zaterdag 26 december 2020

Wat de kerstsingles van The Beatles ons tussen de regels door vertellen

Tussen 1963 en 1969 brachten The Beatles ieder jaar een kerstsingle uit. Zeven stuks verschenen er, bestemd voor de leden van hun officiële fanclubs in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. De Amerikaanse fans kregen er trouwens niet elk jaar eentje. Hoe dan ook, de kerstsingles waren een exclusieve vorm van klantenbinding voor de trouwe fans, in een tijd waarin de mogelijkheden nog beperkt waren. Het concept van een videoboodschap via social media-kanalen zou in die tijd hebben geklonken als pure science fiction. Misschien wel als een hersenspinsel van hun inner circle-fantast Magic Alex. De kerststingles van The Beatles zijn interessant. Omdat ze ons tussen de regels door iets vertellen.




Geïnspireerd op The Goon Show
Op het maken van compleet kerstalbum hebben we The Beatles nooit kunnen betrappen. Ze waren niet de band van de platgetreden paden. Hoewel de kersttraditie tot de dag van vandaag een zeer prominente plek in de Engelse cultuur inneemt, lieten The Fab Four zich niet verleiden tot een plaat met kerstcovers. In tegenstelling tot The Beach Boys, Elvis Presley, Stevie Wonder, The Supremes en vele andere tijdgenoten. The Beatles deden het anders. En eigenlijk op een manier die met hun eigen traditie en voorliefde voor comedy te maken had. Zo waren ze zelf fervente luisteraars van The Goon Show, die in de jaren vijftig op de Britse radio te horen was. 




Een flexidisc die in december op de mat lag
De kerstsingles van The Beatles bevatten dan ook een vergelijkbare mix van gesproken boodschappen, spontaan gezang en, naarmate de jaren vorderden, collages van geluidseffecten en surrealistische verhaallijnen. De kerstboodschap werd ieder jaar op een dunne en lichte flexidisc tussen 6 en 20 december meegestuurd met de post. Het schijfje was minder gevoelig om te breken dan een gewone single. De kerstboodschappen hadden een lengte die varieerde van een minuut of vier (1964) tot bijna acht minuten (1968). Waar The Beatles tot en met 1965 nog met hun portret of op een gezamenlijke bandfoto de hoes sierden, bevatten de singles vanaf 1966 een collage, tekening of een neutrale kerstfoto als artwork. Het uiterlijk van de singles veranderde, maar ook de inhoud van de kerstboodschap. Een ontwikkeling die parallel leek te lopen aan hoe The Beatles zelf als band veranderden.




Een strak geregisseerde start
Het was Tony Barrow die, als PR-man voor The Beatles werd ingehuurd door Brian Epstein om de teksten voor de eerste drie kerstsingles te schrijven. Al werd er genoeg gegeind met en rond de gescripte teksten van Barrow, er was een soort van plan. Epstein zag er niet alleen op toe dat zijn band zich publiekelijk in onberispelijke tenues presenteerde. Ook de kerstboodschap werd strak geregisseerd, al saboteerden The Beatles die regie direct, staand rond een microfoon in EMI Studio nummer 2, op 17 oktober 1963. Vanaf 1965 bemoeiden The Beatles zich zelf met hun teksten en verdween Barrow naar de achtergrond. 

Brian Epstein en Tony Barrow


Vermoeid en verveeld
Dat was ook het jaar waarin de klad er een beetje in kwam qua enthousiasme. De kerstplaten uit '63 en '64 lieten vier vrolijke en baldadige jongens horen. In 1965 klonken de Beatlesstemmen mat en stukgezongen. Het moordende tempo waarin Brian Epstein zijn Fab Four liet opnemen, touren en filmen, eiste zijn tol. Op de kerststingle van 1965 was dan ook een doodvermoeide band te horen, die zich zuchtend, plichtmatig en haast wat cynisch door de kerstboodschap heen worstelde. De kerstboodschap van 1966 werd tijdens de sessies voor Strawberry Fields Forever opgenomen en de single uit 1967 bevat fragmenten van de enige kerstplaat die The Beatles ooit maakten, het slepende Christmastime (Is Here Again). Dat nummer bestond eigenlijk maar uit vier regels, die steeds herhaald werden. Het werd jaren later, tijdens het Anthology-project, uitgebracht als B-kantje van de Free As A Bird-single.




Uiteindelijk verscheen toch de box met kerstsingles
De laatste twee kerstsingles, uit 1968 en 1969 waren geen gemeenschappelijk project meer. Ze bestonden uit knotsgekke collages, samengesteld uit losse opnames en fragmenten van de laatste Beatlesalbums. Ook Yoko speelde een prominente rol. Eind 1970, toen The Beatles al lang en breed uit elkaar waren, verscheen dan nog een compilatie-album met de kerstsingles van alle voorgaande jaren. Outtakes en ongebruikte fragmenten vonden aansluitend hun weg naar de fans via bootlegs, of als bonusmateriaal in het LOVE- en Rockband-project. Uiteindelijk verscheen in 2017 een aantrekkelijk boxje met alle kerstsingles en een bijbehorend boekwerkje. Leuk voor onder de kerstboom natuurlijk. Wie kocht 'm destijds?




Welke is favoriet?
De kerstsingles van The Beatles, ze blijven een grappig en interessant fenomeen. Ze laten ons een band horen waarvan het jeugdig enthousiasme, via cynische vermoeidheid, uiteindelijke strandde in vervreemdende chaos. Zo'n beetje de weg die The Beatles zelf aflegden. Toch luisterde ik deze week met een glimlach naar die knotsgekke kerstsingles en selecteerde ik twee favorieten: die uit 1963 en uit 1968. Welke kerstsingle doet jullie glimlachen? 

Merry Crimble, Beatle People 
and a Very New Year.

1 opmerking: