Welk Beatlesnummer ging schuil achter That's A Nice Hat?

De echte kenners weten het misschien, maar zelf had ik 'm niet zo op het netvlies. Toen John Lennon in het voorjaar van 1965 zijn nummer It's Only Love schreef, plakte hij er aanvankelijk een andere titel boven. That's A Nice Hat dus. Het voelt als een 'random' titel, gewoon om het beestje een naam te geven. En zo 'random' als 'Hat' voelt, zo ambivalent voelde John zich misschien ook wel over het zoveelste nummer dat hij in de hoogtijdagen van The Beatles uit zijn gitaar perste. Ik heb It's Only Love trouwens nooit een onaardige song gevonden, qua sound en sfeer. Dus het leek me aardig er eens in te duiken deze week.

De poëet en de verhalenverteller?
Want wat vond John Lennon eigenlijk zelf van It's Only Love? We weten dat hij vaak niet mild was over zijn eigen werk. En dat gold ook voor deze compositie. Tegen een journalist van Hitparade Magazine zei hij met enige schaamte: "That’s the one song I really hate of mine. Terrible lyric." Hij noemde het zelfs "a lousy song" met "abysmal lyrics". Een verschrikkelijke tekst dus, volgens de man zelf. Samen met Run For You Life vond Lennon It's Only Love één van zijn slechtste Beatlesnummers. McCartney legde in zijn autobiografie de lat trouwens wat minder hoog. Hij schreef een beetje mee aan het nummer en zei, vergoelijkend: "It's only a rock 'n' roll song, it's not literature." En daarin hebben we misschien ook wel het verschil te pakken tussen Lennon en McCartney als tekstschrijver. De één wilde toch meer de poëet zijn, de ander gewoon een verhaal vertellen.

Plagiaat
En...heel interessant...melodisch laat It's Only Love ook het verschil tussen Lennon en McCartney zien. Want waar Lennon zocht naar teksten met diepgang, waren zijn melodieën vaak vlakker. Dat geldt zeker voor It's Only Love, waarin hij een bepaalde chromatische omlaag lopende melodielijn gebruikt, die hij later bijna volledig zou plagiëren in For The Benefit Of Mr. Kite. Beluister beide openingszinnen van deze nummers maar eens. Of deze mashup (vooral het intro). Het was blijkbaar een melodie waar Lennon snel en natuurlijk op teruggreep. En waar McCartney in zijn teksten soms wat meer aan de oppervlakte bleef, waren zijn melodielijnen vaak juist uitdagender, met grotere intervallen en creatievere invalshoeken. Opnieuw prachtig om je te realiseren hoe complementair die twee waren.

Billy J. Kramer
In zijn interessante boek Revolution In The Head schrijft Ian MacDonald dat John zich qua sfeer, sound en feel wellicht ook had laten inspireren door de recente hit Trains And Boats And Planes, van Billy J. Kramer, die ook afkomstig was uit de stal van Brian Epstein. Een nummer dat overigens geschreven was door (de fantastische) Burt Bacharach en Hal David. Luister maar eens mee, zeker vanaf het tweede couplet. 

Een gitaar door een Lesley-speaker
Op de middag van 15 juni 1965 namen The Beatles It's Only Love op. Er werden zes pogingen gedaan, waarvan er vier compleet uitgespeeld werden. Daarbij werd ook geëxperimenteerd met het geluid van Johns stem. Misschien wel op zijn eigen aanwijzing. We weten namelijk dat John een hekel had aan zijn eigen vocale geluid. In ieder geval startte hier ook al de experimenteerdrift van de band. Dat is ook goed te horen aan het gitaargeluid van George Harrison, dat voortgebracht werd door het koppelen van zijn instrument aan het Lesley-speaker van een Hammond-orgel dat The Beatles in die tijd veel gebruikten (Ian MacDonald, Revolution In The Head). En juist dát intro-geluid, dat volgens mij ook een overdub met tremolo-effect kreeg maakt It's Only Love voor mij best te pruimen. Ik vind het wel mooi én origineel voor de oren, als ik het plaats in de tijd waarin het gemaakt is. Het maakt het nummer in ieder geval instant herkenbaar, bij het horen van het intro.

The Beatles op 15 juni 1965 in de studio,
met Rumi Hoshika en Joe Miyasaki, een delegatie uit Japan

Gary, Bryan en Peter
It's Only Love verscheen natuurlijk in augustus van dat jaar op het album Help! En hoe kritisch Lennon ook was, over deze amper twee minuten durende song...hij inspireerde toch andere artiesten om zijn nummer te coveren. Zo scoorde Gary U.S. Bonds er in 1981 zowaar een top 50-positie mee in de Britse album-charts. Of je de cover mooi vindt, met een scheurende saxofoon, moet je zelf maar even beoordelen. En ook Bryan Ferry en Chicago-zanger Peter Cetera besloten het nummer naar hun hand te zetten. Daarbij vind ik de versie van Ferry de meest avontuurlijke en eigenzinnige. Zo zie je maar, wat Lennon niet te pruimen vond, was voor anderen altijd nog prima te doen.

