zaterdag 21 november 2020

Veertig jaar Double Fantasy, het album dat John Lennons afscheid werd (met podcast)

Deze week is het 40 jaar geleden dat John Lennons zijn laatste album uitbracht. Op 17 november 1980 zag Double Fantasy het levenslicht. Drie weken voor de bewuste avond van 8 december, waarop John van het leven beroofd werd (en de wereld van hém). Tijd om stil te staan bij de laatste muziek die hij, bij leven, met de wereld deelde. Wat was Double Fantasy voor album? Welke plek neemt de plaat in, als we kijken naar het solo-oeuvre van John Lennon?

John hield Paul in de gaten
Het mag onlogisch of verrassend klinken, maar eigenlijk was Paul McCartney een beetje verantwoordelijk voor het ontstaan van de songs die John Lennon voor Double Fantasy schreef of afmaakte. In 1980 hadden beide jeugdvrienden en ex-Beatles een decennium met ups en downs achter de rug. Er waren wrijvingen, er werd met modder gegooid, weer ruimhartig vergeven, bijgepraat en zelfs in benevelde toestand nog eenmaal muziek gemaakt. Intensief contact was er niet meer, bij de start van de jaren '80, maar John hield Pauls muzikale carrière vanuit de Verenigde Staten goed in de gaten. Toch werd hij in het voorjaar van 1980 verrast toen hij Pauls nieuwe single op de autoradio hoorde. Het frisse, funky geluid van Coming Up beviel hem. En het zette iets bij hem in beweging...


Een gitaar, een drummachine en twee cassetterecorders
Die zomer reisde John naar Bermuda, waar hij tijdens een hachelijke zeilreis een tweede impuls kreeg om weer te gaan schrijven. Hij herwon zijn zelfvertrouwen, streek neer in een villa op het zonnige eiland en ging aan de slag met zijn gitaar, drummachine en twee cassetterecorders. Daarmee kon hij zichzelf overdubben. Onder deze eenvoudige omstandigheden begon John demo's op te nemen van songs die op zijn laatste album terecht zouden komen. Yoko was die weken niet bij hem, maar vloog één keer voor een weekend naar hem toe. Zij hield zich in New York bezig met haar eigen creatieve en zakelijke beslommeringen, maar de twee wisselden regelmatig telefonisch hun ideeën uit. 

John op Bermuda, zomer 1980

Een bloem als inspiratie
Ook Yoko bouwde aan een voorraad nummers, gesterkt door Johns enthousiasme over haar toenemende kansen om door het mainstream publiek geaccepteerd te worden. Op Bermuda hoorde John Rock Lobster van The B52's uit een disco schallen en herkende daarin Yoko's stijl. Instant. Double Fantasy zou dan ook een plaat worden waarop John en Yoko een huwelijkse dialoog wilden voeren: hun nummers werden om en om op het album gezet. De plaat zou dan ook 'A Heart Play' als ondertitel krijgen. Tijdens een bezoek aan de botanische tuinen van Bermuda besloot John het album Double Fantasy te noemen, naar een fresia-soort, genaamd 'Fantasy', met een dubbele bloemvorm die hij er ontdekte. Vandaag de dag prijkt dit monument in de tropische tuinen:


Generale repetitie in The Dakota
De sessies voor het album vonden plaats tussen begin augustus en half oktober 1980 in de Hit Factory in New York City. Niet de grootste en meest prestigieuze studio die de metropool rijk was, maar wel de perfecte plek om, juist onder de radar van pers en publiek, te bouwen aan wat een comeback-plaat zou moeten worden. Dat 'bouwen' ging trouwens in grote vaart. Producer Jack Douglas zocht voor John de crème de la crème van de New Yorkse sessie-musici bij elkaar en bereidde de sessies goed met hen voor. Dat deed hij op basis van de demo-tapes die Yoko hem tijdens een bijzondere en geheime missie (per vliegtuig) overhandigd had. Aan de vooravond van de eerste opnamedag ontvingen John en Yoko hun 'crew' zelfs nog in hun appartement in The Dakota om de laatste puntjes op de i te zetten. En zo ging het project van start.


