Hoe The Beatles in oktober 1963 Zweden veroverden

Deze maand ben ik een paar dagen in Stockholm. Voor de tweede keer trouwens, prachtige stad. Het deed me denken aan de korte tour die The Beatles in Zweden deden, in oktober 1963. Nog geen wereldwijde supersterren, maar wel een band die keihard aan de weg timmerde om die top te bereiken. Ruim een week waren The Beatles in Zweden, voor concerten in Stockholm, Gotenburg, Borås en Eskilstuna. Wat gebeurde er die dagen?

'Humorous Pop Music'
Pal na de laatste opnamen voor hun nieuwe album With The Beatles, landden The Beatles op woensdag 23 oktober 1963 op Arlanda Airport in Stockholm. Op het vliegveld, zo'n veertig kilometer ten noorden van de Zweedse hoofdstad, werden de bandleden opgewacht door een stuk of tien enthousiaste fans. Op deze leuke beelden is te zien dat er zeker aandacht was voor de komst van The Beatles, maar dat er dus nog geen sprake was van grote mensenmassa's. Het is precies de reden waarom ik 1963 het leukste jaar uit de Beatlesgeschiedenis vind: de band is nog 'aanraakbaar' en er is nog zoveel onschuld en verwachting. Enorme successen waren er ook nog niet geboekt in Zweden. De single She Loves You was er uitgekomen op 21 augustus 1963 en zou, na een langzame klim, op 24 oktober de tiende plek bereiken in de Zweedse hitlijst. Het Please Please Me-album, dat al uit was sinds juli 1963, was in Zweden 1800 keer over de toonbank gegaan, toen The Beatles arriveerden. Het hield allemaal nog niet over. Ook de Zweedse pers was nog wat gereserveerd over deze nieuwe Britse band. Zo schreef de krant Expressen dat 'a new cult was about to hit Sweden' en dat de band 'humorous pop music' speelde, 'with three guitars and a drum.' Ouders werden gewaarschuwd: als de zoon des huizes zijn haar liet groeien, dan waren dát de eerste tekenen van de invloed van The Beatles. De Eskilstuna Kuriren was uitbundiger: 'What more van pop crazy teenagers wish?'

Aankomst op Arlanda Airport

300 kilometer door de sneeuw - en terug
In Stockholm logeerden The Beatles in Hotel Continental, in hartje Stockholm. Daar was aanzienlijk meer aandacht voor de band, dan tijdens hun aankomst op het vliegveld. Fans bivakkeerden voor het hotel en het lukte The Beatles amper om een beetje aan sightseeing te doen. In de Karlaplan Studios speelden The Beatles voor een publiek van 250 fans. Het optreden, met geleende versterkers, vond plaats voor de Zweedse radio. Een historisch moment: voor het eerst nam men er een popgroep op. De beelden laten zien dat The Beatles live in topconditie zijn. De eerste twee echte concerten vonden een dag later plaats, op 25 oktober, in de Sunsta Lärovek School in Karlstad. Daarvoor moest de band 300 kilometer over besneeuwde wegen reizen. Tsja, Zweden in het najaar. Ik weet niet of Brian Epstein dat had ingecalculeerd toen hij de tour vastlegde. Een dag later reed het hele konvooi terug naar Stockholm, voor twee optredens in de Kungliga Tennishallen (de Koninklijke Tennishal). Na het tweede concert bezochten John en Ringo een feestje van de Amerikaanse zanger Joey Dee in het Foresta Hotel. Paul en George gingen terug naar het Continental Hotel.

Een relatief onbekende foto van John Lennon 
in de Kungliga Tennishallen, Stockholm

Flink doorpakken
Op zondag 27 oktober verplaatsten The Beatles zich 500 kilometer westwaarts. Met z'n allen in één auto, de apparatuur in een apart busje. Op naar Gotenburg, waar ze direct aan de bak moesten met maarliefst drie optredens op één dag, om 15.00 uur, 17.00 uur en 19.00 uur in het zogeheten Cirkus. Doe trouwens geen moeite het gebouw nog te vinden. Het werd in 1969 afgebroken. Tegenwoordig staan er huizen. Hoe dan ook, 27 oktober was een volle dag voor The Beatles. Nu waren hun live-sets (na de Hamburg-periode) nooit lang, maar toch laat dit schema zien dat er op sommige dagen flink doorgepakt moest worden. Het Park Avenue Hotel was de plek waar de benen 's avonds konden worden gestrekt. Een dag later reed de band 60 kilometer naar het oosten, naar Borås, voor slechts één concert in de Borås Hallen. Hoewel het niet de grootste stad is waar ze speelden, betrof het hier wel hun drukstbezochte concert, met 2500 toeschouwers. Eerder die dag maakten The Beatles hun opwachting in de plaatselijke platenzaak, Waidele genaamd. Doel was om zoveel mogelijk van hun singles en elpees te signeren, maar ook hier was de belangstelling zo groot dat veel wachtende fans uiteindelijk geen handtekening wisten te bemachtigen.

