Hoe de paden van Jimi Hendrix en The Beatles elkaar regelmatig kruisten

Toen Jimi Hendrix in september '66 in Londen arriveerde, leek zijn timing perfect. De Britse hoofdstad kookte van de creativiteit en de jonge Amerikaanse gitarist kon er op meer belangstelling dan in New York rekenen. Met zijn grensverleggende gitaarspel en eigenzinnige gebruik van effecten creëerde Hendrix een compleet nieuw geluid. Het kon niet uitblijven dat de gitaarvirtuoos en de leden van The Beatles elkaar zouden ontmoeten. Hun paden zouden elkaar regelmatig kruisen. Hendrix en The Beatles: hoe zat dat met die twee grootheden?

Jimi speelde voor hooggeëerd publiek

Half november trad de Jimi Hendrix Experience op in de befaamde Bag O'Nails-club in het Londense Soho. Jimi had eind oktober net Hey Joe opgenomen, de plaat die hem legendarisch zou maken. Onder bovengemiddelde belangstelling van John Lennon, Paul McCartney, Eric Clapton, Jeff Beck, Pete Townshend, Brian Jones, Mick Jagger en Kevin Ayers (Soft Machine) speelde Hendrix zijn set op die bewuste novemberavond in 1966. Volgens de overlevering stond het publiek perplex van het nieuwe, grote geluid dat Hendrix en consorten voortbrachten. Het bewuste optreden betekende de grote doorbraak voor Jimi en toen de single Hey Joe/Stone Free een maand later uitkwam, was zijn kostje gekocht.

Jimi Hendrix poseerde voor de lens van Linda Eastman

Een tweede ontmoeting

Ondertussen maakten The Beatles zich op voor nieuwe opnamesessies in de EMI Studio's aan Abbey Road. Terwijl het voor hen roerige jaar tot een eind kwam, maakten The Fab Four een begin met Strawberry Fields Forever, Penny Lane en When I'm Sixty Four. Nummers die een opmaat vormden naar Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, al kwamen (zoals bekend) de eerste twee niet op de plaat terecht. Terwijl de Pepper-sessies op stoom kwamen, zagen The Beatles in januari 1967 Hendrix opnieuw live optreden, had Hey Joe al op nummer 6 in de Britse charts gestaan en raakte men niet uitgesproken over het nieuwe gitaarfenomeen uit Amerika, dat zich inmiddels in Londen gevestigd had.

Londen, 29 januari 1967, Savile Theater. Jimi Hendrix wordt vanaf het balkon bewonderd door The Beatles, die hem zien openen voor The Who.

Jimi maakte een zootje van de flat van Ringo Starr

In ieder geval was er al sprake van persoonlijk contact tussen Ringo en Jimi. Hendrix had namelijk zijn intrek genomen in het appartement aan 34, Montagu Square. Het was de plek waar Ringo in 1965 kort gewoond had, voor hij zijn verdiende kapitalen op aanraden van Brian Epstein investeerde in een villa buiten Londen. Ringo hield de flat aan en verhuurde hem aan diverse kennissen uit de Londense muziekscène. In december streken Jimi met vriendin Kathy Etchingham en manager Chandler met vriendin Lotta Null in 'huize Starr' neer. Het appartement, dat bestond uit een souterrain en een woongedeelte op de begane grond, was de plek waar Jimi Hendrix The Wind Cries Mary schreef. De huur? 30 pond per maand. Omdat Jimi er, onder invloed van LSD een behoorlijke bende van maakte, vroeg Ringo zijn huurders om een ander onderkomen te zoeken.

Jimi Hendrix in de flat van Ringo Starr

Een liveversie van het kersverse Sgt. Pepper

Terwijl The Beatles aan Pepper werkte, nam The Jimi Hendrix Experience het album Are You Experienced op. De plaat verscheen acht weken eerder dan het kunststukje van The Beatles. Toen Beatlesmanager Brian Epstein Hendrix en zijn band op 4 juni in het Saville Theater boekte, waren Paul, Jane, George, Pattie en Cynthia getuigen van deze bijzondere gebeurtenis. Vier dagen na het verschijnen van hun plaat, speelde Jimi Hendrix het openingsnummer Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band live. Een onverwachte stunt van Hendrix. Paul McCartney is er nog steeds van onder de indruk. Hij vertelt het verhaal tot op de dag van vandaag in interviews en tijdens concerten, hoewel we nu weten dat het album in Engeland al eind mei beschikbaar was en Hendrix in theorie iets meer luister- en repetitietijd kan hebben gehad (met dank aan detective Wibo Dijksma voor deze informatie!) Hoe dan ook, in het boek Many Years From Now, dat McCartney met Barry Miles maakte, verhaalt hij:

It's still obviously a shining memory for me, because I admired him so much anyway, he was so accomplished. To think that that album had meant so much to him as to actually do it by the Sunday night, three days after the release. [...] It's a pretty major compliment in anyone's book. I put that down as one of the great honours of my career.

 Van dat bewuste optreden in juni 1967 is, prachtig genoeg, een [opname] bewaard gebleven:

Was Paul McCartney geïnspireerd door Jimi Hendrix?

Zou het een bedankje van Hendrix aan The Fab Four zijn geweest? In A Day In The Life zat namelijk een stevige hint naar Hey Joe. Bewust of onbewust zette Paul McCartney de vier akkoorden uit Hendrix' hit achter elkaar voor het aaaaaaahhhhh-gedeelte, dat kort voor het uptempo gezongen I read the news today oh boy aan bod komt. Een opvallende muzikale parallel tussen de twee nummers. De Amerikaan Scott Freiman, die inmiddels enige bekendheid geniet met zijn Deconstructing The Beatles-lezingen legt het (toevallige?) verband tussen de twee nummers in dit [filmpje] uit:

The White Album en Electric Ladyland

Ook tussen hun volgende albums zijn parallellen te zien. Toen Jimi Hendrix in oktober '68 zijn dubbelalbum Electric Ladyland uitbracht, volgden The Beatles een maand later met hun eigen dubbelaar, De Witte. Hendrix was zijn manager Chas Chandler kwijtgeraakt. De man stapte gefrustreerd op tijdens langdurige en ongestructureerde opnamesessies. Hendrix had de tijd genomen in de studio, net als The Fab Four. The Beatles waren op hun beurt manager Brian Epstein verloren en namen ook, en opnieuw, maanden de tijd om aan een nieuwe plaat te werken. Beide releases bevatten een uiteenlopende mix van nummers, waarin totale artistieke vrijheid doorklinkt. Lennons Revolution (I) kan thematisch gelinkt worden aan Hendrix' House Burning Down. In beide songs klinkt de politieke onrust van 1968 door.

Hendrix nodigde McCartney per telegram uit

Op 21 oktober 1969 stuurde Jimi Hendrix een telegram naar Apple Records, waarin hij Paul McCartney vroeg om aan te sluiten bij een opnamesessie, waarbij Hendrix zelf, Miles Davis en jazz-drummer Tony Williams aan deel zouden nemen. De tekst van de telegram luidde:

We are recording and LP together this weekend in NewYork. How about coming in to play bass stop call Alvan Douglas 212-5812212. Peace Jimi Hendrix Miles Davis Tony Williams.

Het is niet duidelijk of McCartney ooit op de hoogte is gesteld van de uitnodiging. Zaakwaarnemer Peter Brown antwoordde Hendrix dat McCartney op vakantie was en zeker nog twee weken weg zou blijven. Die vlieger ging dus niet op. Was dit de psychedelische, experimentele jazz-plaat van de eeuw geworden? We zullen het nooit weten. 