Beatlesnummers inzetten
De Double Fantasy-sessies verliepen vlot en soepel, met een gedreven en goedgemutste John Lennon aan het roer. Alsof hij nooit weggeweest was uit de studio. We horen het op de vele 'fly on the wall'-opnames die van die weken bewaard zijn gebleven. Producer Jack Douglas liet een tape meelopen en nam zo ook alle studiogesprekken op. Zo weten we dat John regelmatig op een ontspannen manier naar zijn Beatlestijd verwees en dat er zelfs af en toe een Beatlesnummer werd ingezet. De bandleden speelden ook mee op Yoko's composities, die sterker in de op dat moment populaire new wave-stijl werden vormgegeven. De muzikanten van Cheap Trick werden tevens kort ingevlogen om hun bijdrage aan de sessies te leveren. Johns muziek was soms nostalgisch (Just Like Starting Over), persoonlijk (I'm Losing You), liefdevol (Beautiful Boy) en bezat af en toe ook weer die knappe universele insteek (Woman) die zijn nummers zo tijdloos maakt.


Gezinsgeluk versus New Wave
Double Fantasy lag half november in de schappen, mooi op tijd voor de naderende feestdagen. Terwijl John en Yoko zich onderdompelden in promotionele activiteiten, nieuwe studiosessies én er plannen werden gemaakt voor een wereldtournee in 1981, reageerde de pers aanvankelijk wat lauw op Johns comeback. Aan de uitstekend geproduceerde sound lag niet het zozeer, maar het was voor een aantal critici even wennen dat de gedreven en activistische John Lennon van weleer had plaatsgemaakt voor een tevreden huisvader die zijn gezinsgeluk bezong. Yoko Ono viel meer lof ten deel. Niet zozeer om haar vocale prestaties, maar omdat ze de New Wave-tijdgeest beter in haar nummers had weten te vatten. Iets dat Yoko overigens grotendeels te danken had aan de uitstekend spelende band.

De Stripped Down-versie is een hele nieuwe luisterervaring
Hoewel het album zich gestaag een weg naar de hoogste regionen van de hitlijsten probeerde te banen, schoot het pas naar nummer 1 na de tragische gebeurtenissen die drie weken later plaats zouden vinden. Erkenning kwam er postuum, onder andere in de vorm van een Grammy Award voor 'Best Album Of The Year' [zie: de ontroerende beelden]. In 2010 verscheen het album in geremixte vorm, getiteld Double Fantasy Stripped Down, ontdaan van alle overdubs. Ik beluisterde het deze week op een goede hoofdtelefoon en werd, door het pure geluid, gegrepen door Johns stem in I'm Losing You, het prachtige baswerk van Tony Levin in Clean Up Time en Beautiful Boy en de extra tedere versie van Woman. Kun je het album ergens online streamen, beluister het beslist eens. Net als de podcastaflevering van Fab4Cast die deze week verscheen. Ik mocht daar ook een bijdrage aan leveren. We nemen je mee terug naar 1980, de studio in, met het nodige interessante luistervoer rond de totstandkoming van Double Fantasy.



Minder urgent, maar even oprecht
Welke plaats neemt Double Fantasy in, als we kijken naar het solo-werk van John Lennon? Misschien hebben velen de plaat nooit echt kunnen omarmen, vanwege de prominente rol die voor Yoko was weggelegd. Misschien was het contrast tussen Johns en Yoko's nummers te groot en leverde de op zichzelf goed bedachte insteek van een dialoog tussen man en vrouw in de praktijk toch minder synergie op. Door de critici mag Johns deel van het album 'minder urgent' hebben geklonken, eigenlijk was hij oprecht als altijd. Met het goed geproduceerde, vakkundig ingespeelde en zeer prettig klinkende album Double Fantasy liet John Lennon zien en horen waar hij op dat moment in zijn leven stond. Vol energie om een comeback te maken. Het bleek een afscheid.