In de plaatselijke sporthal

Terwijl George Martin en technicus Norman Smith zich in de EMI-studio's aan Abbey Road bogen over de mix van het album With The Beatles, trok de tourkaravaan in Zweden verder. Op 29 oktober waren The Beatles in het plaatsje Eskilstuna, een kleine honderd kilometer ten westen van Stockholm. In de plaatselijke sporthal, die plek bood voor 2000 fans, verzorgden ze opnieuw één optreden, waarvan de geschreven setlist bewaard bleef:

 

Na een kleine week was de Zweedse pers nu ook wel wakker geworden. De volgende dag kopten de kranten: "The Beatles made a K.O (knock out) on the audience", "Young and wild ecstasy" en ook schreef de pers: "It was a so called pop concert in the Sporthall Thursday evening. Pop concert means a systematically built up 'black mass' in the erotic temple of pop."

The Beatles bij Drop In

Een parfummetje voor Jane Asher

Tenslotte keerden The Beatles terug in Stockholm. Op woensdag 30 oktober stond er nog één verplichting in de agenda: een televisieopname voor het Zweedse muziekprogramma Drop In. Daarvoor moest de band zich melden in een klein theater in amusementspark Gröna Lund, op één van de vele eilanden waarop de stad Stockholm gebouwd is. 's Middags waren er camerarepetities. Tijdens de lunch in het nabijgelegend restaurant zouden John en Paul nog een paar nummers op de piano hebben gespeeld. Er volgde een korte fotosessie met fotograaf Bo Trenter én er was zowaar wat vrije tijd. Paul en Ringo bezochten een warenhuis, waar Paul nog parfummetje scoorde voor Jane Asher. Om 19.00 uur startten de filmopnamen. Aanvankelijk was het plan om alleen She Loves You en Twist and Shout te spelen, echter het optreden werd verlengd met I Saw Her Standing There en Long Tall Sally. De Zweden kregen er geen genoeg van. De show werd enkele dagen later, op 3 november 1963, uitgezonden. Toen stonden de Beatles al lang weer op te treden in het Engelse Leeds. Later kocht Apple de beelden van de Zweedse televisie, om ze deels te gebruiken voor de Anthology-documentaire.

The Beatles op Guernsey: wat speelde zich voor en achter de schermen af?

De maand september is aangebroken en dat betekent dat BeatlesTalk terug is, met elke twee weken een nieuwe column. Ik hoop dat jullie een mooie zomer hebben gehad. Ik wel! En... achter de schermen is er veel moois in voorbereiding voor dit najaar. Daarover later meer. Eerst even over afgelopen zomer, want toen was ik op het Britse Kanaaleiland Guernsey. En ook nog eens bijna op dezelfde dag dat The Beatles 61 jaar geleden een bliksembezoek aan het lieflijke eiland brachten. Op donderdag 8 augustus 1963 landden ze daar op het kleine vliegveld om twee concerten te geven in Saint Peter Port, de hoofdplaats van Guernsey. De optredens vonden plaats in The Pavillion, een bescheiden theater in de Candie Gardens, het historische stadspark met uitzicht op de haven.

Dit was de plek
Op dinsdag 6 augustus 2024 zat ik buiten te lunchen, op het bordes van het voormalige Pavillion, nu het Guernsey Museum. Ik wist dat ik na m'n broodje eens goed rond moest kijken of ik de herinneringsplaquette kon vinden. Ik wist níet dat ik exact op de plek zat waar zich destijds het podium bevond, een deel van het theater dat inmiddels afgebroken is. Toen ik bij het museum binnenstapte en de receptionistes een vraag stelde over 8 augustus 1963 kwamen de verhalen direct los. Jazeker, we stonden op de plek waar destijds de zaal was. En ja, The Beatles stonden een paar meter verder, waar ik had zitten lunchen. En ja, vorig jaar was er van alles te doen, rond het 60-jarig jubileum van dit bijzondere optreden. Maar wacht, één van de dames zou even voor me naar het andere gebouwtje lopen. Daar werkte Russ Fossey, directeur van Guernsey Arts, het culturele centrum van het eiland.