De telegram voor McCartney

Voor de deur in Liverpool

De grappigste link tussen Jimi Hendrix en The Beatles is trouwens het verhaal dat Pauls stiefzus Ruth McCartney ooit vertelde. Zij woonde met haar moeder, die met weduwnaar Jim (Pauls vader) trouwde eind jaren '60 nog in Liverpool. Op een dag stond Jimi Hendrix voor de deur. Paul had 'm het adres van zijn ouderlijk huis gegeven, voor het geval Jimi eens in Liverpool was en iets nodig had. Dat zou in april 1967 kunnen zijn geweest. Ik vond terug dat Hendrix op 9 april in The Empire in Liverpool optrad. Ruth herinnerde zich in ieder geval het verzoek van Hendrix aan de voordeur nog goed: of hij zijn onderbroeken even mocht komen wassen.

Beatles For Sale: Wat brachten de duurdere Fab Four-memorabilia op?

Alles dat ooit in het bezit was van The Beatles of dat door hen gesigneerd werd, is geld waard. Veel geld, in sommige gevallen. Dat is geen verrassing. Natuurlijk maakt het nog wel uit of het daarbij gaat om een gewone handtekening op een stukje papier, of bijvoorbeeld om de combinatie van vier handtekeningen op een lp-hoes. Dat laatste is natuurlijk een stuk interessanter. Daarnaast is er zoveel meer dan handtekeningen.

De kies van Lennon was wel een waanzinnig voorbeeld

Wat te denken van auto's, gitaren, sieraden, kledingstukken en andere gebruiksvoorwerpen die ooit in het bezit waren van de Fab Four?  Eigenlijk vind ik het waanzin, dat verzamelaars tienduizenden dollars of euro's neertellen voor een jas die John Lennon droeg of voor een gitaar waar George Harrison ooit drie noten op speelde, maar zo werkt het nu eenmaal. Het meest waanzinnige object dat ooit is verhandeld, was een kies van Lennon, die door een Canadese tandarts voor 30.000 dollar werd aangeschaft. Vandaag een rondje opvallende Beatles-memorabilia.

De VOX Kensington-gitaar uit 1966 die door John en George bespeeld werd,
bracht in 2013 117.250 pond op.

Het bassdrum-vel van de Sgt. Pepper-hoes

Het is er natuurlijk wel eentje om te hebben: het drumvel dat een prominente plek kreeg op de hoes van het Sgt. Pepper-album uit 1967. De vier Beatles poseerden als leden van de fictieve Lonely Hearts Club Band achter de bassdrum. Kunstenaar Joe Ephgrave beschilderde het vel. Hij maakte trouwens twee versies. Het andere exemplaar, dat de hoes niet haalde, is in bezit van Paul McCartney. Wat er in de loop der jaren met de echte Pepper-bassdrum is gebeurd, is niet helemaal duidelijk. In 1968 dook het item op, op een foto van John Lennon in Ringo's flat aan Montagu Square, Londen. John woonde daar tijdelijk met Yoko, na zijn scheiding van Cynthia. Eind jaren '70 werd het vel teruggevonden in een woning in het Londense Chelsea. In 2008 werd de drumskin voor het laatst geveild. Door Christie's, voor 541.250 pond.

Het witte pak van de Abbey Road-hoes

Voorop liep hij, met de rest van The Beatles in ganzenpas achter hem aan, over de meest gefotografeerde zebra ter wereld. Daarbij droeg John Lennon een wit pak. Alle Beatles droegen trouwens een effen tenue. Ringo in het zwart, Paul in het donkerblauw en George in jeans. Lennon liet zijn pak ontwerpen door de Franse designer Ted Lapidus. John zal het warm hebben gehad, op die zomerse vrijdag de 8e augustus 1969, toen fotograaf Iain MacMillan, staand op een keukentrapje op Abbey Road, afdrukte. Het witte pak was deels van wol gemaakt. Lennon gaf het aan zijn vriend Richard Ross, de eigenaar van de Home Club in Manhattan. Na Ross' overlijden, kwam het pak weer in familiebezit. In 1996 werd het gekocht door een zanger, die anoniem wenste te blijven. Het tenue werd in 2011 weer geveild door Braswell Galleries in Connecticut, voor een bedrag van 46.000 dollar.

De beschilderde Rolls Royce

John Lennon was in het bezit van een exclusieve Phantom V Rolls uit 1965. Hij liet de wagen in 1967 in Gipsy-stijl beschilderen, waardoor de wagen een psychedelisch uiterlijk kreeg. Toen hij er in de Summer of Love mee over Piccadilly Circus reed, gilde een Britse vrouw hem toe: You swine, how dare you do that to a Rolls Royce, terwijl ze met haar paraplu een ferme tik op de auto gaf. Je ziet het voor je. Lennon liet de Rolls naar Amerika verschepen en schoof hem in 1977 door aan het Cooper-Hewitte Museum van het Smithsonian Institute, in ruil voor een belastingvoordeel van 250.000 dollar. De wagen werd in verschillende musea tentoongesteld. Sotheby's veilde de Rolls in 2016 voor 185.000 pond. Valt me nog mee, eigenlijk.

Lennon gaf graag spullen weg

Het zijn vooral items uit het bezit van John Lennon die de afgelopen jaren in de openbare verkoop kwamen. Van Lennon is bekend dat hij niet zo hechtte aan persoonlijke items. Regelmatig gaf hij kleding en andere spullen weg. Paul McCartney documenteert zijn eigen geschiedenis beter. Hij schijnt een enorm archief te hebben, dat beheerd wordt door MPL Communications, het bedrijf dat hij in 1969 oprichtte en dat al zijn zakelijke activiteiten regelt. Hoewel er van George Harrison ook nog wel eens wat op een veiling verschijnt, heeft de Harrison Estate inmiddels een archief ingesteld dat zich op het landgoed Friar Park bevindt. Ook voor items die bij het landgoed horen. Een paar jaar geleden zocht men daarvoor een daadwerkelijk een archivaris, die het beheer kreeg over de stukken. Droombaan!

Friar Park heeft inmiddels zijn eigen archief.

Ringo ruimde de zolder op

Ringo Starr ruimde de afgelopen jaren een paar keer zijn zolder en bankkluizen op en verkocht een groot aantal spectaculaire items uit zijn privécollectie. Daarover schrijf ik graag nog eens verder. Ik heb trouwens ook iets in mijn bezit van Ringo. En jullie? Hebben jullie een bijzonder Beatles-gerelateerd item waarover jullie me willen vertellen?

Geoff Emerick: het geluidsgenie van The Beatles overleed deze week

Dat The Beatles in hun studiojaren tot zulke grote creatieve hoogten konden stijgen, was niet alleen het resultaat van hun eigen kunnen als band. Het zat 'm ook in de samenwerking met precies de juiste mensen. Hadden ze een andere producer en andere technici om hen heen gehad, dan was het maar de vraag of de ons zo bekende Beatlesplaten waren gaan klinken zoals wij ze kennen. Afgelopen dinsdag, 2 oktober, overleed Geoff Emerick. De geluidstechnicus die als rechterhand van Beatles-producer George Martin, een zeer belangrijke rol speelde in de totstandkoming van de albums die The Beatles vanaf 1966 maakten.

