De sensationele onbekende foto van John, Paul en George uit 1959

Het is lastig uit te leggen wat ik voelde toen ik zo'n twee weken geleden ineens een volstrekt onbekende foto van John Lennon, Paul McCartney en George Harrison voorbij zag komen op social media. Ik knipperde met mijn ogen, hield de adem even in. Was de foto écht, of gewoon een sterk staaltje digitaal monteerwerk? Tegenwoordig is de scheidslijn tussen feiten en "fake" een hele dunne, dat weten we allemaal. Het kiekje bleek wel degelijk origineel te zijn. Er ging een golf van sensatie door het Beatlesminnende deel van de wereld.

We hebben er een schat bij!

Als Beatlesliefhebbers hopen we altijd op het opduiken van dit soort schatten, zeker uit het pre-Beatlestijdperk: een periode waarvan relatief weinig beeld- en geluidsmateriaal bestaat. Ik schreef er al eens een blog over. Nu hebben we er een schat bij. En wat voor eentje! Op de foto zien we drie tieners in een kring staan zingen en spelen, hoogstwaarschijnlijk repeterend voor een optreden. Ze zijn in de ban van hun gemeenschappelijke liefde: de Rock 'n' Roll. 

Eerste snelle duiding

Al snel wilde iedereen er natuurlijk het fijne van weten. Wáár was deze foto gemaakt en wanneer schoot de (nog) onbekende fotograaf dit historische plaatje? Zeer snel meldde Beatleshistoricus Mark Lewisohn zich op Twitter, voor de eerste snelle duiding bij de foto. Hoewel het er inmiddels op lijkt dat John Lennon nog geen 19 jaar oud was, wist Lewisohn het treffend te verwoorden:

Lewisohn verwees ook naar het speurwerk dat Mark Ashworth al verricht had. In zijn blog schreef hij hoe de foto hem een dag eerder in zijn bezit was gekomen, zonder dat hij hem al mocht publiceren. Dat gaf Ashworth de gelegenheid al de nodige research te doen voor deze blog.


Wat weten we inmiddels over deze foto?
Wibo Dijksma vatte dat verhaal zo gedegen en treffend samen op de Facebook-pagina van Fab4Cast, dat ik het hier beter kan delen dan herschrijven:

"De exacte datum is vrijwel onmogelijk te achterhalen, maar Mark zegt dat het waarschijnlijk september 1959 is geweest. Waarom? Nou, je ziet John Lennon een Hofner Club 40 gitaar bespelen. In het boek Beatles Gear staat de aankoopbon van deze gitaar, gedateerd: 28 augustus 1959. Dus de foto moet na die datum zijn genomen. Da's logisch, zou Cruijff hebben gezegd.

George en John zouden volgens de boeken vrijwel tegelijkertijd een Hofner Club 40 hebben aangeschaft. Maar George bespeelt hier een andere gitaar, waarschijnlijk zijn Hofner President. Dat was de gitaar die hij zou inruilen voor een Club 40. Die ruil heeft ten tijde van deze foto nog niet plaatsgevonden. Maar als John en George ze vrijwel tegelijkertijd hebben aangeschaft, kan deze foto niet ver van 28 augustus 1959 zijn genomen. En dus is september het meest waarschijnlijk.

Dan de locatie. De foto is niet genomen bij John, Paul of George thuis. Want zegt Mark Ashworth: hun huizen hadden niet van die dikke muren. Het is ook geen kroeg, want daar hing over het algemeen meer aan de muur dan alleen die 2 porceleinen figuren die we op de foto zien. Nee, zegt Mark: dit is een kamer in een groot huis.

Okee, so far so good. Kijk je voor september en oktober 1959 in de naslagwerken, dan speelden The Quarrymen uitsluitend in de Casbah Club, die zich in de kelder van de familie Best bevond. De foto is niet in de kelder genomen (want we weten hoe die er uit ziet), maar het huis van de familie Best was wél groot. Misschien dat de foto in één van de woonvertrekken boven is genomen?

En dus werd de foto gestuurd naar Roag Best (halfbroer van Pete en zoon van Neil Aspinall). Dit gebeurde dus allemaal vorige week, hè? Toen Roag de foto zag, kwamen er van opwinding woorden uit zijn mond die niet al te netjes zijn. 🙂 En hij herkende de locatie: dit was inderdaad zijn ouderlijk huis aan 8 Haymans Green in Liverpool. "Ik heb die porceleinen figuren nog ergens in een doos liggen!" zei hij. En toen broer Pete de foto onder ogen kreeg, voegde hij eraan toe: "De golfclubs van opa staan tegen de muur, tussen John en George".