Tweelingliedjes uit het oeuvre van The Beatles

Wanneer je de eerste tonen van de nieuwe single van je favoriete artiest of band bij verrassing op de autoradio hoort, weet je vaak direct dat het "die nieuwe single" moet zijn. Ook al ken je het nummer nog niet. Het zit 'm vaak in de sound, waardoor het nummer direct vertrouwd klinkt. Het kan me soms ook irriteren, als ik de nieuwste hit van een willekeurig artiest hoor. Wie zijn eigen werk bijna plagieert, doet een wat gemakzuchtige gooi naar nieuw succes, denk ik wel eens. Luister maar eens naar de nieuwe single van Marco Borsato. De conclusie mag zijn dat er, na al die jaren, écht niet meer inzit dan dit.

Nieuwe wegen bewandelen

Hoe zat dat bij The Beatles? Al waaierden de Fab Four in hun bestaan allerlei kanten op qua muziekstijlen en ontbrak het hen niet aan experimenteerdrift, er zijn Beatles-liedjes die erg dicht bij elkaar liggen. Qua thema, idee, qua sound of qua arrangement. Alsof ze elkaars tweelingliedje zijn. Het is onvermijdelijk in een muziekcarrière en ook niet erg. Zolang je als artiest of band ook voldoende nieuwe wegen bewandelt om het voor jezelf en de luisteraar interessant te houden. Dat deden The Beatles gelukkig volop. Haast als geen andere band dat kon.

Lennon had er een handje van

Hoe werkt zoiets? Ik denk dat het geen rocket science is. The Beatles waren niet alleen trendsetters maar ook trendvolgers. Ze werden vaak geïnspireerd door wat er in een bepaalde periode in de hitparade stond of overwaaide uit Amerika. Ook inspireerden Lennon en McCartney elkaar: kwam de één met een bepaald nummer, dan borduurde de ander daar in een nieuwe compositie op voort. Schrijvers kunnen in een zekere fase van hun carrière ook sterk in een bepaalde hoek zitten, waardoor ze vrij consequent in een bepaalde stijl schrijven. Lennon had daar sterk een handje van, al dan niet ingegeven door luiheid. In ieder geval levert het nummers op, die onderling sterk verwant zijn. Het leek me een interessante uitdaging om op zoek te gaan naar tweeling-liedjes in het oeuvre van onze favoriete band.

Michelle - Girl

Paul McCartney liep al jaren met het muzikale chanson-achtige thema van dit nummer onder de arm. Met getokkel en imitatie-Frans bleek het een perfecte verleidingsact voor de meisjes die zich om de groep heen bewogen. Toen Michelle in een verder uitgewerkte versie, met een smaakvol en warm akoestisch arrangement uiteindelijk in november '65 werd opgenomen voor het album Rubber Soul, had John Lennon een razendsnel antwoord paraat. Dat was Girl. Ook akoestisch, met diezelfde sterke folk-feel (al horen we hier Griekse invloeden in de solo). Beide nummers pasten perfect op het sterk akoestisch georiënteerde Rubber Soul-album. Gekoesterd door velen.

Drive My Car - Day Tripper

Midden jaren '60 kwam de Stax- en Motown-sound steeds vaker in de hitparades. The Beatles waren gek op deze muziekstijl. Ze namen platen mee uit Amerika en raakten behoorlijk geïnspireerd door de swingende zwarte sound. Daarin speelde de steeds sterker hoorbare baspartijen een belangrijke rol. Niet alleen kwam het basgeluid prominenter naar voren in de eindmix van een liedje, de bas speelde vaker een melodieuze lijn of een drijvende groove waar het hele nummer op leunde. Vaak werd deze groove unisono meegespeeld door één of meer gitaren. Zo ontstond er een hele andere sfeer die we ook direct terughoren in Drive My Car en Day Tripper. Ook deze twee nummers werden opgenomen in dezelfde week, waarbij Drive My Car op Rubber Soul terecht kwam en Day Tripper als losse single verscheen. Vergelijk de groove en de feel van de nummers.

It's Only Love - Being For The Benefit of Mr. Kite

Hier hebben we toch wel een ouderwets gevalletje plagiaat te pakken. De chromatisch omlaag lopende melodie die John Lennon tijdens zijn wintersportvakantie in '65 bedacht, hergebruikte hij (vermoedelijk per ongeluk) op zijn circus-act rond Mr. Kite voor het Sgt. Pepper-album in 1967. Luister maar eens naar de eerste regels van It's Only Love: I get high when I see you go by - en die van Mr. Kite: For the benefit of Mr. Kite, there will be a show tonight... De melodie brengt deze twee compleet verschillende nummers, uit zeer verschillende Beatlesperiodes wonderwel bij elkaar:  [filmpje]

This Boy - Yes It Is

Twee liedjes in een haast jaren '50-achtige Doowop-stijl, beide in 6(12?)/8e maat, die erg in elkaars verlengde liggen. Ook hier met Lennon aan het roer. De samenzang op beide nummers is werkelijk fenomenaal. Lennon, McCartney en Harrison konden uitstekend driestemmig zingen. Over Yes It Is zei John Lennon in een interview dat het een bewuste poging was om iets in de stijl van This Boy te schrijven. Gelukt dus, waarbij Yes It Is qua harmonieën haast nog interessanter is dan zijn voorganger. Lennon dacht er anders over en noemde zijn poging This Boy te herschrijven mislukt.

I'm A Loser - You've Got To Hide Your Love Away

Twee liedjes die gerekend worden tot John Lennons zogenaamde Dylan-periode. Akoestisch, introspectief en met meer aandacht voor de tekst dan de standaard liefdesliedjes die voordien uit Lennons pen rolden. The Beatles ontmoetten Bob Dylan midden jaren '60 en waren voordien al zeer onder de indruk van diens muziek, die ze vaak op de draaitafel legden. Luister eens naar deze interessante podcast over de relatie tussen Bob Dylan en The Beatles. Mooi luistervoer in twee delen: [geluid]

Child Of Nature - Mother Nature's Son

Beiden waren ze geïnspireerd door een lezing van de Maharishi, tijdens hun verblijf in diens ashram. Beiden schreven ze een nummer over de natuur, zittend in de zinderende hitte, gitaar op schoot. John Lennon bedacht Child Of Nature, dat heel goed op het eerstvolgende album The Beatles (ofwel: The White Album) terecht had kunnen komen, maar pas jaren later opdook (met andere tekst) als Jealous Guy op het succesvolle Imagine-album. McCartney's poging haalde de witte dubbelaar wel. Een wonderschoon klein liedje, verrijkt met een blaasarrangement. We gaan het binnenkort live horen bij de theatertournee van The Analogues. [filmpje]

Ondertussen denk ik verder na over welke tweelingliedjes er in het Beatles-oeuvre ik over het hoofd zie. Een zeer voor de hand liggende heb ik hier namelijk buiten beschouwing gelaten.

Mr. Kite: hoe John Lennon geïnspireerd werd door een antieke circusposter

Een tijdje geleden kreeg ik een heel mooi cadeau: een kopie van de antieke poster die van alles te maken heeft met één van de meest bijzondere nummers op het Beatlesalbum Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. Ik was er erg blij mee. Ooit had ik al bedacht dat ik die poster nog eens op de kop moest zien te tikken. Maar ja, een mens wil zoveel. Ik had nog geen actie ondernomen. Tot die poster dus vanzelf op mijn pad kwam. Net zo leuk! Ik kreeg er ook nog een zwarte lijst bij. Precies zo'n exemplaar waarmee John Lennon de poster in de hal van zijn monumentale huis in Weybridge ophing. Dat was eind januari 1967. Mijn exemplaar hangt inmiddels ook in de hal!

Een antiekwinkel in Sevenoaks

Wat is nu het verhaal achter die bijzondere poster? John was met de andere Beatles in januari '67 in Knole Park, dicht bij Sevenoaks, om filmopnames te maken voor de clip bij het nummer Strawberry Fields Forever. Tijdens de opnames liep Lennon een antiekwinkel binnen, op zoek naar aardige snuisterijen. Zijn oog viel op een Victoriaanse poster uit 1843 waarop een circus werd aangekondigd dat neer zou strijken in de buurt van Rochdale, een dorp ten noorden van Manchester. Een mooi object, waarop twee acrobatische mansfiguren te zien waren. Daarnaast bevatte het aanplakbiljet voornamelijk wervende teksten over de acts van het circus. Ene Mister Kite speelde klaarblijkelijk de hoofdrol. Samen met de John en Agnes Henderson. Net als een paard dat luisterde naar de exotische naam Zanthus. Lennon was verkocht, schafte de poster aan en hing hem thuis op.