Emerick verbreedde het sonische spectrum van The Beatles

Nog maar 19 was Emerick toen hij aanschoof in de studio waar The Beatles in het voorjaar van 1966 aan Revolver werkten. Een plaat die het begin inluidde van een periode vol omwentelingen voor de Fab Four. Met name in de manier waarop ze de studio maximaal gingen benutten in hun creatieve proces. Geoff Emerick was daar, precies op juiste moment. Leergierig, onbevangen, bereid te experimenteren en enthousiast om mee te denken met The Beatles en George Martin. Om grenzen te verleggen. Daar moest de rest van het personeelsbestand van de studio's aan Abbey Road nog wel even aan wennen: een technicus die zocht naar nieuwe, intense geluiden. Wat hoog was, moest verder de hoogte in. Een bas die diep klonk, kon volgens Emerick nog wel een tikkie dieper. Experimenteren met echo en galm bleek een andere specialiteit. Zijn aanpak verbreedde het sonische spectrum verder dan The Beatles tot dan toe voor mogelijk hadden gehouden.

Etherisch effect

Geoff Emerick (Londen, 1945) liep al als jochie van 15 rond in de EMI-studio's. Als jongste bediende, in de vorm van een soort assistent-technicus, mocht hij meekijken en kennis opdoen. Het toeval wil dat hij getuige was van de opnamesessie die The Beatles (met Ringo Starr in de gelederen) in 1962 deden voor Love Me Do. Op verzoek van George Martin sloot Emerick in april 1966 aan bij het studioteam rond The Beatles. Precies op tijd om een start te kunnen maken met de sessies voor Revolver. Martin zag blijkbaar wel iets in de jonge Emerick. Geoff maakte zichzelf direct onsterfelijk door te bedenken dat John Lennons stem voor Tomorrow Never Knows wel door een Lesley-speaker versterkt kon worden. Iets dat tot dan toe alleen met instrumenten gebeurde. Het effect gaf het toch al experimentele nummer een etherische sfeer. Het rechtstreeks inpluggen van Paul McCartneys basgitaar in het mengpaneel (hetgeen een overweldigend direct geluid gaf) en de geluidscollage in Being For The Benefit of Mr. Kite (voor Sgt. Pepper) waren allemaal experimenten waar Emerick nauw bij betrokken was.

Voor zijn werk op Sgt. Pepper won Geoff Emerick een Grammy

Emerick deed een stap terug bij The White Album

Na Emericks grensverleggende werk met The Beatles en George Martin voor Revolver en Sgt. Pepper deed de technicus tijdens de White Album-sessies een stap terug. De sfeer in de studio veranderde. En...Beatles of niet....Emerick had er genoeg van dat de band niet meer functioneerde zoals hij dat de jaren ervoor gewend was geweest. Een eigenzinnige beslissing die best respect verdient, als je er op terugkijkt. Ook George Martin ging lang met vakantie in die periode. Precies om dezelfde reden.

McCartney, Emerick, Harrison en Martin, vermoedelijk vlak voor Emericks vertrek

McCartney en vele anderen maakten gebruik van Emericks expertise

Emerick en Martin sloten weer aan voor de Abbey Road-sessies en na het uiteengaan van The Beatles werkte de technicus (overigens net als Martin) regelmatig samen met Paul McCartney. Geoff was betrokken bij platen als Band On The Run, London Town, Tug of War en Flaming Pie. Uiteraard werden Geoff Emericks kwaliteiten breder opgemerkt en maakten veel andere artiesten gebruik van zijn kennis. Zo zat hij ook achter de knoppen bij Stealers Wheel en was hij verantwoordelijk voor de sound van het aanstekelijke Stuck In The Middle With You. Ook Elvis Costello, Art Garfunkel, Supertramp en Ultravox maakten gebruik van Emericks expertise.

Misverstand na misverstand

In de jaren '80 kreeg Emerick het nog wel juridisch aan de stok met Apple. Geoff probeerde een album met Abbey Road-outtakes uit te brengen, hetgeen niet in goede aarde viel. Zijn memoires publiceerde hij in 2006 in het boek Here, There and Everywhere: my life recording The Beatles. Een publicatie die behoorlijk wat stof deed opwaaien en verwarring zaaide omdat deze bol stond van de fouten. Emerick zal te goeder trouw uit zijn geheugen geput hebben, maar stapelde misverstand op misverstand rond zijn opname-avonturen met The Beatles. Zo meende hij zich te herinneren dat Blackbird in de tuin van McCartney opgenomen was, maar verwarde hij dit onderwerp met een opnamesessie die in 1974 met Paul plaatsvond. Er is enorm veel interessants te vertellen over deze hilarische misverstanden. Ongetwijfeld stof voor een mooi nieuwe Fab4Cast over het werk van Geoff en The Beatles. Wisten jullie trouwens dat The Fab4Cast sinds deze week ook via Spotify te beluisteren is? Mooi hè?

Geoff en Paul legden hun ruzie bij

De laatste jaren van zijn leven was Geoff Emerick intensief betrokken bij projecten rond de erfenis van The Beatles. Hij gaf lezingen en produceerde in 2007 een album waarop andere artiesten, veertig jaar na dato, de nummers van Sgt. Pepper zongen. Emerick en McCartney legden hun ruzie (die gebaseerd was op Emerick negatieve uitlatingen over George Martin) bij en de technicus dook de laatste jaren regelmatig in het nieuws op. Zelfs in een aflevering van The Fab4Cast. Afgelopen dinsdag werd Emerick onwel tijdens een telefoongesprek met zijn zakenvertegenwoordiger. Die belde een ambulance, maar hulp van te laat. Geoff stierf op 72-jarige leeftijd aan een hartaanval. Als in een wat vreemde herhaling van zetten zwaait Geoff Emerick af in de aanloop naar de release van The White Album. De jubileumeditie deze keer. Het blijft wrang.

Wat deden The Beatles eigenlijk zelf in juni 1967 na de release van Sgt. Pepper?

De release van het album Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band luidde 50 jaar geleden zo'n beetje de Summer of Love in. Hoe zou het voelen, als je vijf maanden aan een revolutionaire elpee hebt gesleuteld, een feestje viert rond de release en je je kunstwerk vervolgens los moet laten? Val je daarna in een gat? Is het extra moeilijk om weer met een nieuw project te starten? Niet als je destijds in The Beatles zat, vermoed ik. Zeker niet als je John, George of Ringo heette en elke keer weer bij de les gehouden werd door ene Paul McCartney. In welk interview was dat toch? Ik heb Ringo eens iets horen zeggen als: Zat je net lekker in de tuin, stond Paul alweer voor je neus met een nieuw idee. Nog helemaal in de feeststemming in deze Sgt. Pepper-jubileummaand vroeg ik me af wat The Beatles eigenlijk deden in juni 1967, na de release van het album.

All You Need Is Love

Sleutelen aan nieuwe nummers

Al op vrijdag 2 juni ging producer George Martin met The Beatles aan de slag in de De Lane Lea Recording Studios aan Kingsway in Londen. De band zat daar al een aantal dagen en sleutelde aan It's All Too Much, een compositie van de hand van George Harrison. Waarom zaten de Fab 4 die week eigenlijk niet in de EMI Studio's aan Abbey Road? Bezet? Of was er een andere reden? Er is vast iemand dat dat weet. In ieder geval keerde de groep terug naar Abbey Road op 7, 8 en 9 juni voor sessies die resulteerden in You Know My Name (Look Up The Number), één van de wat obscuurdere Beatlesnummers. Op 8 juni was Brian Jones van The Rolling Stones present. Paul nodigde hem uit om saxofoon op het nummer te komen spelen.