Conclusie: deze juweel van een foto (die diezelfde vrijdag al ingekleurd op verschillende sites verscheen) stamt hoogstwaarschijnlijk uit september 1959 en is genomen in het huis van Pete Best (die toen trouwens nog niet de drummer was)." 

Van de feiten naar de context

In gedachten reis ik terug naar Liverpool. Begin oktober 2019 stond ik met Wibo Dijksma en Michiel Tjepkema in de tuin van de villa van de familie Best aan 8 Haymans Green. We hadden een rondleiding in de kelders van het huis achter de rug, de plek waar de Casbah Club gevestigd was. Terwijl de najaarszon wat waterig begon te schijnen, gleden onze blikken omhoog, langs de gevel van het enorme pand. Op dat moment konden we nog niet vermoeden dat deze prachtige foto, achter één van die ramen gemaakt, op zou duiken. Wanneer ik die herinnering en deze nieuwe oude foto combineer, kan ik weer een nieuw puzzelstukje in de fascinerende geschiedenis van The Beatles invullen. Hoe ging het met John, Paul en George in die tijd? Het beeld wordt sepia, we gaan terug naar september 1959.

Bloed, zweet en tranen

Het was een lange, bloedhete zomer geweest. En al ging ook Noord-Engeland gebukt onder verzengend hete dagen, de drie tieners John, Paul en George zaten beslist niet stil. Met enorme tegenzin stond John Lennon, 18 jaar oud, dagelijks om vijf uur 's ochtends op. Met het openbaar vervoer reisde hij van Liverpool een kleine 40 kilometer noordwaards naar Scarisbrick. Om acht uur moest hij present zijn op de bouwplaats. Samen met zijn vriend Tony Carricker, wiens vader bouwopzichter was, bracht John zijn dagen spittend, gravend, sjouwend en harkend door. Met zijn vakantiebaantje droeg hij bij aan de bouw van een waterpompstation. De jonge Lennon deed het puur voor het geld, vertelde Carricker later aan Mark Lewisohn. Het werk op de bouw betaalde goed: met 5 pond per week zag John zijn eerste elektrische gitaar steeds dichterbij komen. 

Tony Carricker en John Lennon

John maakte de ketel kapot

Lennon werd overigens ontslagen toen hij het presteerde de theeketel droog te laten koken. Daarmee ontnam hij de werkploeg een verse stomende kop thee, één van de weinige hoogtepunten tijdens het zware werk. John hoefde niet meer terug te komen. Op vrijdag 28 augustus 1959 stond John met zijn tante Mimi in Hessy's Music Shop in Liverpool om zijn gitaar met een eerste aanbetaling te kopen. Hoewel Mimi altijd vertelde dat zij die eerste 17 pond betaalde, vindt Mark Lewisohn het aannemelijk dat John met zijn zakken vol vakantieloon, zelf (later?) een aanzienlijk deel van zijn Hofner Club 40 bekostigde. Het is in ieder geval het instrument dat we John op de nieuwe foto zien bespelen, waarschijnlijk nog met zijn handen vol butsen en blaren van een zomer hard werken.

Paul spendeerde zijn geld aan platen

Paul McCartney (17) zat ook niet stil die zomer. Zijn vakantiebaantje bij Lewis's Department Store in Liverpool leverde hem ook handgeld op. Die contanten werden echter op een andere manier besteed. De jonge Paul spendeerde zijn geld aan het kopen van platen. Volgens Lewisohn waren dat in ieder geval Back in The USA/Memphis Tennessee van Chuck Berry, What'd I Say (een lange track die over beide zijden van de single was verdeeld) van Ray Charles, Right Behind You Baby en Brand New Cadillac van Vince Taylor. Op die eerstgenoemde plaat van Taylor was het gitaarspel van ene Tony Sheridan te horen. Die platen kunnen ons een aanwijzing geven van de muziek die de drie jongens op die nieuwe foto speelden.

George Harrison werd benaderd door Mona Best

Diezelfde zomer pakte George Harrison (16) het wat handiger aan om geld bij te verdienen. Hij verhuurde zich als invalgitarist bij het plaatselijke Les Stewart Quartet. In die hoedanigheid werd hij met zijn bandmaatjes op een zondagavond in de Lowlands-club aan Haymans Green aangesproken door een dame met de naam Mona Best, die van plan was verderop in de straat een club in de kelder van haar huis te openen. Die club werd de Casbah. Het huis werd de plek waar de nieuw ontdekte foto in één van de woonvertrekken zou worden gemaakt.

