Hoe The Beatles in Knoles Park het theeservies van de familie Simmons om zeep hielpen

Op maandag 30 januari 1967 werd het plaatsje Sevenoaks, ten zuidoosten van Londen verrast door de komst van The Beatles en hun entourage. Die entourage bestond onder andere uit de Zweedse filmregisseur Peter Goldmann en een cameraploeg van Don Long Productions. Ook PR-man Tony Bramwell, was aanwezig, in de rol van producer. Het doel van de missie? Er moesten twee promotiefilms worden geschoten voor de nieuwe Beatlessingle Strawberry Fields Forever/Penny Lane. En dat is precies wat er die week gebeurde. Ook nog op andere plekken, maar grotendeels dus bij Sevenoaks. Het moeten toch interessante dagen zijn geweest voor wie daar in de buurt was of woonde.

Virginia Woolf en Vita Sackville-West
Peter Goldmann was begin januari al naar Engeland gekomen om op zoek te gaan naar goede locaties voor de filmopnamen. Hij keek daarvoor rond in Londen, maar verbreedde zijn blik naar het platteland van Kent. Zo stuitte hij op het ruim 380 hectare tellende middeleeuwe hertenpark, dat tot op de dag van vandaag in beheer is van de National Trust. Engeland zorgt goed voor zijn erfgoed. Op een site met verhalen over de omgeving las ik dat de bewoners van Knole House, de vermaarde familie Sackville-West, op de hoogte waren gesteld van de komst van The Beatles. Knole House was ook niet zomaar een plek. Virginia Woolf schreef  haar roman Orlando, gebaseerd op het landhuis, de bewoners en in het bijzonder haar vriendin, tevens schrijfster, Vita Sackville-West. In 1967 werd Knole House nog steeds bewoond door de familie. En zo instrueerde Lional Bertrand (Lord) Sackville eind januari één van zijn personeelsleden dat The Beatles in aantocht waren. Hij zei dat de kinderen de filmopnames niet mochten verstoren, maar dat het natuurlijk wel de bedoeling was dat zijn koters aan die beroemde jongens voorgesteld zouden worden.

Sarah Sackville-West op 2,5-jarige leeftijd

Een Rolls Royce met elektrisch bedienbare ramen
De destijds zesjarige Sarah Sackville-West was één van die kinderen. Op die bewuste maandag zag ze na schooltijd een enorme Rolls Royce bij het park staan, omringd door een horde fans. Het was blijkbaar snel uitgelekt dat The Beatles in town waren. Aan de hand van ene William, vermoedelijk haar oppas, stond ze plots naast de Rolls. Na een ferme tik op de ruiten, gleden de elektrisch bedienbare (!) ramen omlaag en kwam het gezicht van John Lennon tevoorschijn.  "Wie ben jij?" vroeg hij haar, waarna de oppas zijn plicht deed en antwoordde: "Ik wil u graag kennis laten maken met de kinderen van Lord Sackville." Daarop antwoordde John: "Lord Sackville? Nooit van gehoord." "Lord Sackville had anders ook nooit van u gehoord, voordat u zijn park wilde lenen," sneerde deze William terug. Maar John maakte blijkbaar nergens een probleem van. Hij zwaaide de deur open, waarna de kinderen in de auto mochten klimmen. Later zou John hen zelfs op een ritje in de Royce trakteren. Volgens de lokale kranten zouden The Beatles tussen de opnames door voornamelijk tv hebben zitten kijken in Johns auto met verduisterde ramen, zo las ik in Het Londen van The Beatles (Schreuders, Lewisohn, Smith).

The Bird House

Theeservies
Het nabijgelegen The Bird House kwam trouwens goed van pas bij de filmopnames. Uit dat huis werd namelijk alle stroom vandaan gehaald. En niet alleen dat. Margaret Simmons, de dochter des huizes, kreeg al snel de vraag of er misschien een theeservies te leen was. "We hadden die hele ploeg toen al drie dagen op ons terrein, dus ik zat niet zo breed meer in m'n voorraad," zo las ik dat ze zich wist te herinneren. Maar Margaret kreeg van haar moeder toestemming om The Beatles het beste theeservies uit te lenen. Zo zag ze dat er buiten een tafel gedekt werd, waarna haar moeders goede servies op het witte tafelkleed gezet werd. We zien het servies terug in de clip van Penny Lane, vanaf 2:24. Na enkele shots staat John  op en kiepert hij met Paul samen de tafel, inclusief servies om. Volgens Margaret Simmons belandden de kopjes en schotels in de nabijgelegen vijver, waar ze in ieder geval door de bewoners nooit meer zijn uitgevist. "Misschien zijn ze later teruggevonden door golfers van het nabijgelegen terrein, op zoek naar hun golfballen," aldus Margaret. Wil je een goed beeld krijgen van het park, de bebouwing en de golfbaan, kijk dan naar de plattegrond in het eerder genoemde Het Londen Van The Beatles.