4 opmerkingen:

  1. Ik was geabonneerd op Fab4cast in mijn Apple podcastApp maar daar verschijnen ze niet meer. Waar kan ik dan het beste mee volgen?

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Je kunt het beste de Mixcloud-app downloaden. Of online naar Mixcloud gaan. Daar blijven ze permanent staan. Ze staan ook steeds tijdelijk op SoundCloud, om eventueel te downloaden.

      Verwijderen
  2. Zoals gebruikelijk weer een fijn blog Anne. Ik luisterde ook de Fab4cCast podcast over Double Fantasy. Ach, de bitterzoete herinnering aan 1980, ik wil daar wel een blogje over schrijven, op 9 december.

    Maar!

    Ik ben het volstrekt niet eens met Jan Cees, dat dit een teleurstellend album zou zijn, te glad geproduceerd, te weinig John, te veel Yoko, enzovoorts. Ik herinner mij dat ik heel blij was met deze plaat, en hem draaide en draaide, ook vóór 8 december.
    Daar gaattie: Double Fantasy is voor mij de eerste fatsoenlijk geproduceerde lp van John, nou ja, op Imagine na dan. POB is heel kaal, eerlijk, rauw en zo, maar mist daardoor soms echt enige productie, een paar composities zijn wel erg primair, waardoor het soms toch in de demo-sfeer blijft hangen. De lelijke edit in Working Class Hero, ik heb een tijd gedacht dat er een kras in de lp zat. Some Time in NYC te veel Spector, Mindgames te vlak, Walls and Bridges te veel, te hard, te snel, Rock 'n' Roll teveel van alles. Nee, dan liever DF. Geen oude John Lennon meer? Zoals gezegd, de man was 40 en zat in een andere levenfase. Ik heb dat liever dan Jagger die maar blijft dansen alsof hij 25 is, of Bono die een steeds oudere revolutionair blijft spelen. (Ik overdrijf enigszins for the sake of argument, Stones en U2 zijn ook goed.:-) Natuurlijk zijn niet alle nummers even goed, ik zou inderdaad best buiten Dear Yoko kunnen.

    De Yoko nummers heb ik nooit overgeslagen, maar ook ik hoorde de B52's dan ook in de disco, niet op Bermuda maar in Delft, begin 1980. Topband. Over de kwaliteit van haar nummers, te korte regels. Wellicht is dat zo omdat het Japans veelal kortere zinnen gebruikt dan in het Engels of Nederlands. Ik zeg niet dat het daarom mooi gevonden moet worden, maar wellicht is dat wel de reden, een andere cultuur. Ik vond het spannende muziek toen.
    Een aantal van haar nummers is eerder opgenomen in 1974 (tijdens The Lost Weekend periode) , voor de nooit uitgebrachte lp A Story. Nummers daarvan kwamen in 1992 uit als onderdeel van de OnoBox, en in 1997 kwam er een losse cd (natuurlijk met net iets andere track listing). Beluister die maar eens. Op DF, Milk and Honey en Season of Glass staan nieuwe opnamen van die toen nog niet uitgebrachte songs. Ik hou op, Yoko heeft geen verdediging nodig, zeker niet van mij.

    O ja, For the other half of the sky refereert aan een Chinees gezegde Women hold up half the sky, door Mao in 1968 gebruikt om de rol van vrouwen in de maatschappij te versterken. (Mao zal het in het Chinees gezegd hebben).

    BeantwoordenVerwijderen
  3. PS. Dat is een van de aardige dingen van fan-zijn van dat bandje. Je kunt allemaal fan zijn en toch van mening verschillen. En dan kletsen. Dat was in de jaren 60 al zo met de vraag: Wie vind je beter: John of Paul?

    BeantwoordenVerwijderen