De Cashbah Club
zoals wij hem in oktober 2019 aantroffen

Na de vakantie werd er geklust in de nieuwe club van Mona Best

Zover was het nog niet. Eerst zouden Paul en George er die zomer ook nog even samen op uittrekken, net als ze het jaar daarvoor hadden gedaan. De twee vrienden vertrokken op 15 augustus op een lift-/kampeervakantie door Engeland, waarop ze de nodige avonturen beleefden. In deze blog schreef ik daar al eens over. Dat najaar stampte Mona Best inderdaad haar Casbah Club in no time uit de grond. De drie Beatles in spé hielpen eigenhandig mee de club te schilderen. Het zou hun toekomstige honk worden, een plek waar ze eens per week van een vast optreden verzekerd waren. 

En zo kwamen alle verhalen in één foto samen

De nieuwe foto past precies in dat plaatje. Inmiddels waren de jongens kind aan huis bij Mona. In één van de bovenkamers van de 'Casbah Villa' staan ze, hoogstwaarschijnlijk op een dag in september 1959, met het vet in hun kuiven, hard te oefenen voor één van die optredens. John met zijn gloednieuwe gitaar in zijn gebutste handen, George met de nodige souplesse na een zomer lang muzikaal invalwerk, en Paul met zijn hoofd vol nieuwe nummers, van de platen die hij de afgelopen weken van zijn vakantiegeld kocht. Ineens brengt één foto al die belevenissen bijeen.

(een ingekleurde versie)

Over Lennon en McCartney die naar Parijs gingen en thuiskwamen met het Beatles-kapsel

Een paar weken geleden schreef ik over het familiebezoek van George Harrison en zijn broer Peter aan hun zus Louise in de Verenigde Staten. Kort voordat The Beatles Amerika veroverden, kon George in het najaar van 1963 geheel anoniem op reis. Ik vond dat één van de leukste blogs tot nu toe om te schrijven. Waarom? Dat weet ik eigenlijk niet. Misschien omdat het zo'n fijn, klein, relatief onbekend stukje Beatles-geschiedenis is. Deze week schoot me te binnen dat John Lennon en Paul McCartney ook eens zo'n tripje gemaakt hebben. Twee vrienden die zich met het verjaardagsgeld van John zo rijk rekenden dat ze grootse plannen maakten. Ook dat was nog in een periode waarin er van roem nog geen sprake was. Ze gingen op pad, maar het liep allemaal anders dan gepland...

John bij de boot naar Duinkerken

Liftend naar Spanje

We schrijven september 1961. The Beatles, nog met Pete Best als drummer, waren in Liverpool al een redelijk bekende band, maar het liep allemaal nog niet heel erg voorspoedig. Van een doorbraak was nog geen sprake. Zo was Brian Epstein als manager nog niet in beeld. Mona Best, Pete's moeder, ontfermde zich in deze periode over de jongens en probeerde hen overal te promoten. Hoewel er de nodige optredens geboekt waren, besloten John Lennon en Paul McCartney eind september van dat jaar vrij impulsief om er een maand tussenuit te gaan. John zou op 9 oktober 21 worden en zijn tante Elizabeth uit Edinburgh had hem 100 Pond beloofd om deze bijzondere verjaardag te markeren. 100 Pond. Cash. Een heel bedrag in 1961 en zeker voor de 19-jarige Paul en dus bijna 21-jarige John. De vrienden voelden zich rijk en smeedden een wild plan om al liftend naar Spanje te gaan en een maand weg te blijven. Je voelt de voorpret.

Een jonge Lennon en McCartney in Parijs, oktober 1961

George Harrison was woest

Maar hoe leuk en spannend dat verhaal ook leek, niet iedereen was er blij mee. Er moesten namelijk heel wat geplande optredens afgezegd worden. George Harrison was woest, want het betekende dat hij en Pete Best geen inkomsten zouden hebben. Maar ook toen al, deed zijn mening er binnen de groep nauwelijks toe. Natuurlijk gingen John en Paul op reis. Ze kregen de boodschap mee dat het eerstvolgende optreden in Liverpool op 15 oktober zou zijn en dat ze dan beslist terugverwacht werden. Uit de overlevering weten we dat John en Paul op zaterdag 30 september 1961 gezien zijn in Lime Street, op weg naar het treinstation van Liverpool. Spijkerbroek, leren jack en, voor de gelegenheid, allebei een bolhoed op. Het plan om te liften was alweer veranderd. Ze hadden immers geld voor de trein. De eerste halte zou Parijs zijn. Daar zouden ze een tussenstop maken, op weg naar het zuiden.