Het moest historisch kloppen
Kort daarna stond ik oog in oog met Russ, een kwieke zestiger die me de hand drukte. Of ik de foto al had gezien, in de hal van het museum. Daar hing een uitvergrote afbeelding van het publiek dat destijds in de zaal had gezeten. Wie zichzelf (of anderen) nog herkende, mocht daar een naamsticker bijplakken. Veel van die ooggtuigen van één van de twee concerten die op 8 augustus (om 19.00 uur en 21.15 uur) plaatsvonden, waren vorig jaar opnieuw aanwezig geweest, tijdens het jubileumfestival dat Russ met zijn collega's had georganiseerd, vertelde hij me. "We hebben twee Beatles-tributebands uitgenodigd om op te treden. Hier op het bordesje waar jij zat te lunchen," vertelde hij. "En we vroeg of ze alleen Beatlesnummers van de eerste twee albums wilden spelen, want het moest historisch gewoon kloppen." Ik dacht direct: dit is een man naar mijn hart. "Wat ook moest kloppen, was het geluid. Tegenwoordig is het publiek gewend aan vette, harde bassen, maar zo klonken The Beatles echt niet in augustus 1963. Dus ook daar hebben we zorg aan besteed, in de afstelling van het p.a.-systeem," vervolgde hij.

The Beatles op 8 augustus 1963 in The Pavillion op Guernsey

Smalle straatjes
Destijds hadden The Beatles twee avonden op "buureiland" Jersey achter de rug, toen ze met een klein vliegtuigje, waarin slechts twaalf passagiers vervoerd konden worden, op Guernsey landden. Hun instrumenten en apparatuur kwamen per boot en konden na een kort ritje vanuit de haven via de smalle straatjes naar het stadspaviljoen gereden worden. Zelf namen The Beatles hun intrek in het nabijgelegen Richmond Hotel, (nu: The Duke of Richmond) waar Paul McCartney de twintigjare receptioniste Maureen Ferbrache direct een concertkaartje beloofde voor die avond. Verder klikte het ook wel tussen de twee. Zo nam Paul Maureen mee naar zijn hotelkamer om naar Tamla Motown-platen te luisteren, herinnerde de voormalig receptioniste zich in een krantenartikel. Maar veel tijd zal Paul niet hebben gehad, want er wachtten een soundcheck en twee uitverkochte concerten. Op de concertposter van die avond valt trouwenste lezen dat de fans een behoorlijk voorprogramma moesten uitzitten, voordat The Beatles het toneel beklommen. Intrigerend is de naam van ene Vic Sutcliffe. Een artiest die zijn naam deelde met de op dat moment al ruim een jaar overleden oer-Beatle Stuart (Fergusson Victor) Sutcliffe. Ook Les Dell, The Rob Charles Combo, The Robert Brothers en Mike Delly moesten het publiek warm maken voor de grote act van die avond.

Stiekem naar The Beatles luisteren
Tijdens het herdenkingsfestival, vorig jaar augustus, had de organisatie lokale kunstenaars uitgenodigd om tekeningen en schilderijen te maken, geïnspireerd op een Beatlesnummer, vertelde Russ. "We hadden wel een lijst opgesteld, omdat we niet twintig keer Lucy In The Sky With Diamonds verbeeld wilden zien." Kortom: ook hier had Guernsey Art de lat wat hoger gelegd. Terwijl de expositie in het museum plaatsvond en de coverbands zich op het bordes installeerden, brak er een waterig zonnetje door en kon het feest beginnen. "Er zaten honderden mensen op het gras en de sfeer was zo goed," aldus Russ. "Opnieuw brachten The Beatles weer zoveel mensen op ons eiland bij elkaar." Dat gebeurde ook door het ophalen met herinneringen, van iedereen die er destijds bij was. Een dame op leeftijd vertelde dat ze als meisje stiekem het huis uit sloop, zonder kaartje naar het Pavillion ging en om de hoek naar het concert stond te luisteren. Een onvergetelijk moment. 