Fragment van de poster

Een stoomorgel in Abbey Road ging te ver

De inspiratie kwam als vanzelf. Kijkend naar alle wervende teksten op de poster schreef John het nummer Being For The Benefit Of Mr. Kite. Paul McCartney weet zich te herinneren dat hij ook een bijdrage leverde aan de tekst. Hoe dan ook, John speelde de song in februari voor aan George Martin en legde hem uit dat hij een circus- en kermisachtige sfeer wilde creëren voor het nummer. Er werd samen gebrainstormd over geluiden van stoomorgels, draaiorgels en draaimolens. John vertelde George dat hij zo hield van de muziek van The Magic Roundabout, een televisieprogramma voor kinderen. George mijmerde over het orgeltje uit Sneeuwwitje. Het tweetal was op zoek naar nostalgische geluiden. Daarbij kwam ook het idee van een stoomorgel ter sprake. Het bleek niet mogelijk zo'n gigantisch orgel in de Abbey Road Studio te bestellen. Daarom ging George Martin in de EMI-archieven op zoek naar geluidsopnamen.

Mr. Henderson en Mr. Kite?

Zanthus werd Henry the Horse

Ondertussen werd er gewerkt aan een track waarop allerlei orgels bespeeld werden. Het harmonium dat in Abbey Road stond, werd aangetrapt. Ook voegden George, John en Mal Evans het Lowry-orgel, een Hammondorgel en een basharmonica toe. Voor alle glissando-achtige orgelgeluiden, vertraagde George Martin de band, om ze op lage snelheid netjes in te kunnen spelen, waarna ze op normale snelheid (en toonhoogte) weer afgespeeld werden. Deze glissando's hoor je na de zin And of course Henry The Horse dances the waltz! Maar wacht eens...heette dat paard van de poster geen Zanthus? Klopt! Maar om zijn geniale producer George Henry Martin te eren, doopte Lennon het paard om in Henry. 

Harrison en Lennon op een basharmonica

Prachtig palet

De geluidsopnamen die George Martin in de EMI-archieven vond, werden gekopieerd op een tape. En toen gebeurde er nog iets onconventioneels. Martin gaf studiotechnicus Geoff Emerick de opdracht de tape in korte stukken te knippen, deze losse stukken op de vloer te gooien en in weer in willekeurige volgorde te monteren. Daarmee ontstond er een willekeurig, maar prachtig palet aan circus- en kermisgeluiden. Precies zoals Lennon het voor ogen had. Samen met de orgeltrack waren dit de onderdelen die Mr. Kite de betoverende sfeer geven waar we tot op vandaag van kunnen genieten. Al is het alleen al om de enorme inventiviteit waarmee alles in elkaar gezet werd.

George Martin en The Fab 4 tijdens de sessies voor Sgt. Pepper

Plagieerde John Lennon zichzelf?

Onlangs deed iemand trouwens een grappige ontdekking. Namelijk dat John de melodie die hij in 1965 schreef voor It's Only Love waarschijnlijk onbewust had hergebruikt voor deze Mr. Kite. Luister maar eens naar de eerste zangregels in beide nummers (I get high when I see you go by en For the benefit of Mr. Kite there will be a show tonight on trampoline). Inderdaad, je kunt ze precies op elkaar leggen. Foutje, bedankt!

Peter Dean besloot de poster na te maken

Nog even over die geweldige poster waarmee het verhaal begon. Het enige exemplaar dat daarvan bekend was, was in het bezit van John Lennon. Beatles-liefhebbers die ook zo'n poster in hun hal wilden ophangen, hadden dus eigenlijk pech. Tot de Britse Beatlesfan Peter Dean besloot om de poster (op basis van een foto) ambachtelijk te laten reproduceren. Dat was makkelijker bedacht dan gedaan. Hij maakte er een fascinerend filmpje over, dat je beslist even moet zien: [filmpje]

Mede door dit soort initiatieven, kunnen we nu de poster van Mr. Kite aan onze eigen muur bewonderen. Ik vond het al heel wat dat 'ie bij mij thuis in de gang mocht hangen ;-)

[filmpje]

For the benefit of Mr. Kite

There will be a show tonight on trampoline

The Hendersons will all be there

Late of Pablo Fanques Fair-what a scene

Over men and horses hoops and garters

Lastly through a hogshead of real fire!

In this way Mr. K. will challenge the world!

The celebrated Mr. K.

Performs his feat on Saturday at Bishopsgate

The Hendersons will dance and sing

As Mr. Kite flys through the ring don't be late

Messrs. K and H. assure the public

Their production will be second to none

And of course Henry The Horse dances the waltz!

The band begins at ten to six

When Mr. K. performs his tricks without a sound

And Mr. H. will demonstrate

Ten summersets he'll undertake on solid ground

Having been some days in preparation

A splendid time is guaranteed for all

And tonight Mr. Kite is topping the bill.