Onder de indruk van Jimi Hendrix

Tussendoor bezochten The Beatles die maand een concert van Jimi Hendrix in het Saville Theater in Londen. Manager Brian Epstein exploiteerde het gebouw al enige tijd en organiseerde er regelmatig concerten. Hendrix opende op 4 juni zijn set met het nummer Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. Een gebaar dat door The Beatles zeer gewaardeerd werd. Vermoedelijk had Jimi eind mei al een proefpersing van Pepper gehoord waardoor hij iets meer tijd had zich het nummer eigen te maken. Volgens de officiële lezing was het natuurlijk een razendsnelle actie dat de gitarist de titeltrack enkele dagen na de release van het album live speelde. Paul McCartney raakt er tot op de dag van vandaag tijdens zijn concerten niet over uitgepraat hoe gaaf hij dat vond. Diezelfde avond zagen The Beatles The Chiffons, Procol Harum én Denny Laine and his Electric String Band optreden. Denny Laine zou later als belangrijkste en trouwste lid deel uitmaken van Pauls band Wings.

4 juni 1967: The Beatles en hun entourage zien vanaf het balkon Jimi Hendrix optreden in het Saville Theater

Voorbereidingen voor de eerste wereldwijde satellietuitzending

Na dit uitstapje pakten The Beatles zelf de draad van het opnemen weer op. Dat was opnieuw in een andere studio dan aan het vertrouwde Abbey Road. Op woensdag 14 juni 1967 trof de groep in de Olympic Sound Studios voorbereidingen voor deelname aan de eerste wereldwijde televisieuitzending die later die maand plaats zou vinden. Met behulp van satellieten zou het programma Our World op de vijf continenten te zien zijn (met uitzondering van een aantal 'moeilijke landen en dictaturen'). Deelnemers waren er uit vele landen en The Beatles vertegenwoordigden Engeland. 

Lennons bijdrage was een stuk geschikter dan die van McCartney

Zowel John als Paul droeg een nummer aan voor deze speciale gelegenheid. John kwam met All You Need Is Love op de proppen en Paul vermoedelijk met Your Mother Should Know. Het was niet moeilijk te raden dat de keus viel op het lied met de meest universele invalshoek, in die zomer vol liefde. In de de aanloop naar zondag 25 juni namen The Beatles de basistrack op van Johns compositie. Het orkest werd er bij gevoegd, uiteraard met het legendarische intro van La Marseillaise. Het geheel werd afgemixed, er vonden repetities plaats en alles was op tijd in kannen en kruiken voor de dag van de uitzending.

25 juni 1967: experimenteren met instrumenten tijdens de repetities. Brian Epstein kijkt toe.

Paul deed een bekentenis

Ondertussen had Paul McCartney de 19e juni nog even het nieuws gehaald toen hij op televisie toegaf vier keer de drug LSD te hebben gebruikt. In het gesprek met de journalist legde hij uit dat hij zijn drugsgebruik liever privé hield, maar er toch ook weer niet over wilde liegen. Het interview ging over de macht van massamedia en de vraag of Paul vond dat hij een verkeerd voorbeeld was voor zijn fans. Het nieuws ging in rap tempo de wereld over: [filmpje]

Love, love, love

Maar al snel lag de focus weer op de muziek. Zittend in Studio One aan Abbey Road, zongen en speelden The Beatles op zondag 25 juni 1967 All You Need Is Love. De basis van het nummer was de week ervoor opgenomen, een deel van de instrumenten werd live bespeeld en er werd live gezongen. Op de kleine parkeerplaats van Abbey Road stonden enorme satellietwagens die het beeld- en geluidsignaal via de ruimte de globe rondstuurden. In de studio was het feest. Graham Nash, Marianne Faithfull, Mick Jagger, Eric Clapton, Keith Moon en vele anderen waren getuige van het legendarische moment waarop The Beatles hun love, love, love de kosmos in zongen. De Summer of Love was nu pas echt begonnen: [filmpje]

Nieuwe single & een boete

De maand juni eindigde voor de groep met het verfijnen van de opnames van All You Need Is Love, voor de singlerelease van het nummer. Baby You're A Rich Man vormde daarbij kant B. George Harrison kreeg trouwens op 29 juni nog een boete voor te hard rijden, precies een week nadat onderstaande foto werd gemaakt. De schade bedroeg 6 pond. Het was me het maandje wel.

EMI Studio's, Abbey Road, 22 juni 1967

De week van 50 jaar Sgt. Pepper: we zijn allemaal een beetje jarig met The Beatles

Wat een week, wat een week! We vieren met z'n allen over de hele wereld het 50-jarig jubileum van die kleurrijke, originele, bijzondere en exotische lp van ons favoriete bandje. Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band is jarig en eigenlijk voelt het deze week voor mij alsof ik zelf ook een beetje jarig ben. Donderdagochtend 1 juni kon ik het niet laten om thuis, vlak voor het ontbijt, Pepper op de platenspeler te leggen en de naald in de groef te laten zakken. Ik hoorde het geroezemoes in de zaal, het stemmen van het orkest. Bij de inzet van het openingsnummer voelde ik een soort sensatie. De rockstem van Paul McCartney: It was twenty years ago today..... It was fifty years ago today! Wie had dat gedacht, dat de hele wereld deze week, 50 jaar na dato weer in de ban zou zijn van dit album? Misschien is er vandaag wel gebak op het werk, merkte huisgenoot J op.

Draaiorgels en een sitar

Op Facebook werden mensen deze week opgeroepen om hun herinneringen aan Sgt. Pepper te delen. Ik las dat velen schreven: Ik herinner me nog goed het moment waarop ik de nieuwe Beatlesplaat in juni 1967 voor het eerst draaide. Ik kon er eerst niet zoveel mee, was zo gewend aan het vertrouwde geluid dat ik uit de periode 1962-1966 kende. En toen ineens dit! Misschien zeggen die herinneringen wel heel veel over de impact die Pepper (zoals we de plaat teder noemen) in de zomer van 1967 op het publiek had. Dit was zo....anders. Draaiorgels, een sitar, klarinetten, een 40-koppig orkest dat in een soort gecontroleerde chaos toewerkt naar de hoogste noot. Hoeveel mensen hebben er met hun ogen geknipperd bij het horen van deze kleurrijke klanken? Het was even wennen, op zijn zachtst gezegd.

Stille verbazing

Hebben jullie de prachtige documentaire over The Analogues bij Het Uur van de Wolf gezien? Wat vonden jullie ervan? De band wordt gevolgd in haar zoektocht naar het ultieme Beatlesgeluid. De juiste instrumenten en arrangementen, de precieze timing en de perfecte klankkleur....al deze ingrediënten werden de afgelopen maanden samengevoegd om te komen tot de perfecte uitvoering van Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. Fascinerend. The Analogues lieten dit seizoen schouwburg na schouwburg achter in een mix van stille verbazing en grote bewondering. Daarbij vormde het grote concert in de Ziggo Dome van afgelopen donderdagavond een waardig sluitstuk. De ambities van The Analogies gaan verder; op de parkeerplaats van de Ziggo Dome stonden de grote trailers al in vol ornaat met de aankondiging voor het volgende project: The White Double Album. Het houdt voorlopig nog niet op.