De circusposter voor Mr. Kite
Tijdens één van de lunchpauzes, op weg naar het restaurant Top O' The Hill in het nabijgelegen plaatsje Sevenoaks besloot John even rond te gaan neuzen in een antiekwinkel. Waarschijnlijk was dat Andrew Mair's winkel aan 44a High Street. Daar viel Johns oog op een antieke circusposter. Hij kocht hem en ontleende er later dat jaar de tekst van Being For The Benefit Of Mr. Kite aan. Verderop in de straat bevond zich op nummer 135 Bligh's Hotel, tegenwoordig The Oak Tavern & Tap House. The Beatles gebruikten die plek om zich om te kleden voor de diverse scènes, zo valt te lezen op de call sheet van die dagen:

Stockbroker Belt

Ik kan nergens uit opmaken of ze ook in het hotel sliepen. Vermoedelijk gingen de mannen tussen de opnames door naar huis. De Londense Stockbroker Belt, waar John, George en Ringo in die periode elk een woning bezaten, lag niet ver weg. En Paul? Die dook vast nog even het Londense nachtleven in.

Bij de 80ste geboortedag van John Lennon: op avontuur rond Strawberry Field(s) en in gesprek met Lennons achterbuurjongen

Het gaf me best een bijzonder gevoel om vorig najaar het terrein van Strawberry Field in Liverpool te betreden. Net als vele Beatlesliefhebbers had ik er al eens voor de gesloten rode hekken gestaan, glurend naar het mysterieuze, overwoekerde park dat daar achter lag. Strawberry Field gaf zijn geheimen niet prijs, voor de zoekende toerist die de gesloten toegangspoort aan de lommerrijke Beaconsfield Road had weten te vinden. Inmiddels is het terrein opengesteld voor publiek en hoeven we niet meer, zoals de jonge John Lennon deed, over een muur te klauteren. 

Is het nu Field of Fields?

Tegenwoordig wordt het gebiedje als Strawberry Field (in enkelvoud) aangeduid, terwijl John Lennon het in zijn ode had over Strawberry Fields (in meervoud) Forever. Was dat Lennons fantasie, of had hij een punt? Historische vermeldingen laten zien dat het gebied aan Beaconsfield Road beide benamingen heeft gehad. Een kaart uit 1891 toont dat het terrein werd aangeduid als Fields. In een testamentaire verwijzing naar één van de voormalige eigenaren, de scheepsmagnaat George Hignett Warren (1819-1912), is er weer sprake van Strawberry Field.

By Ordnance Survey - Reproduced with the permission of the National Library of Scotland,
CC BY 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=56722292

The will of Mr George Hignett Warren, of Strawberry Field 

(The Yorkshire Post and Leeds Intelligencer 12 March 1912)

John Lennon had ook op Strawberry Field terecht kunnen komen

Of het nu Field of Fields was, het landgoed wisselde enkele malen van (rijke) eigenaar en kwam in 1934 in het bezit van de Britse Salvation Army, betrekkelijk kort voor het jaar waarin John Lennon geboren werd. De geschiedenis van het huis en landgoed is uitstekend gedocumenteerd door de fantastische blog There Are Places I Remember. Het tehuis opende haar deuren in 1936 en bood onderdak aan zo'n veertig meisjes. In sommige gevallen wees, vaker waren ze afkomstig uit gebroken gezinnen. In de jaren '50 kwamen daar ook jongens bij. Wat dat betreft had John Lennon, gezien het 'gebroken gezin' waar hij zelf ook uit kwam, heel goed zelf op Strawberry Field terecht kunnen komen.

Stiekem over de muur klimmen

Dat het anders liep, weten we natuurlijk. Omdat zijn moeder Julia niet in staat was voor hem te zorgen, kreeg John onderdak bij tante Mimi, pal om de hoek aan Menlove Avenue. Behalve dat John op het terrein speelde, bezocht hij met zijn tante ook graag de festiviteiten. Wanneer hij, vermoedelijk vanuit de achtertuin, de Salvation Army Band hoorde inzetten tijdens het jaarlijkse tuinfeest, spoorde hij Mimi aan om zich te haasten. John wilde niets van de gebeurtenissen missen. Hoewel de hekken van Strawberry Field altijd open stonden en de kinderen vrij in en uit konden lopen en elders in Liverpool naar school gingen, zag Mimi liever niet dat haar familie zich mengde met 'deze kinderen'. Johns neef Stanley Parkes vertelde dat John en hij ergens via de achterkant van Mendips (aan Menlove Avenue) het terrein opkwamen zodat ze toch stiekem met de kinderen konden spelen. 

Stanley Parkes (15) en John Lennon (8)

We vroegen Mark Lewisohn waar die muur was

Toen ik vorig jaar met Wibo, Michiel en Jan Cees van Fab4Cast Strawberry Field opnieuw bezocht, bleef Jan Cees zich maar afvragen op welke plek John Lennon de muur over klom om op het terrein te komen. Dat zag hij zichzelf namelijk ook wel even doen. Voorafgaand aan onze trip stelde ik Beatleshistoricus Mark Lewisohn de vraag waar John zich de toegang tot Strawberry Field verschafte. Die antwoordde: "The wall that Jan Cees is thinking of jumping is in Vale Road. However, it now leads only into a housing estate, which occupies much of the extensive grounds of the old SF home." Dat was duidelijk. Als Jan Cees over die muur klom, zouden we hem uit een privétuin moeten zien te krijgen. Het terrein van Strawberry Field was niet meer zo groot als vroeger. Een deel ervan is inmiddels in particulier bezit. Toch gaf Jan Cees niet op. 

