date til June 4th (there’s a big Apple-Capitol convention in Hawaii then). We thought you’d come round when you realized that the Beatles album was coming out on April 24th. We’re sorry it turned out like this – it’s nothing personal. 
Love John & George. Hare Krishna. A Mantra a Day Keeps MAYA! Away."

Paul says No

Op 9 april 1970 stuurde McCartney de Britse pers een vooraankondiging van zijn soloalbum. Hij voegde er een zelfgeschreven interview bij, waarin hij uitleg gaf over de totstandkoming van zijn plaat en zijn relatie met The Beatles. Tegen PR-man Derek Taylor verklaarde Paul dat hij het niet aan kon de pers te woord te staan, die hem vragen over het voortbestaan van The Beatles bleef stellen. Met zijn eigen verklaring nam McCartney de regie over zijn leven en maakte hij de weg vrij voor zijn eigen toekomst. Met onderstaande passage deed hij de pers een stevige voorzet om te berichten dat hij The Beatles zou hebben verlaten:

Q: "Is this album a rest away from the Beatles or the start of a solo career?"

PAUL: "Time will tell. Being a solo album means it's 'the start of a solo career...'
and not being done with the Beatles means it's just a rest. So it's both."

Q: "Is your break with the Beatles temporary or permanent,
due to personal differences or musical ones?"

PAUL: "Personal differences, business differences, musical differences,
but most of all because I have a better time with my family.
Temporary or permanent? I don't really know."

Q: "Do you foresee a time when Lennon-McCartney becomes an active
songwriting partnership again?"

PAUL: "No."

Lennon hield zijn mond en zag McCartney er met de boodschap vandoor gaan

Een frappant detail is dat Paul diezelfde dag de telefoon pakte om John te bellen en hem meedeelde dat hij diens voorbeeld (van september 1969) volgde en ook uit The Beatles stapte. Daarbij benoemde hij niet dat hij met een officieel statement richting de pers zou optrekken. Lennon, die op dat moment zijn Primal Scream Therapy onderging, reageerde met "Good, that makes two of us who have seen sense," las ik in het geweldige boek "You Never Give Me Your Money" (Peter Doggett). Wel was John not amused toen de kranten en journaals vanaf 10 april het nieuws brachten dat McCartney uit The Beatles was gestapt. Als zelfverklaarde leider van "zijn" band had Lennon immers maanden zijn mond gehouden. Nu trok McCartney ineens de aandacht naar zich toe. Er was geen weg meer terug, het stond nu zwart op wit.  

What's in a date? 

10 april 1970 blijft dus een bijzondere, maar ook discutabele datum in de Beatlesgeschiedenis. Nooit was er een officieel gezamenlijk statement van John, Paul, George en Ringo dat ze de band hadden ontbonden. Eén voor één gooiden ze de handdoek in de ring. Door een samenloop van omstandigheden kwam 10 april 1970 ineens in de canon van de muziekgeschiedenis. Het had net zo goed 20 september of 7 november 1969 kunnen zijn.

Verder lezen en luisteren:

Luisteren we over 100 jaar nog naar The Beatles?
Stijn Fens in Spraakmakers op Radio 1, 13 april 2020 (vanaf 00:12 minuten).

De Beatles 50 jaar uit elkaar: wat waren de beste soloprojecten?
Jan Cees ter Brugge (Fab4Cast) en Anne Hurenkamp in De Nieuws BV op Radio 1, 10 april 2020. Je kunt op het filmpje op bovenstaande website klikken (al lijkt het over iets anders te gaan) om het gesprek terug te kijken.

50 jaar na einde van The Beatles: je kunt niet alles op Yoko Ono afschuiven
Michiel Tjepkema (Fab4Cast) in gesprek met NU.nl, 10 april 2020.

The Beatles 50 jaar uit elkaar
Diederik Nomden bij Radio 1, Het Oog Op Morgen, 10 april 2020.

Podcast: Het McCartney-album
Wibo Dijksma, Michiel Tjepkema en Jan Cees ter Brugge voor Fab4Cast, 10 april 2020.
Over het eerste soloalbum van Paul McCartney waarvan de persverklaring de berichtgeving over het einde van The Beatles in beweging zette.

Het was de moeder aller scheidingen: The Beatles zijn 50 jaar uit elkaar

Stijn Fens in Trouw, 4 april 2020.

Paul McCartney stapt uit The Beatles

Interview voor Radio 1, dinsdag 10 april 2018.