The Analogues

De klassieke muziek van onze tijd

In de documentaire over de zoektocht van The Analogues legden de bandleden eigenlijk heel mooi uit wat het spelen van Sgt. Pepper zo bijzonder maakt. Bart van Poppel verzucht, zittend met een Rickenbacker-bas op schoot, dat Paul McCartney zijn baspartij bijna in elk couplet en refrein licht varieerde. Dat maakt het lastig om alles precies te reproduceren. Spelen op de automatische piloot is er niet bij. Diederik Nomden demonstreert hoe lastig de pianosolo in Lovely Rita is. Destijds werd deze op halve snelheid, in een lagere toonsoort ingespeeld en vakkunding in het nummer gemonteerd. Nu moet die solo in de juiste toonsoort én met de nodige snelheid live gereproduceerd worden. Een deuntje om je vingers op te breken. Nomden noemt Pepper de klassieke muziek van onze tijd.


Gekke geluidscollages
Gitarist Jan van der Meij vertelt over de enorme diversiteit in de nummers. Het gaat van Indiase klassieke muziek naar de Charleston en van gekke geluidscollages naar symfonisch werk. Opletten geblazen. Zelfs de click-track (een soort metronoom) die de muzikanten in hun oortjes horen, is handmatig ingesteld en beweegt qua tempowisselingen mee met het origineel. Anders 'voelt' het publiek onbewust dat er toch iets niet klopt. Prachtig vind ik dat. We kennen de toonhoogtes uit ons hoofd, de inzet van het volgende nummer, ons hart slaat op de juiste snelheid mee met het tempo van de tracks. En zo moet het.

1 juni 2017: Fans schilderen de Abbey Road-zebra in Sgt. Pepper-kleuren.
In de straat staan felgekleurde taxi's die dag.

De geluidskwaliteit die het album verdient

Aan The White Album-uitvoering van The Analogues zijn we nog even niet toe. We dompelen ons deze weken nog graag onder in Pepper-sferen. Laten we dat gevoel nog even vasthouden. Eén van de concerten van de Analogues, een liveregistratie uit Zoetermeer, werd trouwens gisteravond, vrijdag 2 juni, op tv uitgezonden. Hun versie van Pepper komt ook uit als album. Vanavond kun je om 22.00 uur op BBC Two een documentaire over Pepper zien. Zelf ben ik nog niet in het bezit van één van de jubileumuitgaven van het echte Beatlesalbum trouwens. Jullie wel? Wel heb ik de geremixte tracks en demo's inmiddels via Spotify kunnen beluisteren. De sound is fris, direct, krachtig en helder. Pepper is opgepoetst en komt tot ons in de geluidskwaliteit die het album eigenlijk al die jaren had verdiend. En wij als luisteraars ook natuurlijk. We horen Pepper voor het eerst zoals George Martin, Geoff Emerick en de Fab 4 hem hebben gehoord in de control room van Studio Two aan Abbey Road. Prachtig, al die enthousiaste reacties op de nieuwe release. Wat een mooi idee dat de plaat deze dagen overal ter wereld weer uit de speakers klinkt.

Praten over Pepper verveelt nooit

Juni staat voor mij persoonlijk eigenlijk nog helemaal in het teken van Sgt. Pepper. Gisteravond mocht ik met Jan-Cees ter Brugge een theatercollege over het album geven in het mooie en intieme Theater Bouwkunde, in hartje Deventer. Aan de hand van beelden en geluidsfragmenten vertelden we over het ontstaan van de elpee en deelden we de verhalen achter de liedjes. Het is elke keer weer een feest om over de plaat te praten. Ook omdat we zien dat zoveel mensen geraakt worden door de magie. Op zondagmiddag 11 juni vertellen we dat verhaal in Concerto Recordstore aan de Utrechtsestraat in Amsterdam (toegang gratis) en op zondagmiddag 25 juni in een theater in Leiden (details volgen nog). Sluit vooral aan, als je in de gelegenheid bent. Verder maakte Wibo Dijksma van de Fab4Cast trouwens nog een hele mooie Sgt. Pepper for Dummies-podcast, waarin je in 20 minuten een soort stoomcursus over het album krijgt. Beslist even beluisteren!

Voelen we een soort herwaardering voor Sgt. Pepper?

Het is onder Beatlesliefhebbers algemeen bekend dat zij Pepper niet per se de beste Beatlesplaat vinden. Veelal worden Rubber Soul, Revolver, The White Double Album en Abbey Road als favorieten genoemd. Kiezen is eigenlijk onmogelijk, maar ook mijn hart ligt iets meer bij Abbey Road. Toch is bijna iedereen het er over eens dat Sgt. Pepper het meest bijzondere album uit het oeuvre van The Fab 4 is. Om de hoes, de diversiteit in nummers en stijlen, de originaliteit van het geheel en de (voor die tijd) revolutionaire opnametechnieken die gebruikt werden. De studio als instrument, zoals Wibo Dijksma zo mooi in zijn podcast vermeldde.

George, Ringo en John tijdens de Pepper-sessies

Wat horen jullie?
Ik ben eigenlijk wel benieuwd of jullie, door de jubileumuitgave en de enorme belangstelling voor Pepper deze weken, ook een soort herwaardering voelen voor het album. Zijn er liedjes die er ineens verrassend uitspringen? Heb je nieuwe dingen gehoord? Ik wel. Wat klinkt het openingsnummer krachtig en goed. Ik hoor ineens de ritmische nuances in het slaggitaarwerk. Alles wordt er zoveel beter en strakker van. Wat een muzikanten waren John, Paul, George en Ringo toch. Hoe beluisteren jullie het album? Stijgt Pepper een tikkeltje in jullie achting? En als je dan toch dat ene nummer zou moeten noemen, dat (opnieuw) je hart verovert, wat is dan je keuze?

The Lovely Linda McCartney

Een paar weken geleden schreef ik dat Paul en Linda McCartney zich in het najaar van 1969 met hun kinderen een tijd terugtrokken op het Schotse platteland. De vervallen boerderij in Campbelltown vormde het toevluchtsoord voor de McCartneys in de periode waarin The Beatles als band uit elkaar vielen. Paul had even tijd nodig om tot zichzelf te komen nadat John Lennon had aangegeven dat hij de stekker uit The Beatles wilde trekken. De immer optimistische McCartney zag er even geen gat meer in. Daarbij maakten de grote hoeveelheden whiskey die hij dagelijks tot zich nam, het er ook niet veel beter op. Het was Linda die Paul er door sleepte en aanspoorde verder te gaan met zijn leven. Eén van de bloglezers liet me weten dat ze graag eens wat meer over Linda te weten wilde komen. Deze week dus een monumentje voor The Lovely Linda, zoals Paul zijn inmiddels overleden liefde bezong.

Linda en één van haar favoriete Appaloosa-paarden

Een eerste ontmoeting in de Bag O'Nails Club

Paul liep Linda Eastman op 17 mei 1967 tegen het lijf in de befaamde Bag O'Nails-club. Het Londense etablissement in Soho, om de hoek bij Regent Street was de favoriete hang-out van veel popsterren in de swinging sixties. De Amerikaanse fotografe, net in Londen gearriveerd, was er die avond met de leden van The Animals. Linda, die in Amerika bezig was een carrière op te bouwen als popfotografe, werkte aan een belangrijke opdracht. Ze mocht de fotografie verzorgen voor het boek Rock And Other Four Letter Words van journalist J. Marks. Paul nodigde haar die avond uit om zich aan te sluiten bij zijn stapgroepje en het gezelschap verplaatste zich naar een andere club, de Speakeasy. Niet lang daarna stond Linda foto's te maken tijdens de persbijeenkomst ter ere van de release van het nieuwe Beatlesalbum Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. Maar wie was deze Linda Eastman, die een steeds hechtere band leek te ontwikkelen met Paul McCartney?