Jan Cees in gesprek met David Upton,
de 'oud-achterbuurjongen' van John Lennon

We ontmoetten de oude achterbuurjongen van John Lennon

Al wandelend rond de buitenmuur van het huidige terrein, op de bewolkte ochtend van dinsdag 1 oktober 2019, stapte Jan Cees op een vriendelijk uitziende oudere man af. Duidelijk een 'local'. Iets langer grijs haar, een tasje over zijn schouder, vriendelijke blik, op weg naar de bus. Jan Cees legde uit wie hij was en dat hij zo gefascineerd was door de gedachte dat John Lennon hier ergens, bij Vale Road, over de muur naar Strawberry Field klom. De man knikte vriendelijk. Dat wist hij maar al te goed. Hoewel hij iets jonger was dan John Lennon, kon hij hem nog goed herinneren als zijn eigen achterbuurjongen. "Ik zag hem vaak in zijn achtertuin, waar hij dan in een hoge iep klom, van waaruit hij Strawberry Field kon zien. Maar we klommen inderdaad ook allemaal over die muur als kinderen," zo vertelde deze David Upton ons. Ook kregen we van hem de bevestiging dat het terrein oorspronkelijk groter was geweest, dat de muur nog verder door had gelopen en dat zich er tevens een boerderij met een stuk open grasland bevond. Daarachter lag het bos, "A nice woodland to play in," aldus David.

David bleek in het huis van Ivan Vaughan te wonen

Even waren we weer heel dicht bij de jonge John Lennon, door deze onverwachte ontmoeting. De verhalen liggen in Liverpool nog steeds op straat. Jan Cees had, als journalist met een neus voor goede verhalen, precies de goede man van straat geplukt om zijn vragen aan te stellen. We vonden het toch wel een kleine sensatie: een ooggetuige die ons haast achteloos vertelde dat we inderdaad warm waren. "Oh," vervolgde David, "ik woon zelf nu trouwens in het huis van Ivan Vaughan, de gemeenschappelijke vriend van John Lennon en Paul McCartney. Dat is ook een bijzondere plek, aan 84 Vale Road. Ze hebben heel wat uurtjes in mijn huidige woning doorgebracht." 

Een virtuele mellotron om de openingsklanken van Strawberry Field te spelen

Natuurlijk bezochten we ook het terrein en het gloednieuwe bezoekerscentrum, dat het Britse Leger des Heils daar op eigen grond heeft opgericht. Ze deden het in nauwe samenwerking met Johns halfzus Julia Baird. Het centrum biedt ruimte aan een opgezette multimediale presentatie over de historie van de plek én (een klein beetje) over de roots en muzikale invloeden van John Lennon. Met een virtuele mellotron kun je er de openingsklanken van Strawberry Fields leren spelen. Wanneer je je vinger langs de swarmandal laat glijden, hoor je het karakteristieke harpgeluid uit het nummer. Met videobeelden en een audiotour krijg je een indruk van de plek die Strawberry Field voor de wijk én voor de jonge John Lennon moet zijn geweest.

Een sympathieke plek

In het naastgelegen bezoekerscentrum steun je de accommodatie en het werk van het Legers des Heils door er een t-shirt, mok of een potje aardbeienjam te kopen. De memorabilia zijn smaakvol, niet schreeuwerig of erg commercieel vormgegeven. Dat ademt de hele plek trouwens: in het bezoekerscafé eet je soep, een taartje of een sandwich. Buurtbewoners kunnen elkaar te ontmoeten en er samen een kop koffie te drinken. Voor kinderen is er ruimte om met hun gitaar of keyboard in de hoek op te treden. In de keuken en de bediening werken jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ze krijgen er de rust en ruimte om zichzelf te ontwikkelen. In de pas aangelegde tuin kunnen bezoekers een contemplatieve wandeling te maken, langs bordjes met teksten als 'Love and peace are eternal', en 'There's nothing you can do that can't be done'. Ook staan de originele hekken van Strawberry Field er opgesteld. Ze belandden na diefstal als oud ijzer op de sloop en werden daar op het nippertje herkend en gered.

Michiel, Wibo en Jan Cees bij de originele hekken van Strawberry Field

Verleden, heden en toekomst

Op het nieuwe Strawberry Field komen verleden, heden en toekomst bij elkaar. De plek is gered van verder verval, het bezoekerscentrum vertelt ons over de bijzondere geschiedenis ervan en jongeren krijgen er een kans aan hun toekomst te werken. Terwijl ik even afdwaal in gedachten, kijk ik naar de meest afgelegen hoek van de tuin. Ik knijp mijn ogen tot spleetjes. Zie ik daar, door mijn oogharen een jongen over de muur klimmen? Wanneer ik met mijn ogen knipper, is hij weg. Ik zal het me wel verbeeld hebben.