John met zijn bolhoed in de hotelkamer in Montmartre

Op zoek naar een oude vriend

Via Londen ging het per trein naar Dover. De laatste boot bracht hen naar Duinkerken en de eerste trein naar Parijs. De volgende ochtend liepen Lennon en McCartney het Garde du Nord uit, de Franse hoofdstad in. Hun avontuur was nu pas echt begonnen. Een jaar eerder hadden John en Paul in Hamburg, waar ze met The Beatles een tijd in clubs speelden, drie belangrijke vriendschappen gesloten. Met Klaus Voormann, Astrid Kircherr en Jürgen Vollmer. Deze vrienden, afkomstig uit de Hamburgse kunstacademie-scène, zouden (elk op hun eigen manier) een heel belangrijke rol blijven spelen in de levens van de vier Beatles. Daarover misschien later nog eens meer. Jürgen Vollmer timmerde aan de weg als fotograaf en was inmiddels verhuisd naar de Lichtstad. John en Paul wisten in welk eenvoudig logement Jürgen verbleef en bleven in de buurt rondhangen tot ze hem later die dag ontmoetten.

Paul, met op de achtergrond Jürgen Vollmer, in Parijs

Artistieke sfeer

De twee vonden onderdak in een goedkoop hotel in Montmartre. De volgende dag wandelden ze rond in de stad, die hen bijzonder beviel. De mooie blonde Brigitte Bardot-achtige meisjes, de artistieke, wat exotische sfeer. Het was een compleet andere wereld dan de havensteden Liverpool en Hamburg, die ze gewend waren. De jongens paradeerden door de stad, bezochten de Eiffeltoren, zagen het Louvre en dronken een wijntje in het beroemde Les Deus Magots, het café dat Hemingway en Sartre frequenteerden. Het plan om naar Spanje te reizen verdween langzaam naar de achtergrond. Na een week wisten John en Paul het zeker: dit was hun favoriete stad!

John bij de Eiffeltoren

Niet Frans, dus niet interessant

Natuurlijk waren Lennon en McCartney ook wel benieuwd hoe de Parijse muziekscène er uitzag. Ze bezochten diverse cafés waar bandjes optraden en boden zichzelf, via Jürgen, aan als muziekduo The Nerk Twins, in de hoop een optreden te krijgen. De Fransen waren niet geïnteresseerd, ook niet in Vollmers aanbeveling dat de muzikanten in de bekendste band van Liverpool speelden. Het was niet Frans, dus niet interessant.

En ineens kregen Lennon en McCartney een 'Beatles-kapsel'

Op zaterdag 9 oktober brak Johns 21ste verjaardag aan. Veel is er niet bekend over die dag, wel dat Paul hem trakteerde op een hamburger en een glas cola. Een paar dagen later, zo rond 12 oktober, gebeurde er iets interessanters. Daarover vertelde Jürgen Vollmer jaren later in een interview. Hij kon zich het bezoek van zijn Engelse vrienden nog goed herinneren. De Liverpoolse rockers, die nog met vetkuiven en leren jasjes rondliepen, keken met bewondering naar de manier waarop de Franse mannen zich kleedden. Jürgen bewonderden ze om zijn kapsel. Vollmer had zijn haardracht op zijn beurt weer afgekeken van de coupe van studievriendin Astrid Kircherr. De Franse film Le Testament d'Orphée (Jean Cocteau, 1959) had Astrid op het idee gebracht een kapsel te introduceren waarbij het haar juist naar voren gekamd werd. Het liefst veranderden John en Paul hun eigen vetkuiven in de artistieke haardracht van Vollmer. Want ook hij droeg zijn haren juist naar voren gekamd, met een lichte scheiding. Het duurde niet lang of Vollmer veranderde de Teddy Boy-kapsels van Lennon en McCartney in de Franse stijl. Daarmee werd, eigenlijk onbedoeld, de zo karakteristieke Beatles-haardracht geboren, maar dat zou pas later blijken. John en Paul zagen ook dat de Franse mannen in broeken met wijde pijpen liepen en kochten elk een soortgelijk model. 

Paul met bolhoed, leest zittend op het bidet, de Franse krant

Dapper vasthouden aan de nieuwe haardracht

De tijd begon te dringen en de vrienden keerden terug naar Liverpool voor de geplande optredens die in de agenda stonden. John en Paul waren met hun nieuwe kapsel een verschijning in hun geboorteplaats. In Liverpool trok men, bij het zien van de twee jongens, een wenkbrauw omhoog. Met de gebruikelijke plaatselijke directheid werden John en Paul met beide benen op de grond gezet: Eh, your hair's gone funny, kregen ze te horen. De twee deden nog een poging hun haren weer naar achteren te kammen, maar dat lukte niet meer. Dus was al snel het zelfverzekerde antwoord No, this is the new style. De broeken met de wijde pijpen droegen ze trouwens nooit in Liverpool. Dat durfden zelfs Lennon en McCartney niet aan.