Linda en Paul tijdens één van hun eerste ontmoetingen, mei 1967

Linda was het onderwerp van een Amerikaanse hit uit 1947!

Linda werd op 24 september 1941 in New York City geboren uit Joodse ouders. Haar vader, die zich had opgewerkt tot topadvocaat, had zijn familienaam Epstein (!) laten veranderen in Eastman. Hij wilde in niets meer herinnerd worden aan zijn zware en armoedige kindertijd. De Eastmans behoorden tot de upperclass van New York City en Linda was het gewend dat schilders als Willem de Kooning en Mark Rothko regelmatig bij haar ouders over de vloer kwamen. Net als de componisten Harold Arlen en Jack Lawrence. Laatstgenoemde componeerde in 1947 zelfs het mierzoete liedje Linda voor haar! Het werd een hit. [filmpje]

Linda ging met JoJo naar Tucson Arizona

Linda was een dromer. Ze hield van dieren en de natuur en keek liever uit het raam dan in haar studieboeken. Bovendien was ze wars van uiterlijk vertoon. Na het behalen van haar High School-diploma verhuisde ze met haar toenmalige vriendje Joseph 'Mel' See mee naar zijn geboorteplaats Tucson, Arizona. Joseph stond later vermoedelijk model voor de man die in het Beatlesnummer Get Back bezongen wordt:

JoJo was a man who thought he was a loner

But he knew it wouldn't last

JoJo left his home in Tucson, Arizona

For some California grass

In Tucson startte Linda met een opleiding Kunstgeschiedenis. Kort nadat ze in 1962 haar moeder door een vliegtuigongeluk verloor, trad ze met Mel in het huwelijk. Het paar kreeg in 1963 een dochter, Heather. Linda's interesse voor natuurfotografie groeide, geïnspireerd als ze was door het indrukwekkende landschap van Arizona. Ze schreef zich in voor een fotografieopleiding en al snel verschenen haar foto's in magazines en gidsen. Echtgenoot Mel was voor zijn onderzoeken steeds vaker en langer van huis. Het huwelijk strandde. 

Linda met Heather

Terug naar New York

Linda pakte haar boeltje en nam Heather mee terug naar New York. Daar sprokkelde ze als persfotograaf haar inkomen bij elkaar. Ze weigerde om te teren op het fortuin van haar familie, die overigens niets te maken heeft met de Eastman Kodak-familie, zoals vaak ten onrechte wordt beweerd. Door haar vrienschap met popfotograaf David Dalton kreeg Linda de kans om bands als The Animals en The Rolling Stones te fotograferen. Haar carrière kreeg een impuls toen ze de vaste fotograaf werd van de Fillmore East, het belangrijkste poppodium van New York. Linda kreeg een groot aantal beroemdheden voor haar lens. Van Frank Zappa tot Simon & Garfunkel. Van Cream tot The Doors. Van Jimi Hendrix tot Janis Joplin. Haar stijl van fotograferen kenmerkte zich als onconventioneel. Net als haar eigen uiterlijk overigens. Linda deed geen moeite zich in welk keurslijf dan ook te persen. Ze droeg a-modieuze kleding en was niet het minst onder de indruk van de wereld van de glitter en de glamour. Het maakte haar een opvallende verschijning.

Linda fotografeerde Jimi Hendrix in 1968

De ontwapenende foto van Lennon en McCartney

Toen Linda dus door een speling van het lot in mei 1967 in Londen in gesprek raakte met Paul McCartney, leek dit een haast logische gebeurtenis in de carrière die haar min of meer overkwam. In 1966 had ze The Beatles overigens tijdens hun Amerikaanse tournee gefotografeerd, maar dat was als één van velen. Daarbij was er geen sprake geweest van een persoonlijke ontmoeting met de band. Die was er wel tijdens de perspresentatie van het album Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, op 19 mei 1967 in het huis van Brian Epstein. Linda raakte opnieuw in gesprek met Paul én maakte de ontwapenende foto van Lennon en McCartney die elkaar de hand schudden:

Linda zou in de nadagen van The Beatles nog vele bijzondere foto's van de band maken

Driemaal is scheepsrecht

Korte tijd na deze tweede ontmoeting met Paul vertrok Linda weer naar New York. Ze had Pauls telefoonnummer inmiddels in haar bezit, maar het kwam voorlopig niet meer van een weerzien. In het jaar dat daar op volgde overleed Brian Epstein, maakten The Beatles hun Magical Mystery Tour-film, reisden ze af naar India om te mediteren met de Maharishi en werd er gewerkt aan het White Double Album. Paul McCartney en zijn toenmalige verloofde Jane Asher deden er intussen alles aan om hun relatie te laten werken. Het bleek tevergeefs. In mei 1968 vloog Paul met John Lennon en een aantal assistenten naar New York om het Apple-label te lanceren. Tussen de fotografen in het Americana-hotel ontwaardde hij ineens weer de lange blonde gestalte die hem deed denken aan twee eerdere ontmoetingen in Londen, bijna een jaar geleden. Paul vroeg haar telefoonnummer en dat leidde tot een aantal ontmoetingen in de VS en Engeland die het begin van hun relatie markeerden. 

Linda en Paul met Heather op hun trouwdag

Anoniem op stap in New York

In oktober 1968 verbleef Paul 10 dagen bij Linda en Heather in New York. Voor het eerst kreeg hij de kans om redelijk anoniem kennis te maken met de plek waar hij als Beatle meerdere malen in het middelpunt van de belangstelling had gestaan. Tussen Paul en Linda's dochtertje Heather klikte het goed en uiteindelijk trokken Linda en Heather bij Paul in. Paul adopteerde Heather als zijn eigen dochter. In maart 1969 trouwde Linda met Paul en in augustus werd hun dochter Mary (vernoemd naar Pauls Mother Mary uit Let It Be) geboren. The Beatles vielen langzaam maar zeker uiteen en McCartney raapte zichzelf juist weer bijeen, geholpen door de standvastige en nuchtere Linda. In een heel leuk filmpje, geschoten op High Park Farm in Schotland, is het prille gezinsgeluk van de McCartneys te zien: [filmpje]

Een tuin vol verweesde dieren

Het was Paul die er na het uiteengaan van The Beatles op aandrong dat Linda een actieve muzikale rol zou spelen in zijn solocarrière. Linda leerde toetsen spelen en trad, al was het eerst tegen wil en dank, toe tot Wings. Door haar voorliefde voor Reggae-muziek inspireerde ze Paul tot het schrijven van een aantal nummers in dit genre. Het gezin McCartney groeide met de komst van Stella (1971) en James (1977). Linda en Paul namen hun kinderen mee de hele wereld over, tijdens de Wings-tournees. Toch was Linda het liefst thuis, op High Park Farm in Schotland, in de stadswoning aan Cavendish Avenue of op het landgoed bij Peasmarsh op het platteland van Londen, waar ze inmiddels een dierentuin vol verweesde dieren had aangelegd. Linda hield van koken, moestuinieren en bleef fotograferen. Haar foto's geven een mooi intiem inkijkje in het leven van haar hechte gezin. Er zijn interessante fotoboeken met haar werk verkrijgbaar.