Verder luisteren (podcasts)

> Ons bezoek aan het onlangs geopende terrein en bezoekerscentrum van Strawberry Field (zelf doorspoelen naar 39:06)

>  Ons korte gesprek met David Upton, de oud-achterbuurjongen van John Lennon (zelf doorspoelen naar 46:40)

> Hoe componeerde John Lennon Strawberry Fields Forever en hoe werd het nummer met destijds revolutionaire studio-techniek in elkaar gezet? Beluister dit fascinerende verhaal over het creatieve proces van John Lennon.

Hoe bepaalde George Martin de volgorde van Sgt. Pepper en welke nummers had hij liever weggelaten?

Op 23 februari mogen Jan Cees ter Brugge en ik nog een keertje het verhaal over de totstandkoming van Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band vertellen. In het Torpedotheater (voormalig Parooltheater) in hartje Amsterdam. Een enorme eer. En op die donderdagavond hebben we de tijd. Daarom kunnen we alle nummers bespreken en veel meer vertellen en laten horen dan destijds in de Deventer Schouwburg mogelijk was. Ik moet zeggen dat ik me er enorm op verheug.

George Martin tijdens de Sgt. Pepper-sessies

Het is belangrijk dat je de aandacht van de luisteraar vasthoudt
Bij de voorbereidingen stuitte ik op een interessant verhaal van Beatlesproducer George Martin. Over de keuze van de nummers voor Sgt. Pepper en de volgorde waarin ze uiteindelijk op Pepper terecht kwamen. Het lijkt me een puzzel voor een band en een producer om een goede opbouw te kiezen voor een album. Je zit met 10 a 12 losse nummers. Hoe positioneer je die? Waar open je mee? Vertellen de liedjes samen een verhaal of kun je op een andere manier een rode draad creëren? Belangrijk is vooral hoe je de aandacht van de luisteraar vasthoudt en hoe je daarmee de energie van een album op peil houdt.

De grootste fout van zijn leven
Misschien is het eerst goed om te vertellen dat bands en platenmaatschappijen in de jaren '60 hele andere keuzes maakten dan tegenwoordig. Een artiest of band die vandaag de dag een album uitbrengt, of dat nu nog op CD is of alleen nog een online release, plaatst daar altijd zijn (hit)single bij op. De hit is wellicht ook de aanleiding voor potentiële kopers om het album aan te schaffen. Bij The Beatles ging dat anders. In die tijd vond men het een vorm van afzetterij om de single die voorafgaand aan het album verscheen ook nog eens aan de elpee toe te voegen. De gedachte was dat mensen dan minder waar voor hun geld kregen. In het geval van Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band pakte dat bijzonder uit. George Martin noemde het ook wel de grootste fout van zijn leven.

Er dienden zich al twee liedjes voor Sgt. Pepper aan
Je zou eigenlijk kunnen zeggen dat de sessies voor Sgt. Pepper al begonnen in november 1966. George Martin herinnerde zich de avond in Studio 2 aan Abbey Road nog goed. Buiten was het koud en stormachtig. Binnen stond John Lennon vlak voor zijn neus, met gitaar. John liet hem een nummer horen dat hij kort daarvoor in Spanje had geschreven. Living is easy with eyes closed... zong Lennon. George Martin was direct verkocht, vertelde hij later. Het was het begin van vele interessante sessies waarbij Strawberry Fields Forever als een waar kunststuk in elkaar werd gecomponeerd, gearrangeerd en gemonteerd. Het dromerige verhaal waarin John Lennon zijn jeugdherinneringen uit Liverpool verwerkte, inspireerde Paul McCartney tot het schrijven van zijn eigen Liverpool-verhaal: Penny Lane. Veel meer down to earth, maar minstens zo mooi. Rond de jaarwisseling met 1967 lagen er dus twee prachtige nummers klaar die niet hadden misstaan op het nieuwe Beatlesalbum.

Promotiefoto voor Strawberry Fields Forever

Strawberry Fields Forever en Penny Lane kwamen niet op nummer 1
Begin 1967 werd het hoog tijd voor een nieuwe Beatlessingle. De opnamesessies voor Sgt. Pepper waren nog in volle gang en het album was nog lang niet gereed. Onder druk van manager Brian Epstein, die vond dat de band met iets heel goeds moest komen, leverde George Martin Strawberry Fields Forever en Penny Lane aan. Twee ijzersterke nummers die als een zogenaamde Dubbele A-kant zouden werden uitgebracht. De grap met zo'n dubbele A-kant was, dat de verkoopcijfers van de twee nummers apart werden geteld. Dit zorgde ervoor dat The Beatles er voor het eerst (!) niet in slaagden de eerste plaats van de Engelse hitparade te bereiken. De single bleef hangen op nummer twee, vlak achter Release Me van Engelbert Humperdinck. Qua verkoopcijfers hadden The Beatles eigenlijk de nummer 1-plek te pakken. Maar ja, wat doe je er aan...?

Sit back and let the evening go
Toen eind april de Pepper-sessies tot een eind kwamen, was het George Martin die met een voorstel mocht komen over de volgorde waarin de nummers op de elpee zouden komen. The Beatles wilden daarbij graag het laatste woord. De openingstrack van het album lag natuurlijk voor de hand. In het titelnummer Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band stelden The Beatles zich voor als hun alter ego's. Ze kropen in de huid van een fictieve band, heetten het publiek welkom (sit back and let the evening go) en namen de luisteraar als het ware mee op reis het album in. George Martin bepaalde op dit punt ook al dat de Reprise-versie van het liedje eigenlijk de afsluitende song op het album moest worden. Maar dat stelde hem direct al voor een dilemma. Want wat moest hij dan met A Day In The Life, dat zo'n imposant en uitgesponnen slotakkoord had, dat het onmogelijk ergens anders op het album geplaatst kon worden. Hij besloot de Reprise op de één na laatste plek te zetten en te eindigen met A Day In The Life.