Receptioniste Maureen Ferbrache en haar vriendin Suzanne Rothwell

Een afterparty bij Royston Ellis
Ook Suzanne Rothwell, een goede vriendin van receptioniste Maureen, maakte iets bijzonders mee die dagen. Na het concert werd ze door de band meegenomen naar een kleine afterparty in een flat aan Mill Street, waar de Britse schrijver en beat poet Royston Ellis woonde. Ellis had John, Paul, George en Stuart (Sutcliffe) in juni 1960 in Liverpool ontmoet, toen hij als dichter optrad op Liverpool University. Hij raakte bevriend met John en bracht zelfs een week door in John's kamer aan 3 Gambier Terrace, voor hij weer verder reisde. Suzanne was op Guernsey getuige van een vreemde scene rond John Lennon en Royston Ellis en diens vriendin. Daarover vertelde Suzanne aan een plaatselijke journalist het volgende: "John and I toddled along to his flat. But when we arrived, no one else had come. It was just John and I and Royston and his girlfriend. Royston and his girlfriend went off and came back with fried eggs and sandwiches. After the sandwiches things got weirder. Royston and his girlfriend disappeared and came back wearing black bin bags. John and I looked at each other and they said: 'Do you want to join in?' 'No thank you,' I said. I was only 17 and I was nervous. It had been quite a pleasant evening up until then. I didn't want anything to do with it.' Suzanne decided to leave and John followed her down the stairs and gave her the money for a taxi home." Ik lees deze interessante details in het artikel 'I Wish It Could All Happen Again,'uit een lokale krant van augustus 2023, dat Russ met me deelt. 

The Beatles op Guernsey met Royston Ellis

John bleef slapen
Die avond bleef John in ieder geval slapen in de flat die Ellis en zijn vriendin deelden. Het voorval zou zou één van de twee inspiratiebronnen zijn geworden voor het latere Beatlesnummer Polythene Pam. (Het andere verhaal lees je hier). Ellis zei namelijk over die avond: "We’d read all these things about leather and we didn’t have any leather but I had my oilskins and we had some polythene bags from somewhere. We all dressed up in them and wore them in bed. John stayed the night with us in the same bed. I don’t think anything very exciting happened and we all wondered what the fun was in being ‘kinky’. It was probably more my idea than John’s." (Steve Turner, A Hard Day's Write)

De zebra wil niet slijten
Terwijl Russ me het bekende verhaal nog eens op hoofdlijnen vertelde, liep hij met me naar de rand van het bordes, waar een zebrapad op het cement was gekalkt. "Dat hebben we vorig jaar ook gedaan, zodat de bezoekers van ons festival foto's konden nemen. We dachten dat de kalk er met een weekje wel weer af zou zijn, maar de zebra is nog steeds te zien. Ach, we vinden het ook wel grappig, dus we laten het zo." Om de hoek, op één van de witte muren van het museum liet hij me herdenkingsplaquette zien, die zestig jaar na dato werd onthuld. Het bordje hangt tussen de contouren van de vier springende Beatles die fotograaf Fiona Adams (1935-2020) in 1963 in Londen maakte. "Fiona woonde hier ook bij ons op Guernsey. Na haar carrière in Londen is ze onder andere huwelijksfotografie gaan doen. Een ontzettend bescheiden dame, die nooit actief vertelde over haar beroemde connectie met The Beatles," aldus Russ. "We zijn met haar familie bezig om nog eens een mooie expositie van haar werk in het museum te organiseren. Ik hoop dat we dat binnenkort een keer voor elkaar krijgen." 

Een aai van een Beatle
Of Russ zelf destijds nog een glimp mee heeft gekregen van The Beatles? Hij kon het zich niet herinneren, maar hij was er wel bij, als jochie van drie. Zijn moeder werkte in het Pavillion en had Russ bij zich, terwijl The Beatles er rondliepen. "Ik hoorde van haar dat één van The Beatles me een aai over m'n bol heeft gegeven?" Wie? Wist zijn moeder dat nog? "Nee, maar ik denk dat het Ringo Starr moet zijn geweest. Ik ben later zelf drummer geworden, dus houd ik het maar op Ringo." Niet veel later liep ik met een glimlach de trappen van het paviljoen af. Het stikt overal van de interessante Beatlesverhalen. Waar je ook komt. Nog steeds.