Eén van Linda's vele originele familiefoto's, genomen op High Park Farm in Schotland

Gevecht tegen borstkanker

In de jaren '90 werd Linda steeds actiever als dierenrechteactiviste. Samen met haar goede vriendin Carla Lane schreef ze zelfs een aantal liedjes over het onderwerp. Als overtuigd vegetariër legde ze zich toe op het schrijven van een kookboek en het ontwikkelen van vleesvervangende producten. Geholpen door haar bekendheid gaf ze een enorme boost aan deze nieuwe markt. Het leven van de McCartneys stond echter stil toen in december 1995 borstkanker bij Linda werd ontdekt. Er volgde een zware periode waarin Linda chemokuren en zelfs een beenmergtransplantatie onderging. De ziekte leek overwonnen, maar sloeg begin 1998 opnieuw toe. Linda nam in april dat jaar afscheid van haar beste vrienden, waaronder Chrissie Hynde van The Pretenders en mede-activiste Carla Lane en vertrok met haar gezin naar de familieranch in Arizona. Op 15 april reed ze nog één keer met haar paard door het haar zo geliefde landschap. Ze verzwakte verder en bleef op bed liggen met Paul naast zich, samen wachtend op het einde. Op 17 april 1998 stierf Linda, temidden van haar gezin. Dat is deze week alweer 19 jaar geleden.

Eén van de laatste keren dat Linda gefotografeerd werd, tijdens een modeshow van dochter Stella

Groot gemis

Vanzelfsprekend waren Paul en de kinderen kapot van haar dood. Tot op de dag vandaag uiten de McCartney-kinderen hun liefde en gemis voor hun bijzondere moeder in interviews of via hun social media-kanalen. Stella McCartney vertelde ooit hoe zeer haar eigenzinnige moeder (die vaak twee verschillende sokken droeg) haar nog steeds beïnvloedt als mode-ontwerpster. Mary werd net als moeder, fotografe en ontwikkelde ook een liefde voor vegetarisch koken. De stille en wat onzekere James worstelde jarenlang met het verlies van zijn moeder. Heather leidt een teruggetrokken bestaan in de VS. Bij het naderen van haar sterfdag zijn in ieder geval Stella en Mary naar het familiehuis in Arizona gereisd, om hun moeder te herdenken. Beide McCartney-dochters delen deze week opvallend veel foto's van het woestijnlandschap via hun social media-kanalen. Hun stille missie is duidelijk. Althans voor wie goed oplet.

Een paard in de kerk

Paul eerde Linda op 10 juni (Londen) en 22 juni (New York) met twee indrukwekkende herdenkingsdiensten. Aanwezig waren onder andere Sir George Martin, George Harrison en Ringo Starr. Joanna Lumley las het gedicht Death Is Nothing At All, het Brodsky Kwartet speelde The Lovely Linda en een doedelzakspeler verzorgde een soloversie van Mull of Kintyre. Een groep studenten van het Liverpool Institute of Performing Arts bracht Blackbird. De bijeenkomst in New York werd bijgewoond door Linda's Amerikaanse familie. In de Riverside Church was zelfs Linda's favoriete paard bij de herdenkingsdienst aanwezig. Haar postuum verschenen album Wild Prairie, dat zich vooral focuste op haar liefde voor dieren en haar activisme, bereikte in Amerika slechts de middelste regionen van de album top-100. Het maakte niet uit, het was Linda's statement en haar enorme drang om de wereld een beetje beter te maken. 

De liedjes voor Linda

Linda inspireerde Paul enorm als componist. Zo verwees hij in zijn ultieme liefdeslied Maybe I'm Amazed regelrecht naar de kracht die zij hem rond het uiteengaan van The Beatles gaf. Paul richtte zich in het werkelijk magistrale nummer Dear Boy aan Linda's ex-man Melville See. My Love werd een grote hit en The Lovely Linda vormde de openingstrack van Pauls eerste soloalbum In Waterfalls zong Paul over de angst Linda te verliezen. Graag kom ik nog eens terug op deze liedjes. Ook op Linda als fotografe trouwens, want ik kan in deze blog onmogelijk alles laten zien en horen. Ik deel daarom vandaag het meest bijzondere nummer waarvoor Linda de inspiratie vormde. Samen met de beelden van het jonge McCartney-gezin, veelal gemaakt in Schotland, is het een zeer ontroerend monument voor de liefde tussen twee mensen [filmpje]:

Maybe I'm amazed at the way you love me all the time
Maybe I'm afraid of the way I love you
Maybe I'm amazed at the the way you pulled me out of time
And hung me on a line
Maybe I'm amazed at the way I really need you

Maybe I'm a man and maybe I'm a lonely man
Who's in the middle of something
That he doesn't really understand
Maybe I'm a man and maybe you're the only woman
Who could ever help me
Baby won't you help me understand

Maybe I'm a man and maybe I'm a lonely man

Who's in the middle of something
That he doesn't really understand
Maybe I'm a man and maybe you're the only woman
Who could ever help me
Baby won't you help me understand

Maybe I'm amazed at the way you're with me all the time
Maybe I'm afraid of the way I leave you
Maybe I'm amazed at the way you help me sing my song
Right me when I'm wrong
Maybe I'm amazed at the way I really need you

Hoe bepaalde George Martin de volgorde van Sgt. Pepper en welke nummers had hij liever weggelaten?

Op 23 februari mogen Jan Cees ter Brugge en ik nog een keertje het verhaal over de totstandkoming van Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band vertellen. In het Torpedotheater (voormalig Parooltheater) in hartje Amsterdam. Een enorme eer. En op die donderdagavond hebben we de tijd. Daarom kunnen we alle nummers bespreken en veel meer vertellen en laten horen dan destijds in de Deventer Schouwburg mogelijk was. Ik moet zeggen dat ik me er enorm op verheug.

George Martin tijdens de Sgt. Pepper-sessies

Het is belangrijk dat je de aandacht van de luisteraar vasthoudt
Bij de voorbereidingen stuitte ik op een interessant verhaal van Beatlesproducer George Martin. Over de keuze van de nummers voor Sgt. Pepper en de volgorde waarin ze uiteindelijk op Pepper terecht kwamen. Het lijkt me een puzzel voor een band en een producer om een goede opbouw te kiezen voor een album. Je zit met 10 a 12 losse nummers. Hoe positioneer je die? Waar open je mee? Vertellen de liedjes samen een verhaal of kun je op een andere manier een rode draad creëren? Belangrijk is vooral hoe je de aandacht van de luisteraar vasthoudt en hoe je daarmee de energie van een album op peil houdt.

De grootste fout van zijn leven
Misschien is het eerst goed om te vertellen dat bands en platenmaatschappijen in de jaren '60 hele andere keuzes maakten dan tegenwoordig. Een artiest of band die vandaag de dag een album uitbrengt, of dat nu nog op CD is of alleen nog een online release, plaatst daar altijd zijn (hit)single bij op. De hit is wellicht ook de aanleiding voor potentiële kopers om het album aan te schaffen. Bij The Beatles ging dat anders. In die tijd vond men het een vorm van afzetterij om de single die voorafgaand aan het album verscheen ook nog eens aan de elpee toe te voegen. De gedachte was dat mensen dan minder waar voor hun geld kregen. In het geval van Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band pakte dat bijzonder uit. George Martin noemde het ook wel de grootste fout van zijn leven.