De beroemde achterzijde van de elpeehoes van Sgt. Pepper, waarop alle songteksten afgedrukt stonden

Na de openingsnummers kon het echte puzzelwerk beginnen
So far, so good. Nu de andere nummers nog. George Martin, die al heel wat jaren meeliep in de platenindustrie, had altijd geleerd dat je de sterkste nummers op de A-zijde van de elpee moest plaatsen. Hij kwam er niet onderuit om With A Little Help From My Friends na het openingsnummer te plaatsen omdat de band in de laatste maten van dat liedje natuurlijk The one and only Billy Shears introduceerde. Deze Billy Shears kwam aan het woord op With A Little Help. Beide nummers liet hij in elkaar overlopen. Daarmee was iedereen geïntroduceerd en kon het echte puzzelwerk beginnen.

Kant A moest spectaculair eindigen
George Martin vond Lucy In The Sky With Diamonds één van de sterkste nummers die The Beatles voor het album hadden opgenomen. Hij besloot die titel op plek drie te plaatsen. Dat deed hij ook omdat het liedje qua sfeer enorm afweek van de twee openingsnummers. Hij bedacht dat deze enorme switch de luisteraar direct op het puntje van zijn stoel zou doen zitten. Na het dromerige Lucy koos hij ervoor om twee wat luchtigere opvulnummers toe te voegen. Dat werden Getting Better en Fixing A Hole. Om kant A te eindigen met echt sterk materiaal, koos hij vervolgens het serene She's Leaving Home en het zeer bijzondere Being For The Benefit Of Mr. Kite. Martin wilde er op Kant A spectaculair uit. Dat is zeker gelukt. De vreemde structuur en geluidscollage van Mr. Kite zouden de luisteraar meenemen tot voorbij de grenzen van wat als reguliere popmuziek beschouwd werd in die tijd.

Time for Tea tijdens de Pepper-sessies

George Martin had geen idee wat hij met Within You Without You moest
En toen was er natuurlijk nog het Indiase Within You Without You, de bijzondere bijdrage die George Harrison voor Sgt. Pepper had aangeleverd. Dit was een track die zo afweek van alle andere nummers, gebaseerd op een klassieke Indiase compositie van Ravi Shankar, dat het werkelijk de vraag was waar zo'n nummer het beste tot z'n recht zou komen. Het was voor George Martin duidelijk dat het liedje beslist niet aan het einde van één van de twee zijdes terecht mocht komen. Tegelijkertijd paste het ook eigenlijk nergens tussen. Dus besloot hij er kant B mee te openen. Gewoon omdat dat de enige plek was die leek te passen. De wat honende lachgeluiden, waarmee het zware nummer relativerend eindigt, brachten de producer op het idee om er het lichtvoetige When I'm 64 achteraan te plakken. Een fantastische vondst. Maar oef...wat een contrast tegelijkertijd!

Op elk album moest er ook plek zijn voor een compositie van George Harrison

Lovely Rita werd niet als één van de sterkste nummers beschouwd
Lovely Rita mag door velen als een heerlijk nummer worden beschouwd, George Martin was er om de één of andere reden niet zo gek op. Net als op Kant A plaatste hij de (in zijn ogen) 'zwakste' nummers in het midden van de serie. Zodoende kreeg Rita plek drie. Alles viel op zijn plek toen hij ontdekte de dierengeluiden aan het einde van Good Morning Good Morning heel mooi aansloten bij het gitaargeluid waarmee de Reprise begint. Zo was het hem precies duidelijk waar dit nummer moest komen. Met A Day In The Life als magistraal slotstuk, was de puzzel gelegd. Ik moet zeggen dat ik de redenatie achteraf precies kan volgen. Dat is nog wel iets anders dan beginnen met niets en de puzzel moeten leggen. Ik besef het goed!

Welke liedjes hadden moeten wijken?
Even terug naar Strawberry Fields Forever en Penny Lane, de nummers die volgens George Martin eigenlijk een plek op het album hadden moeten krijgen. Hij noemde het dus een enorme persoonlijke fout dat hij een andere keus maakte. Stel dat die twee kunststukjes inderdaad aan Sgt. Pepper waren toegevoegd, welke nummers hadden daarvoor dan moeten wijken? George Martin zei daarover dat Within You Without You daarvoor in aanmerking zou zijn gekomen. Maar ook weer niet. Hij wilde immers niet de traditie doorbreken dat George Harrison voor elk album ook een compositie mocht aanleveren. Als we die trackt dus buiten beschouwing laten, valt bij Martin de keuze op When I'm 64 en Lovely Rita. Die twee schilderijtjes hadden wat hem betreft moeten wijken voor Strawberry Fields Forever en Penny Lane. Had jij een andere keus gemaakt?

