Beter had ik het nieuwe jaar niet kunnen beginnen: in januari besloot ik op streamingsdienst Disney+ de gloednieuwe versie van The Beatles Anthology te kijken. Om het dertigjarig bestaan van het officiële Beatlesproject te vieren, kondigde Apple in de loop van 2025 namelijk een nieuwe releases aan. Van een complete boxset, van het boek en ook van de opgepoetste documentairereeks, via Disney dus.
Idee van Neil Aspinall
Anthology kent een lange geschiedenis, die eigenlijk al stamt uit 1970. Want kort na het uiteenvallen van The Beatles vatte voormalig roadmanager en 'Apple executive' Neil Aspinall het plan op om zoveel mogelijk beeldmateriaal van de band veilig te stellen. Voor een documentaire waarin de bandleden voor het eerst zélf hun verhaal zouden vertellen. The Lond And Winding Road, zo moest het document gaan heten. Het werd een long and winding road, want uiteindelijk zou het tot november 1995 duren voordat de documentaire voor het eerst op de Britse televisie werd uitgezonden. Op video, laserdisc en (later) dvd verschenen langere versies van de toch al omvangrijke vertelling van het Beatlesverhaal.
Eigentijdse versie
Fast forward naar november 2025. Want vorig najaar, dertig jaar na dato, verscheen de geactualiseerde, vlottere en opgeknapte versie van Beatles Anthology. De oorspronkelijke delen waren opgeknipt in acht afleveringen én er was zelfs een negende deel aan toegevoegd, met bonusmateriaal. De release laat zien dat Paul en Ringo, samen met de erven Lennon en Harrison, overduidelijk bezig zijn met hun legacy. Al zijn de twee overgebleven Beatles kwieke tachtigers, en symbolisch gezien nu al onsterfelijk, ook zij zijn zich ongetwijfeld bewust van hun eindigheid. En als je het verhaal van je band, dat door zoveel anderen is opgetekend en verteld, zelf nog één keer door wilt geven, dan is het inmiddels de hoogste tijd.
Vergelijkingen
Al vanaf de eerste dagen waarin de 2025-versie op Disney+ te zien was, stond het internet vol met vergelijkingen tussen de oude en deze vernieuwde versie. Ik zag zelfs passages waarin ik in één oogopslag de oorspronkelijk en huidige start van de documentaire (op de klanken van In My Life) kon vergelijken. Al direct werd me duidelijk dat er vanuit Apple veel aandacht is besteed aan deze nieuwe versie. Er is zelfs sprake van korte nieuwe, of verlengde scènes, ten opzichte van de langste Anthology-versie (de director's cut) die in het bootleg-circuit schijnt te circuleren. Hier en daar is er wat getweakt. Zo vinden we bijvoorbeeld de Yellow Submarine-demo terug, die lang na de oorspronkelijke Anthology-docu werd ontdekt: John Lennons akoestische, folk-versie, waarin hij zingt over "the place where I was born," en waar "no one cared".
Ingekort
Geheel passend in het huidgige tijdsgewricht, en wellicht bij een jonger kijkerspubliek, is Anthology ook ingekort. Twee uur maarliefst. Maar wel op een slimme manier. Zo is bijvoorbeeld de stem van een interviewer als Jools Holland niet meer te horen en zijn de quotes van de vier Beatles-als-vertellers vaker als voice over onder de beelden van clips, optredens en andere scènes gezet. In de oude versie was het én-én, zagen we John, Paul, George en Ringo ook vaker zelf vertellend in beeld. En al worden de verhalen rond sleutelfiguren als Stuart Sutcliffe, Pete Best en Brian Epstein nog steeds nauwelijks uitgediept, toch voelt Anthology in de huidige versie van acht uur als een diepgaande vertelling van het Beatlesverhaal. Door The Beatles zélf.
Het eigen verhaal
Daarin zit wat mij betreft nog steeds de kracht van de documentaire: de enorme focus op de eigen beleving van The Beatles. Het verhaal zoals zij, en slechts enkele anderen (onder wie George Martin en Neil Aspinall), dat vanuit het oog van de storm beleefden. Met nog steeds veel, heel veel ruimte voor de manier waarop de band zich muzikaal ontwikkelde. Net als voor de opwaartse muzikale lijn, versus de (uiteindelijk) neerwaartse lijn als live band. Het is haarfijn duidelijk waarom het toeren niet houdbaar bleek en welke ongelofelijke muzikale ontwikkeling zich daarna voltrok. Hoe de band zichzelf steeds opnieuw uitvond. Want The Beatles waren altijd hun tijd nét iets vooruit. Omdat ze niet achterom keken, niet in het verleden bleven hangen en de tijdsgeest perfect aanvoelden. Progressieve geesten.