Er dienden zich al twee liedjes voor Sgt. Pepper aan
Je zou eigenlijk kunnen zeggen dat de sessies voor Sgt. Pepper al begonnen in november 1966. George Martin herinnerde zich de avond in Studio 2 aan Abbey Road nog goed. Buiten was het koud en stormachtig. Binnen stond John Lennon vlak voor zijn neus, met gitaar. John liet hem een nummer horen dat hij kort daarvoor in Spanje had geschreven. Living is easy with eyes closed... zong Lennon. George Martin was direct verkocht, vertelde hij later. Het was het begin van vele interessante sessies waarbij Strawberry Fields Forever als een waar kunststuk in elkaar werd gecomponeerd, gearrangeerd en gemonteerd. Het dromerige verhaal waarin John Lennon zijn jeugdherinneringen uit Liverpool verwerkte, inspireerde Paul McCartney tot het schrijven van zijn eigen Liverpool-verhaal: Penny Lane. Veel meer down to earth, maar minstens zo mooi. Rond de jaarwisseling met 1967 lagen er dus twee prachtige nummers klaar die niet hadden misstaan op het nieuwe Beatlesalbum.

Promotiefoto voor Strawberry Fields Forever

Strawberry Fields Forever en Penny Lane kwamen niet op nummer 1
Begin 1967 werd het hoog tijd voor een nieuwe Beatlessingle. De opnamesessies voor Sgt. Pepper waren nog in volle gang en het album was nog lang niet gereed. Onder druk van manager Brian Epstein, die vond dat de band met iets heel goeds moest komen, leverde George Martin Strawberry Fields Forever en Penny Lane aan. Twee ijzersterke nummers die als een zogenaamde Dubbele A-kant zouden werden uitgebracht. De grap met zo'n dubbele A-kant was, dat de verkoopcijfers van de twee nummers apart werden geteld. Dit zorgde ervoor dat The Beatles er voor het eerst (!) niet in slaagden de eerste plaats van de Engelse hitparade te bereiken. De single bleef hangen op nummer twee, vlak achter Release Me van Engelbert Humperdinck. Qua verkoopcijfers hadden The Beatles eigenlijk de nummer 1-plek te pakken. Maar ja, wat doe je er aan...?

Sit back and let the evening go
Toen eind april de Pepper-sessies tot een eind kwamen, was het George Martin die met een voorstel mocht komen over de volgorde waarin de nummers op de elpee zouden komen. The Beatles wilden daarbij graag het laatste woord. De openingstrack van het album lag natuurlijk voor de hand. In het titelnummer Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band stelden The Beatles zich voor als hun alter ego's. Ze kropen in de huid van een fictieve band, heetten het publiek welkom (sit back and let the evening go) en namen de luisteraar als het ware mee op reis het album in. George Martin bepaalde op dit punt ook al dat de Reprise-versie van het liedje eigenlijk de afsluitende song op het album moest worden. Maar dat stelde hem direct al voor een dilemma. Want wat moest hij dan met A Day In The Life, dat zo'n imposant en uitgesponnen slotakkoord had, dat het onmogelijk ergens anders op het album geplaatst kon worden. Hij besloot de Reprise op de één na laatste plek te zetten en te eindigen met A Day In The Life.

De beroemde achterzijde van de elpeehoes van Sgt. Pepper, waarop alle songteksten afgedrukt stonden

Na de openingsnummers kon het echte puzzelwerk beginnen
So far, so good. Nu de andere nummers nog. George Martin, die al heel wat jaren meeliep in de platenindustrie, had altijd geleerd dat je de sterkste nummers op de A-zijde van de elpee moest plaatsen. Hij kwam er niet onderuit om With A Little Help From My Friends na het openingsnummer te plaatsen omdat de band in de laatste maten van dat liedje natuurlijk The one and only Billy Shears introduceerde. Deze Billy Shears kwam aan het woord op With A Little Help. Beide nummers liet hij in elkaar overlopen. Daarmee was iedereen geïntroduceerd en kon het echte puzzelwerk beginnen.

Kant A moest spectaculair eindigen
George Martin vond Lucy In The Sky With Diamonds één van de sterkste nummers die The Beatles voor het album hadden opgenomen. Hij besloot die titel op plek drie te plaatsen. Dat deed hij ook omdat het liedje qua sfeer enorm afweek van de twee openingsnummers. Hij bedacht dat deze enorme switch de luisteraar direct op het puntje van zijn stoel zou doen zitten. Na het dromerige Lucy koos hij ervoor om twee wat luchtigere opvulnummers toe te voegen. Dat werden Getting Better en Fixing A Hole. Om kant A te eindigen met echt sterk materiaal, koos hij vervolgens het serene She's Leaving Home en het zeer bijzondere Being For The Benefit Of Mr. Kite. Martin wilde er op Kant A spectaculair uit. Dat is zeker gelukt. De vreemde structuur en geluidscollage van Mr. Kite zouden de luisteraar meenemen tot voorbij de grenzen van wat als reguliere popmuziek beschouwd werd in die tijd.

Time for Tea tijdens de Pepper-sessies

George Martin had geen idee wat hij met Within You Without You moest
En toen was er natuurlijk nog het Indiase Within You Without You, de bijzondere bijdrage die George Harrison voor Sgt. Pepper had aangeleverd. Dit was een track die zo afweek van alle andere nummers, gebaseerd op een klassieke Indiase compositie van Ravi Shankar, dat het werkelijk de vraag was waar zo'n nummer het beste tot z'n recht zou komen. Het was voor George Martin duidelijk dat het liedje beslist niet aan het einde van één van de twee zijdes terecht mocht komen. Tegelijkertijd paste het ook eigenlijk nergens tussen. Dus besloot hij er kant B mee te openen. Gewoon omdat dat de enige plek was die leek te passen. De wat honende lachgeluiden, waarmee het zware nummer relativerend eindigt, brachten de producer op het idee om er het lichtvoetige When I'm 64 achteraan te plakken. Een fantastische vondst. Maar oef...wat een contrast tegelijkertijd!

Op elk album moest er ook plek zijn voor een compositie van George Harrison

Lovely Rita werd niet als één van de sterkste nummers beschouwd
Lovely Rita mag door velen als een heerlijk nummer worden beschouwd, George Martin was er om de één of andere reden niet zo gek op. Net als op Kant A plaatste hij de (in zijn ogen) 'zwakste' nummers in het midden van de serie. Zodoende kreeg Rita plek drie. Alles viel op zijn plek toen hij ontdekte de dierengeluiden aan het einde van Good Morning Good Morning heel mooi aansloten bij het gitaargeluid waarmee de Reprise begint. Zo was het hem precies duidelijk waar dit nummer moest komen. Met A Day In The Life als magistraal slotstuk, was de puzzel gelegd. Ik moet zeggen dat ik de redenatie achteraf precies kan volgen. Dat is nog wel iets anders dan beginnen met niets en de puzzel moeten leggen. Ik besef het goed!

Welke liedjes hadden moeten wijken?
Even terug naar Strawberry Fields Forever en Penny Lane, de nummers die volgens George Martin eigenlijk een plek op het album hadden moeten krijgen. Hij noemde het dus een enorme persoonlijke fout dat hij een andere keus maakte. Stel dat die twee kunststukjes inderdaad aan Sgt. Pepper waren toegevoegd, welke nummers hadden daarvoor dan moeten wijken? George Martin zei daarover dat Within You Without You daarvoor in aanmerking zou zijn gekomen. Maar ook weer niet. Hij wilde immers niet de traditie doorbreken dat George Harrison voor elk album ook een compositie mocht aanleveren. Als we die trackt dus buiten beschouwing laten, valt bij Martin de keuze op When I'm 64 en Lovely Rita. Die twee schilderijtjes hadden wat hem betreft moeten wijken voor Strawberry Fields Forever en Penny Lane. Had jij een andere keus gemaakt?