Mr. Kite: hoe John Lennon geïnspireerd werd door een antieke circusposter

Een tijdje geleden kreeg ik een heel mooi cadeau: een kopie van de antieke poster die van alles te maken heeft met één van de meest bijzondere nummers op het Beatlesalbum Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. Ik was er erg blij mee. Ooit had ik al bedacht dat ik die poster nog eens op de kop moest zien te tikken. Maar ja, een mens wil zoveel. Ik had nog geen actie ondernomen. Tot die poster dus vanzelf op mijn pad kwam. Net zo leuk! Ik kreeg er ook nog een zwarte lijst bij. Precies zo'n exemplaar waarmee John Lennon de poster in de hal van zijn monumentale huis in Weybridge ophing. Dat was eind januari 1967. Mijn exemplaar hangt inmiddels ook in de hal!

Een antiekwinkel in Sevenoaks

Wat is nu het verhaal achter die bijzondere poster? John was met de andere Beatles in januari '67 in Knole Park, dicht bij Sevenoaks, om filmopnames te maken voor de clip bij het nummer Strawberry Fields Forever. Tijdens de opnames liep Lennon een antiekwinkel binnen, op zoek naar aardige snuisterijen. Zijn oog viel op een Victoriaanse poster uit 1843 waarop een circus werd aangekondigd dat neer zou strijken in de buurt van Rochdale, een dorp ten noorden van Manchester. Een mooi object, waarop twee acrobatische mansfiguren te zien waren. Daarnaast bevatte het aanplakbiljet voornamelijk wervende teksten over de acts van het circus. Ene Mister Kite speelde klaarblijkelijk de hoofdrol. Samen met de John en Agnes Henderson. Net als een paard dat luisterde naar de exotische naam Zanthus. Lennon was verkocht, schafte de poster aan en hing hem thuis op.

Fragment van de poster

Een stoomorgel in Abbey Road ging te ver

De inspiratie kwam als vanzelf. Kijkend naar alle wervende teksten op de poster schreef John het nummer Being For The Benefit Of Mr. Kite. Paul McCartney weet zich te herinneren dat hij ook een bijdrage leverde aan de tekst. Hoe dan ook, John speelde de song in februari voor aan George Martin en legde hem uit dat hij een circus- en kermisachtige sfeer wilde creëren voor het nummer. Er werd samen gebrainstormd over geluiden van stoomorgels, draaiorgels en draaimolens. John vertelde George dat hij zo hield van de muziek van The Magic Roundabout, een televisieprogramma voor kinderen. George mijmerde over het orgeltje uit Sneeuwwitje. Het tweetal was op zoek naar nostalgische geluiden. Daarbij kwam ook het idee van een stoomorgel ter sprake. Het bleek niet mogelijk zo'n gigantisch orgel in de Abbey Road Studio te bestellen. Daarom ging George Martin in de EMI-archieven op zoek naar geluidsopnamen.

Mr. Henderson en Mr. Kite?

Zanthus werd Henry the Horse

Ondertussen werd er gewerkt aan een track waarop allerlei orgels bespeeld werden. Het harmonium dat in Abbey Road stond, werd aangetrapt. Ook voegden George, John en Mal Evans het Lowry-orgel, een Hammondorgel en een basharmonica toe. Voor alle glissando-achtige orgelgeluiden, vertraagde George Martin de band, om ze op lage snelheid netjes in te kunnen spelen, waarna ze op normale snelheid (en toonhoogte) weer afgespeeld werden. Deze glissando's hoor je na de zin And of course Henry The Horse dances the waltz! Maar wacht eens...heette dat paard van de poster geen Zanthus? Klopt! Maar om zijn geniale producer George Henry Martin te eren, doopte Lennon het paard om in Henry. 

Harrison en Lennon op een basharmonica

Prachtig palet

De geluidsopnamen die George Martin in de EMI-archieven vond, werden gekopieerd op een tape. En toen gebeurde er nog iets onconventioneels. Martin gaf studiotechnicus Geoff Emerick de opdracht de tape in korte stukken te knippen, deze losse stukken op de vloer te gooien en in weer in willekeurige volgorde te monteren. Daarmee ontstond er een willekeurig, maar prachtig palet aan circus- en kermisgeluiden. Precies zoals Lennon het voor ogen had. Samen met de orgeltrack waren dit de onderdelen die Mr. Kite de betoverende sfeer geven waar we tot op vandaag van kunnen genieten. Al is het alleen al om de enorme inventiviteit waarmee alles in elkaar gezet werd.

George Martin en The Fab 4 tijdens de sessies voor Sgt. Pepper

Plagieerde John Lennon zichzelf?

Onlangs deed iemand trouwens een grappige ontdekking. Namelijk dat John de melodie die hij in 1965 schreef voor It's Only Love waarschijnlijk onbewust had hergebruikt voor deze Mr. Kite. Luister maar eens naar de eerste zangregels in beide nummers (I get high when I see you go by en For the benefit of Mr. Kite there will be a show tonight on trampoline). Inderdaad, je kunt ze precies op elkaar leggen. Foutje, bedankt!