Progressieve blik
Die progressieve aanpak en 'het aanvoelen van de tijdsgeest' zie ik ook terug in enkele keuzes die Paul, Ringo en de erven Lennon en Harrison maakten in de montage. Zo werden onnodig stigmatiserende en lacherige opmerkingen over homoseksuele Franse jongens die in 1964 naar The Beatles kwamen kijken en 'the fat lady' in Magical Mystery Tour verwijderd. Prima, wat mij betreft. Ze zijn inmiddels ingehaald door de manier waarop we nu, met meer respect, over elkaar praten. Het verwijderen van die tussenzinnen doet namelijk op geen enkele manier afbreuk aan het vertellen van het verhaal van The Beatles. Zolang Paul en Ringo zelf nog aan het roer staan van een documentaire waarin ze hun eigen verhaal vertellen, vind ik dat goede en zelfs respectvolle keuzes. Bovendien laten de twee nog levende Beatles hiermee zien dat zij een nieuwe generatie kijkers niet willen voeden met stigmatiserende opmerkingen. Wat het verschil is tussen benoemen en bespotten. Dat zij, als nog levende Beatles, nog steeds empathische en progressieve denkers zijn en meegaan met hun tijd. Peace and love. Dat is waar het altijd om draaide bij The Beatles. Deze keuzes verdienen wat mij betreft een groot compliment.
Ontroerend
In de bonusaflevering zien we de (tweede generatie) Beatlesvrouwen prominenter in beeld. Zo is de homevideo-opname, van een ontmoeting in de jaren negentig, met Linda McCartney, Olivia Harrison en Barbara Bach, warm en ontroerend. Als kijker denk je: "We hadden het eens moeten wéten, wat zich in die tijd allemaal achter de schermen van het maakproces van Anthology speelde. Wauw." Dat voel ik ook bij het zien van de nieuwe beelden waarop je The Threetles ziet sleutelen aan de demo-tapes van John Lennon, beschikbaar gesteld door Yoko Ono. Hoe meer je ziet, hoe duidelijker het wordt dat het in elkaar zetten van deze laatste Beatlesnummers niet eenvoudig was. Laat staan zonder slag of stoot ging. Toch is er ook die haast vanzelfsprekende, vertrouwde interactie. Bijvoorbeeld als Paul en George het gitaararrangement van Now and Then bespreken. Ze hebben het over de countermelodie, waarvoor ze geïnspireerd worden door een passage uit Come Together: "Weet je nog.....zoiets hè.....ja tuurlijk...." Alsof de tijd heeft stilgestaan.
Wijsheid
Alleszeggend vond ik de scène waarop we Paul, George en Ringo gezamenlijk zien zitten in Studio 2. Had Anthology ook al in 1975 gemaakt kunnen worden, zo luidt de vraag. Nee, klinkt het antwoord. In die tijd lagen de verhoudingen ingewikkelder en was er, op z'n minst gezegd, een minder frequent contact tussen alle vier de Beatles. Als George grapt dat hij nu een toernee voor zich ziet, samen met Paul, langs grote stadions, lijkt laatstgenoemde zich het in een flits voor zich te zien. Hoopvol als altijd. Maar dan zet Ringo iedereen weer met beide benen op de grond: "Dan ga ik wel mee. Als scheidsrechter." Het zegt alles. Want daarom was het weliswaar visionair dat Neil Aspinall al in 1970 was begonnen met Anthology, maar terecht dat we pas in 2025 deze ultieme versie van de documentaire kunnen zien. Prachtig gerijpt door de tijd. Met ruimte voor relativering en wijsheid. Het heeft de trots én verbijstering, over dat wonderlijke Beatlesverhaal, bij mij alleen maar aangewakkerd.
Met dank aan Wibo Dijksma, die me in de gelenheid stelde deze nieuwe Anthology-versie te zien.