Peter Dean besloot de poster na te maken

Nog even over die geweldige poster waarmee het verhaal begon. Het enige exemplaar dat daarvan bekend was, was in het bezit van John Lennon. Beatles-liefhebbers die ook zo'n poster in hun hal wilden ophangen, hadden dus eigenlijk pech. Tot de Britse Beatlesfan Peter Dean besloot om de poster (op basis van een foto) ambachtelijk te laten reproduceren. Dat was makkelijker bedacht dan gedaan. Hij maakte er een fascinerend filmpje over, dat je beslist even moet zien: [filmpje]

Mede door dit soort initiatieven, kunnen we nu de poster van Mr. Kite aan onze eigen muur bewonderen. Ik vond het al heel wat dat 'ie bij mij thuis in de gang mocht hangen ;-)

[filmpje]

For the benefit of Mr. Kite

There will be a show tonight on trampoline

The Hendersons will all be there

Late of Pablo Fanques Fair-what a scene

Over men and horses hoops and garters

Lastly through a hogshead of real fire!

In this way Mr. K. will challenge the world!

The celebrated Mr. K.

Performs his feat on Saturday at Bishopsgate

The Hendersons will dance and sing

As Mr. Kite flys through the ring don't be late

Messrs. K and H. assure the public

Their production will be second to none

And of course Henry The Horse dances the waltz!

The band begins at ten to six

When Mr. K. performs his tricks without a sound

And Mr. H. will demonstrate

Ten summersets he'll undertake on solid ground

Having been some days in preparation

A splendid time is guaranteed for all

And tonight Mr. Kite is topping the bill.

In My Life: John Lennons worsteling om een nummer over zijn jeugd te schrijven

Er zijn momenten tijdens mijn bezoek aan Liverpool die ik nooit zal vergeten. Die trip, naar de bakermat van The Beatles, heeft me zo veel stof tot schrijven en mooie herinneringen opgeleverd, dat ik er regelmatig een blogje aan zal wijden. Het zijn natuulijk herinneringen die verbonden zijn met plekken en liedjes. Eén liedje, dat me al heel dierbaar was, heeft sinds Liverpool extra betekenis gekregen. Omdat ik het precies op de goede plek, op het juiste moment hoorde.

Achterstevoren, rug aan rug met de chauffeur

Ik neem je graag mee naar vrijdagmiddag 30 oktober 2015. Onze gids Jimmy rijdt ons met zijn taxi door Liverpool. Langs al die plekken die we natuurlijk moeten zien. Het is mijn verjaardag en ik zit op het puntje van het klapstoeltje in de taxi. Letterlijk en figuurlijk. Eigenlijk zit ik achterstevoren, rug aan rug met de chauffeur, maar ik heb me omgedraaid zodat ik hem beter kan volgen. In plat Liverpools en met een razend tempo vuurt hij zijn kennis op me af, terwijl hij de zwarte Engelse taxi behendig door de stad manoeuvreert. We hebben de binnenstad en het havengebied al achter ons gelaten en rijden in Woolton, de buitenwijk waar John Lennon opgroeide.We zijn al uitgestapt bij Mendips, het huis van tante Mimi, om rond te kijken bij het hek. Morgen mogen we daar naar binnen, met de National Trust. Zo ver is het nog niet en dat hoeft ook nog niet. Het is allemaal al heel wat.

Jimmy haalt ons op in de Albert Dock (eigen foto)

Het warme gitaargeluid klinkt door de taxi

Wanneer we een tijdje op de stoep hebben staan kijken en wat foto's hebben gemaakt, vraagt Jimmy of we weer in willen stappen. Hij heeft ons nog zoveel te laten zien. Er zijn nog genoeg verhalen te vertellen. 'Ik rijd jullie nu naar Forthlin Road, het huisje van de McCartneys, het is niet ver,' zegt hij, terwijl hij de motor weer start. We rijden Menlove Avenue weer op en dan houdt hij ineens op met praten, draait het volume van de autoradio op. Het intro van In My Life klinkt uit de speakers: het prachtige warme gitaargeluid, met de bekende interval. Ik hoor John Lennon en Paul McCartney tweestemmig zingen:

There are places I remember

All my life though some have changed

Some forever, not for better

Some have gone and some remained

Menlove Avenue, lees ik op het straatnaambord, wanneer de taxi optrekt bij de verkeerslichten en kort daarop linksaf slaat. De route die een jonge John Lennon op de fiets aflegde naar het huis van zijn vriend, om samen liedjes te gaan schrijven. En middenin dat stuk geschiedenis rijden wij. De warme najaarszon die door de ramen van de taxi schijnt, de lommerijke lanen, de klanken uit de speakers. Ik moet mijn emoties wegslikken.

John Lennon zette een streep door de tekst

In My Life werd ook in oktober opgenomen. Vijftig jaar eerder. Op 18 en 22 oktober 1965 werkten The Fab 4 in EMI Studio 2 in Londen aan het nummer dat een paar weken later op het album Rubber Soul zou verschijnen. Het is eigenlijk het eerste Beatlesnummer waarin de nostalgie en (zij het indirect) verwijzingen naar Liverpool te horen zijn. Amper twee jaar later zouden Strawberry Fields Forever en Penny Lane volgen. Plekken die onze taxi uiteraard ook aandoet. Maar In My Life was persoonlijker. En het bleek een lastig nummer om te schrijven. Zo lastig, dat Lennon heel erg ontevreden was over de oorspronkelijke tekst en helemaal opnieuw begon. In die eerste versie noemde hij de plekken Strawberry Field en Penny Lane trouwens al. Daarnaast voegde hij de Dockers Umbrella toe. Dat was de officieuze Liverpoolse benaming van een spoorviaduct bij het havengebied, dat bij regenachtig weer letterlijk fungeerde als beschutting voor de havenwerkers. Hoe mooi het allemaal ook gevonden was, Lennon zette net zo snel weer een streep door zijn tekst.

De Dockers Umbrella in Liverpool, afgebroken in 1957

Geïnspireerd door een journalist

Volgens John zou hij door journalist Kenneth Allsop op het spoor zijn gezet om liedjes over zijn eigen jeugd te gaan schrijven. In de oorspronkelijke tekst van In My Life beschrijft John de busrit die hij zo vaak maakte vanuit Woolton naar het centrum van Liverpool: 

There are places I'll remember

All my life, tho' some have changed

Some forever but not for better

Some have gone and some remain

Penny Lane is one I'm missing

Up Church Road to the clock tower

In the circle of the abbey

I have seen some happy hours

Past the tram sheds with no trams

On the 5 bus into town

Past the Dutch and St. Columbus

To the dockers umbrella that they pulled down

De woorden zijn duidelijk te lezen op onderstaande kladversie, die ik jaren geleden kon bekijken in een vitrine in The British Library in Londen.

In My Life: de kladversie

I cannot do this!

Over deze eerste versie vertelde John in 1980 in een interview: 'In My Life started as a bus journey from my house on [...] Menlove Avenue into town, mentioning every place I could remember. And it was ridiculous. This is even before Penny Lane was written and it had Penny Lane, Strawberry Fields, Tram Sheds - Tram Sheds are the depot just outside of Penny Lane - and it was the most sort of 'What I Did On My Holidays Bus Trip' song and it wasn't working at all. I cannot do this! I cannot do this!'

Een verwijzing naar Stuart Sutcliffe

Uiteindelijk kwam het goed met het nummer. John nam wat meer tijd en herschreef het grootste deel van de tekst. Van de busreis door Liverpool, maakte hij een meer symbolische reis in de tijd. Hij verwees indirect naar de mensen uit zijn jeugd die hem dierbaar waren. Some are dead and some are living zingt John. Beweerd wordt wel dat hij hier liefdevol doelt op zijn overleden jeugdvriend (en de eerste bassist van The Beatles) Stuart Sutliffe. Hoe dan ook, In My Life was uiteindelijk gereed om opgenomen te worden. 

Twee interessante podcasts

Over hoe dat opnameproces verliep, ook van de overige liedjes van het album, kun je beluisteren in twee mooie afleveringen van de Fab4Cast (download deel 1 & deel 2). Alsof je aanwezig bent in de studio en het album Rubber Soul van dag tot dag hoort groeien. Zo vertellen Jan Cees ter Brugge, Wibo Dijksma en Michiel Tjepkema hoe het intro van In My Life gebaseerd was op een Motown-nummer. Natuurlijk is er een speciale rol weggelegd voor producer en arrangeur George Martin. Hij componeerde de door Bach geïnspireerde pianosolo, die het nummer nog verder optilt. Daarbij speelde hij de wel erg snelle pianopartij aanvankelijk in een trager tempo in. Door de band weer te versnellen, kwam het virtuoze stukje op stoom. Hoe beide versies van de solo klinken, kun je horen in dit filmpje:

George Harrison verbouwde de tekst

In 1974 deed George Harrison iets heel opmerkelijks met de tekst waarop zijn oud-bandmaatje zo had zitten zwoegen. Tijdens zijn Amerikaanse tournee, zong George een aangepaste versie van In My Life. Dat was (bij mijn weten) nog niet eerder gebeurd: een ex-Beatle die een compositie van een andere (ex-)Beatle zong. Het zou datzelfde jaar nog een keer gebeuren, maar dat is weer een ander verhaal. De spirituele en op dat moment wat prekerige Harrison verbasterde de tekst tot In my life, I love God more. Wat John hier van vond, heb ik niet terug kunnen vinden. Deed hij er ooit een uitspraak over? Het is algemeen bekend dat de relatie tussen Lennon en Harrison in de jaren '70, laten we zeggen, wisselend bewolkt was.

De echte versie van In My Life blijft één van mijn favoriete Beatles-nummers. Ook van onze gids Jimmy, begreep ik. Sinds oktober vorig jaar zie ik daarbij levensechte beelden van Liverpool. There are places I remember... Vanuit een zwarte taxi die over Menlove Avenue rijdt.

There are places I remember

All my life, though some have changed

Some forever, not for better

Some have gone and some remain

All these places have their moments

With lovers and friends I still can recall

Some are dead and some are living

In my life, I've loved them all

But of all these friends and lovers

There is no one compares with you

And these memories lose their meaning

When I think of love as something new

Though I know I'll never lose affection

With people and things that went before

I know I'll often stop and think about them

In my life, I love you more